Klikzink
Traditioneel felswerk vraagt een felsmachine, jaren ervaring met zink of koper op locatie, en een dakdekker die met soldeerbout en felstang kan werken zonder dat er ergens een naad lekt. Dat vak leer je niet in een middag, en het aantal mensen dat het nog goed kan is beperkt. Wie een offerte aanvraagt voor een gesoldeerd dak wacht vaak op de planning van een van de weinige specialisten die er nog zijn.
Een klikdak werkt anders. De banen hebben een fels die in elkaar klikt over een klem, en die klem wordt vastgezet op de ondergrond voordat de volgende baan erover schuift. Er wordt niet gesoldeerd en er wordt niet gefelst met een machine op de bouwplaats. Een dakdekker die gewend is met plaatmateriaal te werken, die weet hoe je een baan recht houdt en hoe je een overlap behandelt, kan het klikken van onze banen leren. Wij hebben het zelf zien gebeuren op projecten waar de hoofdaannemer zijn eigen mensen liet inwerken in plaats van een felsspecialist in te huren.
Het weglaten van solderen betekent niet dat er geen vakmanschap meer nodig is. Er verandert alleen wat dat vakmanschap inhoudt. Een baan moet haaks op de gording liggen, de klemmen moeten op de juiste afstand staan, en bij elke aansluiting, van dakrand tot doorvoer, moet iemand weten welke volgorde nodig is om het geheel dicht te krijgen. Een dakdekker die de logica van een klikdak eenmaal doorheeft, legt het volgende dak sneller en met minder overleg. Dat is een ander soort leercurve dan bij felswerk, maar het is er wel een. Zoals wij uitleggen bij de aansluiting op een geventileerde spouw is de opbouw daar net iets specialistischer dan bij een dak dat direct op de isolatie ligt, en dat geldt ook voor wie het legt.
Op een geventileerde spouw ligt er geen dichte ondergrond direct onder de banen. Er is een luchtlaag tussen de isolatie en de felsbanen, bedoeld om vocht te laten wegventileren. Die laag moet ergens overbrugd worden, en dat gebeurt met de bevestiging: de klem zit niet meer plat op een aaneengesloten drager, maar wordt op een profiel of regelwerk gezet dat over de spouw heen reikt.
Bij een dicht dak is de klem zelf het aandachtspunt: zit hij goed, staat hij op de juiste afstand, is de fels er strak overheen geklikt. Bij een geventileerde spouw komt daar een tweede vraag bij, namelijk hoe lang die bevestiging moet zijn om de spouw te overbruggen zonder dat het geheel gaat wiegen. Een te korte bevestiging pakt de spouwdikte niet, een te lange geeft ongewenste speling. Dat is geen kwestie van de klem anders monteren, het is een kwestie van vooraf de juiste maat bepalen voor de constructie die er ligt. Wie dat op de bouwplaats zelf moet uitzoeken, verliest tijd; wie het van tekening af weet, klikt door.
Op een dicht dak kan een ervaren ploeg op een goede dag een aanzienlijk aantal vierkante meters dichtleggen, omdat elke volgende baan direct op de vorige klikt zonder dat er iets anders bij komt. Op een geventileerde spouw ligt dat tempo lager, niet omdat het klikken zelf moeilijker is, maar omdat elke bevestiging eerst op zijn plek gezet moet worden voordat de baan erover kan. Dat is een ander soort werk dan het felsen zelf: het is meer regelwerk, meer meten, meer controleren of de bevestigingslengte overal klopt voordat de plaat erop gaat.
Voor een aannemer die een planning maakt is dat relevant. Een dak op een geventileerde spouw met veel hoeken, doorvoeren of een schoorsteen erin vraagt meer voorbereidingstijd dan een simpel zadeldak op een dichte ondergrond. Dat geldt overigens voor elk daksysteem op een spouw, niet alleen voor het onze, maar het is wel iets waar wij liever eerlijk over zijn dan het te verzwijgen in een verkooppraatje.
Er zijn situaties waarin een geventileerde spouw het klikken lastiger maakt dan op een dichte ondergrond, en dat is de moeite waard om te benoemen voordat iemand er middenin de bouw achter komt. Bij grote, vlakke daken zonder veel doorbrekingen is het verschil met een dichte ondergrond beperkt: de regelmaat maakt dat de bevestigingslengte overal gelijk is en er weinig hoeft te worden aangepast.
Bij een dak met veel richtingsveranderingen, of waar de spouwdikte per vlak verschilt, bijvoorbeeld rond een gevelaansluiting of bij een overgang naar een ander bouwdeel, moet er per vlak opnieuw worden bepaald welke bevestigingslengte nodig is. Dat is geen onmogelijke klus, maar het is meer denkwerk dan bij een dicht dak, en het vraagt een dakdekker die niet alleen het klikken kent maar ook snapt waarom de lengte van de klem daar het eigenlijke onderwerp is geworden. Wie zo'n dak aanbesteedt aan een ploeg die alleen het klikken kent en niet de logica van de spouw, loopt het risico dat de bevestiging overal hetzelfde wordt uitgevoerd terwijl dat niet klopt met wat de constructie vraagt.
Een aannemer die een dakdekker inhuurt voor een klikdak op een geventileerde spouw doet er goed aan te vragen of die persoon al eerder op een spouwconstructie heeft gewerkt, niet alleen op een dicht dak. Het verschil zit niet in het klikken van de fels zelf, dat blijft hetzelfde principe overal. Het zit in het benaderen van de bevestiging als iets dat per project opnieuw bepaald moet worden, in plaats van een vaste maat die overal past.
Wij denken op tekening mee over die bevestigingslengte, kosteloos, en dat is vaak het moment waarop wij zien of een dak op een spouw eenvoudig wordt of meer voorbereiding vraagt. Een architect die op voorhand weet welke vlakken op een spouw komen en welke niet, kan dat al in de tekening laten meewegen, en dat scheelt discussie op de bouwplaats zelf. Ons advies aan wie voor het eerst met deze combinatie werkt: laat de bevestigingslengte vooraf uitrekenen per vlak, en zorg dat de ploeg die het legt weet dat de klem hier niet het enige is waar op gelet moet worden.