Klikzink
Op een dak ligt een felsbaan. De plaat rust op de ondergrond, water loopt erover naar de goot, en de klem onder de fels houdt de baan vooral tegen opwaaien. Op een gevel is dat anders. Daar hangt de baan aan de bevestiging, en dat is geen woordspeling maar de kern van het verhaal.
Bij een verticale toepassing draagt elke klem een deel van het gewicht van de plaat erboven en er onder. De baan zelf schuift in de klemmen die op de ondergrondconstructie zijn bevestigd, en die klemmen nemen de belasting over die op een dak door de ondergrond zelf werd opgevangen. Bij ongeveer vijf kilo per vierkante meter loopt dat bij een gevel van enkele meters hoogte op, en dat gewicht moet ergens landen. Het landt in de klem, en de klem landt in de regel of het profiel waarop hij is vastgezet.
Dat is meteen het eerste verschil met een felsdak op een schuin vlak: op een gevel is de onderconstructie leidend voor waar u klemmen kunt plaatsen, en dus voor het interval waarin ze komen te staan. Op een dak volgt de klemafstand vooral uit windbelasting; op een gevel telt ook het eigen gewicht van de baan mee, en dat verschuift waar de zwaarte in de constructie zit.
Op een dak loopt water met de helling mee naar de goot, en de fels moet vooral verhinderen dat het zijwaarts wegloopt. Op een gevel loopt water recht naar beneden, langs het vlak van de baan, en de fels functioneert dan meer als geleiding dan als kering. Er staat geen waterkolom op de naad zoals bij een flauw dak, en dat is een van de redenen dat verticale toepassing al vanaf een geringere helling van het aansluitende dakvlak kan, tot aan volledig verticaal. De hellingseisen zelf, en de opbouw daarachter met isolatie en condens, staan uitgewerkt op klikfels.com; hier gaat het om wat die richting doet met de klem.
De wind trekt op een gevel anders dan op een dak. Op een hellend vlak drukt de wind vooral van boven, en de zuiging speelt zich af aan de randen en de nok. Op een gevel is de zuigkracht over het hele vlak gelijkmatiger verdeeld, en juist bij hoekpartijen en bij de overgang naar een dakvlak kan die zuiging groter zijn dan op het dak zelf. Dat raakt de klemafstand op die specifieke plekken, niet de manier waarop de klem werkt. Het principe van de klem onder de fels blijft hetzelfde, alleen de dichtheid waarmee ze geplaatst worden verandert met de plek in de gevel.
Op een dak begint u vaak bij de goot en werkt u omhoog naar de nok, met de overlappen zo dat water er niet onder kan. Op een gevel is er geen goot om vanaf te beginnen, en de logica wordt anders: u werkt van onder naar boven langs de klemmen die al op de regels zitten, en elke baan wordt in de vorige geklikt voordat hij zijn eigen gewicht draagt. Omdat er niets doorheen geschroefd wordt, hangt een baan tot hij vastklikt nog los in de klemmen die er al staan, en dat vraagt een andere manier van werken dan bij een dak waar de plaat al ligt zodra u hem neerlegt.
In de praktijk betekent dit dat het tempo waarmee een gevel dicht gaat niet zomaar gelijk is aan het tempo op een dak. Op een vlak dakvlak zonder doorbrekingen kan een groot aantal vierkante meters per dag gelegd worden, omdat de banen simpelweg naast elkaar klikken. Op een gevel werkt dat net zo snel zolang het vlak vrij is, maar zodra er kozijnen, luifels of aansluitingen op andere vlakken in zitten, breekt dat het ritme. Dat is geen andere eigenschap van het systeem, het is een andere geometrie om in te werken.
Staal zet uit bij warmte, en bij deze banen is dat ongeveer de helft van wat zink zou doen bij dezelfde temperatuurswisseling. Op een dak zet een baan vooral in de lengte uit, van dakvoet naar nok, en de klemmen zijn daar op ingericht: ze houden de baan vast maar laten hem in de lengte een beetje bewegen. Op een gevel ligt die lengterichting verticaal, van onder naar boven, en de uitzetting speelt zich dus af over de hoogte van de gevel in plaats van over de loop van een dakvlak.
Bij een hoge gevel loopt die lengte al snel op tot een veelvoud van wat op een doorsnee dakvlak gebeurt, en dat vraagt aandacht bij het bepalen van waar een baan vast zit en waar hij kan bewegen. Bij een klikdak op een gevel wordt daarom net als op een dak gewerkt met een vast punt en glijpunten, alleen ligt dat vaste punt op een gevel meestal onderaan, zodat de baan naar boven toe kan bewegen zonder dat de onderaansluiting meebeweegt. Dat is een detail dat op tekening wordt vastgelegd, niet iets wat u ter plekke beslist.
Een dak zonder schroeven door de plaat heeft geen doorboringen die kunnen gaan lekken, en dat geldt voor een gevel net zo goed. Maar een gevel zonder doorboringen heeft zijn eigen zwakke plekken, en die liggen niet in de plaat maar in de klem en zijn bevestiging aan de ondergrond. Op een dak wordt die bevestiging aan de dakconstructie gemaakt, die er vaak al ligt. Op een gevel moet er meestal een aparte regelconstructie of een stelsel van profielen komen waarop de klemmen kunnen worden gezet, en de kwaliteit van die onderconstructie bepaalt of de gevel over twintig jaar nog vlak en strak hangt.
Dat is ook de reden dat een felsdak op een gevel niet zomaar een felsdak is dat u rechtop zet. De klem moet z'n werk doen in een richting waarin hij niet alleen tegen opwaaien beschermt, maar ook draagt. Bij twijfel over de ondergrond, bijvoorbeeld bij een bestaande gevel met een onregelmatig regelwerk, is het verstandiger om eerst die ondergrond op orde te brengen dan te vertrouwen op de klem om oneffenheden op te vangen. De klem corrigeert geen scheve regels, hij volgt ze.
Deze banen zijn koud vouwbaar tot vrij lage temperaturen, wat betekent dat het materiaal zelf niet de beperkende factor is bij een verticale toepassing in de winter. De beperkende factor is vrijwel altijd de onderconstructie en de aansluitingen, niet het weer. Dat is meteen ook waarom een gevel in dit systeem aantrekkelijk is voor wie op een dak al goede ervaringen heeft: dezelfde klik, hetzelfde blinde bevestigingsprincipe, maar dan ingezet in een richting waar zwaartekracht een andere rol speelt.
Deze pagina gaat over hoe de bevestiging zich gedraagt op een gevel in plaats van op een dak. Voor de aansluiting van die gevel op andere onderdelen, zoals een dakrand, een boeiboord of een gevelaansluiting bij een kozijn, verwijzen we naar de pagina's die daar specifiek over gaan. Voor de vraag welke helling, isolatieopbouw of kleur bij uw project past, kunt u verder lezen op klikfels.com en zinklook.com.