Klikzink
Een geventileerde spouw voegt een luchtlaag toe tussen de isolatie en de banen. Voor de bevestiging betekent dat: de klem moet die laag overbruggen. Niet de klem zelf verandert, maar de lengte ervan. Op een dak zonder spouw draait het gesprek over hoe de klem onder de fels vastzit. Hier draait het gesprek over hoe lang de klem moet zijn om van de draagconstructie tot aan de onderzijde van de baan te komen. Dat is een detail dat u vooraf op tekening regelt, en het is meteen het enige waar deze ondergrond de bevestiging echt raakt.
De rest van het verhaal is hetzelfde als op elke andere ondergrond waar onze banen op liggen: geen doorboringen door de plaat, klemmen die het geheel vasthouden, en een dak dat aan de buitenkant geen schroefkopjes laat zien. Dat verandert niet door de spouw. Wat wel verandert, is waar in het proces de tijdwinst zit en waar die ontbreekt.
Op het rechte vlak van een dak of gevel scheelt een klikdak op een geventileerde spouw net zoveel arbeid als op een andere ondergrond: de banen liggen naast elkaar, klikken in de klemmen, en een volgende baan schuift aan. Er is geen wachttijd voor solderen, geen soldeerbout die op temperatuur moet komen, geen tweede persoon die alleen daarvoor nodig is. Eén dakdekker die de klemmen op maat zet en de baan erover klikt, komt op een regulier vlak dag na dag verder dan bij een gesoldeerd felsdak. Dat is waar de winst zit, en die winst is onafhankelijk van wat er onder de banen ligt: massief dak, warm dak of geventileerde spouw, het vlak zelf legt in hetzelfde tempo.
De spouw zelf kost geen extra arbeid bij het leggen van het vlak. De klem wordt vooraf op de juiste lengte gezet of ter plekke aangepast aan de dikte van de spouw, en daarna is het leggen identiek aan werk op een andere ondergrond. Een aannemer die rekent op tijdwinst op het vlak, krijgt die winst hier ook. Wat hij niet moet doen, is die winst doortrekken naar de rest van het dak.
Zodra u van het vlak naar de randen gaat, verdwijnt het voordeel van de spouw niet, maar het voordeel van de klik ook niet meer helemaal. De nok, de dakvoet, de goot, de kilgoot, de hoekkeper, de dakrand, het boeiboord, de gevelaansluiting, de dakdoorvoer, het dakraam en de schoorsteen zijn allemaal plekken waar de baan stopt, om iets heen moet, of aansluit op een ander bouwdeel. Op die plekken werkt u met plooien, opkanten en aansluitingen die met de hand gemaakt worden, en dat werk gaat niet sneller omdat de bevestiging klikt in plaats van soldeert.
Neem de nokaansluiting. Het vlak onder de nok ligt er in een fractie van de tijd die een gesoldeerd dak zou kosten, maar de nok zelf, waar wij op ingaan bij de aansluiting op de nok, vraagt om plaatwerk dat afgekant en aangepast wordt aan de situatie. Dat werk verandert niet door de klemmen. Hetzelfde geldt voor een kilgoot of een hoekkeper: het vlak ernaast gaat vlot, de goot of keper zelf is precisiewerk waar de klik geen tijd van afhaalt.
Voor een aannemer die een dak calculeert, is dit onderscheid direct te vertalen naar de planning. Reken de tijdwinst op het aantal vierkante meter recht vlak, en reken de details zoals u die altijd al rekende, ongeacht welk bevestigingssysteem er gebruikt wordt. Wie de winst van het vlak toepast op het hele dak, komt te vroeg klaar in zijn planning en moet die tijd ergens anders vandaan halen.
De luchtlaag zelf is geen obstakel voor de klemmen, maar ze verandert wel de opbouw waar de klem doorheen moet. Op een massief dak zit de klem direct op de ondergrond. Op een geventileerde spouw zit er een laag lucht en meestal een tengellat of een tweede regelwerk tussen isolatie en klem. Dat betekent dat de klem, en soms een extra drager onder de klem, precies op de dikte van die spouw afgestemd moet zijn. Dat is geen zwaar rekenwerk, maar het is wel iets wat u vooraf vastlegt en niet ter plekke improviseert. Een verkeerd ingeschatte spouwdikte kost u op de bouwplaats meer tijd dan de spouw zelf ooit aan tijd bespaart.
Dat is ook waar het antwoord op deze vraag minder gunstig uitpakt dan op een massieve ondergrond. Bij een massief dak is er één maatvoering: de dikte van de ondergrond zelf, vaak overal gelijk. Bij een geventileerde spouw kan de spouwdikte variëren, bijvoorbeeld doordat de tengels niet overal even dik gezaagd zijn of doordat er lokaal een extra laag isolatie ligt. Elke variatie in die dikte is een variatie in de benodigde kliklengte, en die moet u op de bouwplaats controleren voordat de klemmen erop gaan. Dat controleren kost tijd die u bij een massieve ondergrond niet kwijt bent. Voor een klein dak is dat een kwestie van enkele metingen; voor een groot dakvlak met wisselende regelwerkdiktes is het een repeterende handeling die u in de planning moet meenemen.
Voor de dakdekker die het werk uitvoert, vertaalt dit zich naar een volgorde die iets anders loopt dan bij een massief dak. Eerst wordt de spouwdikte over het hele vlak vastgesteld, niet alleen op één plek. Daarna worden de klemmen op de juiste lengte besteld of ter plekke aangepast. Pas dan begint het leggen van het vlak, en dat deel gaat, zoals gezegd, snel. De aansluitingen aan het einde van het vlak, bij de dakrand of het boeiboord, vragen daarna weer de gewone tijd voor plaatwerk.
Voor de architect of opdrachtgever die op tekening meedenkt, is het praktische gevolg dat de spouwdikte een vast gegeven moet zijn voordat de klemlengte besteld wordt. Wij denken daarin mee zonder daarvoor te rekenen, maar dat meedenken werkt alleen als de opbouw van de spouw op dat moment al vastligt. Een dak waarvan de spouwdikte pas tijdens de uitvoering wordt bepaald, levert vertraging op die niets met de klik te maken heeft, maar met het moment waarop de maatvoering rond is.
Er zijn daken waar het voordeel van de klik op een geventileerde spouw kleiner uitvalt dan op een groot, regelmatig vlak. Een dak met veel doorvoeren, dakramen of een schoorsteen die er middenin staat, heeft verhoudingsgewijs meer randwerk dan vlak werk. Op zo'n dak is het aandeel van de arbeid dat door de klik versneld wordt kleiner, simpelweg omdat er minder vlak is en meer aansluiting. Datzelfde geldt voor kleine, verspringende dakvlakken: hoe meer randen per vierkante meter, hoe kleiner het aandeel waar de klik tijd bespaart.
Dat is geen reden om een ander systeem te kiezen, maar het is wel iets om mee te rekenen voordat u een tijdsbesparing toezegt aan een opdrachtgever. Op een groot, rechttoe rechtaan dakvlak met een geventileerde spouw is de tijdwinst op het vlak duidelijk merkbaar. Op een dak met veel doorvoeren en een complexe vorm is die winst er nog steeds op het vlak zelf, maar het aandeel van dat vlak in het totale werk is kleiner, en dus ook het effect op de totale planning.
Wilt u voor een specifiek dak laten uitrekenen hoe de klemlengte zich verhoudt tot uw spouwopbouw, dan denken wij daarin mee op basis van uw tekening.