Klikzink
Houten dakbeschot is de ondergrond waarop het felsdak van oudsher het meest wordt gelegd. Geschaafde delen of underlayment platen, vastgezet op de gordingen, geven een vlak dat over de volle lengte draagt. Voor onze klikbanen is dat een prettig uitgangspunt, want de klem die onder de fels zit heeft houvast nodig dat over de hele daklengte gelijk blijft. Op dakbeschot is dat meestal het geval, in tegenstelling tot een ondergrond met kieren of oneffenheden waar de klem per meter een ander houvast vindt.
De klem zelf wordt met een schroef in het hout gezet, dwars onder de baan door, buiten het zicht. Er gaat geen schroef door de zinklook plaat zelf; de plaat klikt over de klem heen en de fels van 35 mm sluit hem volledig af. Dat is het principe waarmee we op elke ondergrond werken, maar wat de schroef in het hout aantreft, bepaalt hoe hij vastzit. Een schroef in massief geschaafd delenwerk van voldoende dikte heeft een andere uittrekwaarde dan een schroef in een dunne underlayment plaat. Bij dun beschot is het raadzaam de schroeflengte en de tussenafstand van de klemmen af te stemmen op de plaatdikte, iets waar we op tekening in meedenken zonder daar kosten voor te rekenen.
Houtsoort speelt hierbij mee. Naaldhout zoals grenen of vypahout laat een schroef makkelijker indraaien dan een hardere houtsoort, maar geeft ook eerder mee als het hout later uitdroogt of vochtig is geweest bij de bouw. Dat laatste is het aandachtspunt bij deze ondergrond. Hout dat nog vocht bevat wanneer het dakbeschot wordt gelegd, krimpt in de maanden erna. Een schroef die in vochtig hout goed vastzat, kan in droog, gekrompen hout losser komen te staan. Voor een dakbedekking met doorlopende schroeven door de plaat zou dat een lekkage betekenen op de plek van elke schroef. Bij onze blinde bevestiging speelt dat niet op dezelfde manier: de plaat zelf is nooit doorboord, dus een klem die iets losser is gaan zitten geeft geen gat in het dakvlak. Het risico verschuift van een lek naar een baan die net iets minder strak op zijn klem ligt, wat bij nazicht is te herstellen door de klem bij te draaien of te vervangen.
In de praktijk komt dakbeschot soms rechtstreeks van de zagerij op de bouw, met een vochtpercentage dat hoger ligt dan wenselijk. Wij kunnen op dat moment niets aan het hout veranderen, maar we adviseren wel om daarmee rekening te houden in de planning: laat het beschot enige tijd acclimatiseren voordat de klemmen erop worden geschroefd, en controleer bij lange doorlooptijden op de bouw of de platen nog vlak liggen. Een dakdekker die het beschot zelf heeft aangebracht, weet meestal welke charge hout is gebruikt en of er reden is tot voorzichtigheid. Bij twijfel is een extra klem tussen de reguliere afstanden goedkoper dan een correctie achteraf.
De uittrekwaarde van de schroef hangt verder samen met de dikte van het beschot. Dunner beschot vraagt om een schroef die net diep genoeg gaat zonder aan de onderzijde door te steken, wat bij een geïsoleerde dakopbouw ongewenst is. Die afstemming tussen schroeflengte, beschotdikte en isolatie is een detail dat we op klikfels.com verder uitwerken, want dat raakt de opbouw van het dak als geheel. Hier gaat het vooral om het punt dat de klem zelf niet verandert naargelang de ondergrond: het is dezelfde klem die we op stalen dakplaten of op een houten ondergrond gebruiken, alleen de bevestiging daaronder verschilt.
Omdat de klemmen vooraf op regelmatige afstand op het beschot worden gezet en de banen daar simpelweg overheen klikken, ligt het tempo van leggen niet bij het solderen of felsen zelf, maar bij het gelijkmatig plaatsen van de klemmen. Op een goed voorbereid dakbeschot, waar de gordingafstand bekend is en het hout droog genoeg is aangeleverd, is dat een repeterende klus die met twee man vlot door te werken is. Een dakdekker die gewend is aan traditioneel felswerk zal merken dat het grootste deel van de tijd niet meer gaat naar het ter plekke vormen van de fels, maar naar het zorgvuldig uitzetten van de klemmen op de juiste afstand. Dat is een ander soort werk, met een ander soort fouttolerantie: een klem die een centimeter verschoven staat, is te corrigeren voordat de plaat erop klikt, terwijl een soldeernaad die niet goed is, pas bij regen aan het licht komt.
De blinde bevestiging heeft ook een keerzijde die de moeite waard is om te benoemen. Bij een dak zonder doorboringen zit de zwakte niet meer bij de schroefgaten, maar bij de randen en de overgangen: waar de baan aansluit op de nok, de dakvoet, de goot of een doorvoer. Op houten dakbeschot is dat niet anders, en juist omdat die aansluitingen op elk daktype weer hun eigen aandachtspunten hebben, behandelen we die apart. Wie op zoek is naar hoe de nok, de dakvoet, de goot, een kilgoot, een hoekkeper, de dakrand, het boeiboord, een gevelaansluiting, een dakdoorvoer, een dakraam, een schoorsteen of een dakkapel op houten dakbeschot wordt uitgevoerd, vindt daar een eigen pagina over. Deze pagina gaat over het vlak zelf en over hoe de klem daar in het hout grip krijgt.
Niet elk houten dakbeschot is geschikt om zonder meer op te schroeven. Sterk verweerd of aangetast hout, bijvoorbeeld bij een renovatie waarbij het bestaande beschot wordt hergebruikt, geeft de schroef te weinig grip om de klem stevig te laten zitten, ongeacht de tussenafstand die wordt gekozen. In die situaties is het verstandiger het beschot te vervangen of te verstevigen voordat er wordt bevestigd, in plaats van te vertrouwen op extra klemmen. Ook bij zeer dun of poreus plaatmateriaal, waarbij de schroef nauwelijks houvast vindt, is aanvullend onderzoek naar de juiste bevestigingsmethode op zijn plaats. Wij denken daarin mee op tekening, maar de conditie van het hout op de bouwplaats zelf is iets dat de dakdekker of aannemer ter plekke moet beoordelen.
Onze banen worden op maat gewalst, van 450 tot 8000 millimeter op de millimeter afgekort, zodat de lengte van de baan kan aansluiten op de sparingen en de dakvorm zonder dat er op de bouw nog geknipt of gepast moet worden. Dat scheelt tijd op het dak zelf, maar het verandert niets aan wat er onder de fels gebeurt: de klem moet in droog, voldoende dik hout zijn gezet, op de juiste afstand, voordat de eerste baan erop klikt. Wie daaraan twijfelt bij een concreet project kan de situatie met tekening en houtsoort aan ons voorleggen; we kijken dan mee naar de klemafstand en de bevestiging die daarbij past.