Klikzink
Op geschaafde delen of planken ligt het klikdak sneller dan een gesoldeerd felsdak. Dat is de eerlijke reden dat opdrachtgevers en aannemers ernaar vragen. Maar de vraag is specifieker dan alleen sneller of niet: waar precies zit die winst, en waar zit die niet, als de ondergrond hout is en geen betonnen of stalen dek.
Op een houten dakbeschot werkt de klemmende bevestiging net zo als op elke andere draagconstructie die het klikdak toelaat: de klem gaat vast op de gording of het beschot, de baan klikt erin, en er is geen soldeerbout die op temperatuur moet komen. Op een schuin vlak van pak weg honderd vierkante meter, zonder inhammen, zonder doorvoeren, is dat waar de tijdwinst het duidelijkst zichtbaar wordt. Twee man leggen baan na baan, de klik gaat dicht zonder wachten op weer of vlam, en het dak ligt in een tempo dat met solderen niet te halen is. Dat stuk is niet ingewikkeld en dat hebben we ook zo uitgelegd op de pagina over het klikdak op houten dakbeschot.
Waar deze pagina over gaat is iets nauwkeuriger: wat betekent hout specifiek voor die winst, in vergelijking met een ondergrond van staal of beton. En het antwoord is: op het rechte vlak levert hout geen extra tijd op en geen extra tijd in, de klem doet zijn werk zoals hij dat overal doet. Maar bij de bevestiging zelf, dus bij het monteren van de klemmen op het beschot, zit een verschil dat we niet moeten wegpoetsen.
Op een houten ondergrond gaat de schroef van de klem in het hout zelf. Er is geen doorlopende stalen plaat waar je zomaar in kan tappen zoals bij een stalen dek; de uittrekwaarde van die schroef hangt af van de houtsoort, de dikte van het beschot, en de plek waar de schroef precies terechtkomt. Een schroef die net naast de gording in zacht, vochtig grenenhout gaat, houdt anders dan een schroef die in droog, hard hout gaat. Dat betekent dat de dakdekker op een houten ondergrond meer aandacht moet geven aan waar hij de klem zet dan op een stalen of betonnen dek, waar de bevestiging meer uniform is.
In de praktijk zien we dat terug als een kleinere, maar reële tijdsinvestering vooraf: controleren of het beschot droog genoeg is, checken of de dikte overal gelijk is, en op onregelmatige plekken, bijvoorbeeld bij een oud dak dat vervangen wordt, soms een extra regel of plaat bijleggen om een deugdelijke ondergrond voor de klem te krijgen. Die tijd win je dus niet terug met het klikdak; die tijd zit er sowieso in bij houten dakbeschot, of je nou soldeert of klikt. Het verschil met solderen is dat je die tijd niet meer kwijt bent aan de soldeernaad zelf, wel nog aan de ondergrond.
Een belangrijk verschil met een vergelijking op basis van alleen snelheid: vochtig hout dat later krimpt, is een aandachtspunt dat niet verdwijnt door de klikbevestiging te kiezen. Als het beschot bij aanleg te vochtig is, en het krimpt in de maanden daarna, kan de klem los komen te staan van het hout waarin hij vastzit. Dat is geen storing die je op de bouwdag ziet; die zie je pas later, als een klem speling heeft gekregen die er bij het leggen niet was.
Dat betekent dat de arbeidswinst van het klikdak op deze ondergrond zich vooral concentreert bij het leggen zelf, en niet bij de garantie dat het dak daarna zonder nazorg blijft liggen. Bij een dakdekker die op een verbouwing werkt met beschot dat net is aangebracht en nog niet is uitgedroogd, is de verstandige stap om even te wachten, of in ieder geval te controleren wat het vochtpercentage is, voordat de klemmen erop gaan. Wie die controle overslaat om tijd te winnen, haalt die tijd er later dubbel en dwars weer uit, in een onderhoudsbezoek dat er zonder die vochtcontrole niet had moeten zijn.
De arbeidswinst van het klikdak zit hoofdzakelijk in het vlak. Bij de details verandert die winst van karakter, en op een aantal plekken is ze kleiner dan je op basis van het vlak zou verwachten. Bij een nokafwerking, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/bevestiging/houten-dakbeschot/nok), moet de klem nog steeds precies aansluiten op de rand van de laatste baan, en dat is handwerk dat evenveel tijd kost als bij elke andere ondergrond. Bij een kilgoot, zoals beschreven bij [de kilgoot op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot/kilgoot), komt daar de houten ondergrond nog eens bovenop: de goot moet waterdicht aansluiten op een vlak dat, net als de rest van het dak, kan bewegen door vocht en temperatuur, en die afstemming gaat niet sneller omdat de rest van het dak met klemmen ligt.
Bij doorvoeren, dakramen en schoorstenen is het beeld gelijkend: de klikbevestiging bespaart tijd op het vlak eromheen, maar de aansluiting zelf blijft precisiewerk dat evenveel aandacht vraagt als op een gesoldeerd dak. Wie op voorhand rekent op een dak dat in de helft van de tijd klaar is omdat het klikdak is, komt bedrogen uit zodra het project veel details heeft en weinig vrij vlak. Op een dak met een enkele rechte kap en een enkele doorvoer is de winst het grootst; op een dak met twee kilgoten, drie dakramen en een schoorsteen middenin het vlak, is de winst er nog wel, maar kleiner dan de oppervlakte van het dak zou suggereren.
Voor een aannemer die een offerte maakt op houten dakbeschot, is het verstandig om het vlak en de details apart te calculeren. Het vlak gaat sneller dicht dan met solderen, en dat scheelt op de uren van de ploeg die de banen legt. De aansluitingen, van dakrand tot boeiboord tot gevelaansluiting, blijven ongeveer even arbeidsintensief als bij een traditioneel felsdak, met dit verschil: er wordt niet gesoldeerd, dus is er geen wachttijd voor droge naden en geen afhankelijkheid van droog weer bij die details. Dat is een ander soort tijdwinst dan snelheid per vierkante meter; het is meer zekerheid over de planning, omdat een regenbui de klus niet stillegt zoals bij een soldeernaad die nog moet afkoelen.
Wie op houten dakbeschot met het klikdak werkt, doet er daarom goed aan de winst te zoeken waar hij zit: in het grote, regelmatige vlak, en in de voorspelbaarheid van de planning. Bij de details en bij de kwaliteit van het beschot zelf verandert er weinig aan de hoeveelheid werk, en op vochtig hout is extra aandacht nodig, niet minder.