Klikzink
Een traditioneel felsdak wordt gemaakt door iemand met een felsmachine en jaren ervaring in het zetten en solderen van naden. Dat vakmanschap is schaars, en het weer bepaalt mee of er die dag gewerkt kan worden. Onze banen klikken over een klem die onder de fels zit, en dat verandert wie het werk kan doen. Een dakdekker die gewend is met plaatmateriaal te werken, kan het klikken leren. Dat is een ander verhaal dan zeggen dat iedereen het zomaar kan, en op een gevel ligt dat verhaal nog iets genuanceerder dan op een dak.
Het klikken zelf is geen geheim. De baan wordt in de klem gedrukt, de klem pakt de fels vast, en er is geen schroef die door de plaat moet en die precies op de juiste diepte moet zitten. Dat is het verschil met traditioneel felswerk, waar de kwaliteit van de naad afhangt van de hand die soldeert en van het moment waarop dat gebeurt. Bij klikbevestiging zit de precisie in de klem en de baan, niet in de handeling van die dag.
Wat overblijft aan vakmanschap is de opbouw erachter en de aansluitingen ervoor. Op een gevel is dat scherper dan op een dak, omdat een gevel geen dakvlak is met een overstek en een goot die fouten opvangen. De regel loodrecht zetten, de klemmen op de juiste afstand plaatsen, de onderconstructie waterdicht krijgen voordat de eerste baan erop komt: dat vraagt ervaring, ook al is het geen felswerk. Een dakdekker die nooit verticaal heeft gewerkt, onderschat vaak hoezeer de zwaartekracht op een gevel anders werkt dan op een dakvlak. Op een dak rust de baan op de ondergrond en wordt hij vastgehouden. Op een gevel hangt de baan aan de bevestiging, en het gewicht van iedere strekkende meter loopt via de klemmen naar de regel. Dat is geen kwestie van iets sterker vastschroeven, want er wordt niet geschroefd. Het is een kwestie van de klemmen op de juiste plek zetten en de regelafstand kloppend maken met de lengte van de baan.
Op een dak loopt water van de nok naar de dakvoet, en de fels staat daar min of meer in de looprichting van het water. Op een gevel staat de baan doorgaans verticaal, en de fels staat dan haaks op de grond in plaats van in de richting van een dakhelling. Dat verandert niets aan hoe de klem werkt, maar het verandert wel hoe een dakdekker moet kijken naar waar het water heen wil. Regen die op een gevel valt, loopt niet weg zoals op een dakvlak; hij wordt ook horizontaal weggeblazen door de wind, en hij zoekt elke naad die niet overlapt in de juiste richting.
Een dakdekker die alleen dakervaring heeft, redeneert soms nog vanuit de gewoonte dat zwaartekracht het meeste werk doet. Op een gevel doet de wind minstens zoveel werk, en dat is precies waarom windbelasting op een gevel een ander gewicht krijgt dan op een dak: niet omdat de klem het zwaarder heeft, maar omdat de wind de plaat wil optillen op een vlak waar de plaat al verticaal hangt in plaats van vlak te liggen. Dat hoort thuis bij de manier waarop wij dat uitleggen op de pagina over een klikdak op een gevel, en het is een van de redenen waarom wij bij een gevelproject altijd vragen naar de exacte situering voordat we de klemafstand bepalen.
Er zijn een paar plekken waar leggen op een gevel eerlijk gezegd meer van de uitvoerder vraagt dan leggen op een dak, en waar we dat niet mooier willen maken dan het is. De onderste rand van een gevelbekleding, waar de gevel overgaat in een plint of een fundering, verdraagt geen enkele slordigheid, want daar staat de bekleding het dichtst bij opspattend water en bij mensen die er met een hand langs kunnen. Rond een raam of een deuropening in een gevel moet de baan precies aansluiten op een profiel dat niet meebeweegt zoals de plaat dat doet bij temperatuurwisselingen, en die aansluiting is preciezer werk dan een gootaansluiting op een dak, waar meer ruimte is om een overlap te verstoppen.
Ook inwendige en uitwendige hoeken op een gevel liggen op ooghoogte of net erboven, in plaats van hoog op een dakvlak waar niemand van dichtbij kijkt. Een oneffenheid die op een dak nooit wordt opgemerkt, valt op een gevel meteen op. Dat is geen kwestie van bevestiging, maar het bepaalt wel hoeveel tijd een goede legger aan zo'n hoek besteedt, en die tijd moet in de planning staan voordat het werk begint.
Het voordeel van blinde bevestiging is op een gevel eigenlijk groter dan op een dak. Een schroef die door de plaat gaat, is op een dak een risico voor lekkage naar binnen. Op een gevel, waar mensen op ooghoogte langslopen, is een zichtbare schroef ook een esthetisch probleem, en na verloop van jaren een plek waar de coating als eerste kan gaan verweren rond het gat. Omdat onze banen geen enkele doorboring nodig hebben, blijft dat probleem op een gevel net zo afwezig als op een dak. Dat scheelt geen vakmanschap in het leggen zelf, maar het scheelt wel een hele categorie fouten die bij een geschroefd systeem alleen door zorgvuldigheid te voorkomen zijn.
De volgorde waarin gewerkt wordt, verandert wel. Op een dak begint de dakdekker meestal bij de dakvoet en werkt omhoog naar de nok, met de overlap zo dat water altijd over de onderliggende baan heen loopt. Op een gevel is die volgorde net zo belangrijk, alleen ligt de logica anders: er wordt van onder naar boven gewerkt langs de gevel, en elke aansluiting op een kader, een luifel of een inspringing moet af zijn voordat de volgende baan erover kan klikken. Een dakdekker die dat gewend is van dakwerk, herkent het principe, maar moet wel wennen aan het feit dat er op een gevel geen dakrand is om als vaste referentie te gebruiken.
Als opdrachtgever of aannemer is de praktische vraag niet of het leggen op een gevel moeilijker is in absolute zin, maar of de ploeg die u inzet al eens verticaal heeft gewerkt met dit systeem. Wij denken daarom liever mee op tekening voordat er wordt besteld, zodat de klemafstand en de plaatverdeling al kloppen voor de specifieke gevel, en niet pas op de steiger blijken te knellen. Dat meedenken kost niets, en het scheelt de legger op de dag zelf een hoop rekenwerk dat eigenlijk vooraf had moeten gebeuren.
Een dakdekker die het klikken kent van dakwerk, kan met een gevel aan de slag, mits hij de tijd neemt om de aansluitingen op ooghoogte net zo serieus te nemen als de vlakken ertussen. Wie dat niet doet, ziet het niet aan de bevestiging zelf, die blijft gewoon vastzitten, maar aan de randen waar de gevel overgaat in iets anders.