Klikzink
Op een houten dakbeschot wordt onze felsband niet vastgeschroefd door de plaat, maar via een klem die onder de fels grijpt. Bij dit type ondergrond kiezen aannemers regelmatig voor een aluminium klem in plaats van een klem in verzinkt staal. Dat heeft met het gewicht en met de weerstand tegen corrosie te maken, maar het brengt ook iets met zich mee waar u bij het inkopen en het leggen op moet letten.
Een aluminium klem is licht, roest niet en is daardoor aantrekkelijk op een dak waar vocht een rol speelt, wat bij houten dakbeschot bijna altijd het geval is. Onder de felsband, tussen de klem en het hout, zit vocht namelijk sneller opgesloten dan op een geventileerde ondergrond. Staal zou hier op de lange duur kunnen corroderen op de plek waar het contact maakt met vocht dat niet snel genoeg wegkomt. Aluminium heeft dat probleem niet op zichzelf. Maar precies daar zit de valkuil: aluminium en staal mogen in vochtige omstandigheden niet zomaar met elkaar in aanraking komen. Contact tussen de twee metalen, in combinatie met vocht, kan galvanische corrosie geven waarbij het ene metaal ten koste van het andere wegteert. Bij een aluminium klem betekent dit dat de schroef waarmee de klem in het hout verankerd wordt, en eventuele andere metalen onderdelen in de bevestiging, in een op elkaar afgestemd materiaal moeten zijn uitgevoerd. Wij leveren de klem als samenhangend geheel juist om te voorkomen dat op de bouwplaats per ongeluk een verkeerde schroef in een aluminium klem gaat, want die fout zie je niet meteen, maar pas na een paar jaar.
Het tweede punt waar aluminium zich onderscheidt is de uitzetting. Aluminium zet ongeveer twee keer zoveel uit bij temperatuurwisseling als staal, en zet dus ook meer uit dan onze stalen felsbanen zelf. De klem moet die beweging kunnen opvangen zonder dat de fels gaat klapperen of los komt te staan. Dat is een kwestie van de klem zelf goed ontwerpen, niet van de klem strakker vastzetten. Een dakdekker die gewend is aan een stalen klem en denkt dat vaster altijd beter is, remt bij aluminium precies de beweging af die de klem moet kunnen maken. Het resultaat daarvan zie je niet op de dag van leggen, maar na een paar seizoenen van warmte en vorst, als de felsband ergens is gaan golven waar hij dat niet zou moeten doen.
Op houten dakbeschot pakt de schroef van de klem in het hout zelf, meestal geschaafde delen of planken die op de gordingen liggen. De uittrekwaarde van die schroef, dus hoeveel kracht er nodig is om hem er weer uit te trekken, hangt af van twee dingen: de dikte van het hout en de houtsoort. Een dunne plank van een zachte houtsoort houdt een schroef minder goed vast dan een dikke plank van een dichte houtsoort. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar het is precies waar op de bouwplaats haast gemaakt wordt: de dakdekker heeft de klemmen bij zich, het beschot ligt er, en niemand controleert nog even of de planken wel dik genoeg zijn voor het aantal klemmen per vierkante meter dat nodig is. Bij een lichte aluminium klem is de belasting op elke individuele schroef weliswaar niet groter dan bij een stalen klem, maar de klem zelf biedt door zijn lage eigen gewicht geen enkele marge om een tekort aan hout te compenseren. Wat er in het hout zit, is wat er vasthoudt.
Het tweede aandachtspunt bij houten dakbeschot is vocht in het hout zelf, los van de vraag hoe droog het aan de oppervlakte lijkt op het moment van leggen. Hout dat bij de bouw nog een restvocht heeft, gaat na verloop van tijd krimpen. Een schroef die op dag één stevig in vers gezaagd of net geleverd hout zit, kan een jaar later in hout zitten dat om de schroef heen is gekrompen, met een kleine speling als gevolg. Bij een stalen klem met zijn eigen gewicht en stijfheid valt die speling meestal binnen de marge van het systeem. Bij een aluminium klem, die al moet meebewegen met zijn eigen uitzetting, komt de speling van krimpend hout daar nog bovenop. Voor de dakdekker betekent dit dat de houtvochtigheid op het moment van leggen niet een detail is dat je aan het toeval overlaat, maar iets waar u vooraf naar vraagt, zeker bij nieuwbouw waar het hout soms nog maar kort geleden is aangevoerd.
De aluminium klem is een logische keuze wanneer gewicht een rol speelt, bijvoorbeeld bij een bestaande draagconstructie die niet extra belast mag worden, of wanneer de opdrachtgever corrosie aan de bevestiging koste wat kost wil uitsluiten, ook op plekken waar controle of onderhoud moeilijk is. Op een goed geventileerd, droog houten dakbeschot met voldoende plaatdikte is er in de praktijk weinig op tegen.
De klem is minder voor de hand liggend op een dak waar aluminium en staal elders in de constructie al met elkaar in aanraking komen, bijvoorbeeld bij een aansluiting op een stalen dakdoorvoer of bij hemelwaterafvoer met stalen beugels, want dan moet u dat contactpunt apart isoleren en dat is precies het soort detail dat in de uitvoering wordt vergeten. Ook op een dak met een dun of twijfelachtig beschot, waar de uittrekwaarde van de schroef al aan de lage kant is, voegt een aluminium klem geen voordeel toe: het probleem zit dan in het hout, niet in het materiaal van de klem. In die situatie is het zinvoller om eerst de dikte en de houtsoort van het beschot op orde te brengen dan om via de klem te compenseren.
Voor de rest van de bevestiging op houten dakbeschot, van de nok tot de dakvoet, geldt dezelfde volgorde van denken: eerst kijken waar de last werkelijk op rust, dan pas het materiaal van de klem kiezen. Wij lichten dat verder toe bij [een klikdak op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot), waar de opbouw van de bevestiging als geheel aan de orde komt, en bij [de dakvoet op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot/dakvoet), waar de eerste rij klemmen een net iets andere belasting krijgt dan de rest van het vlak.
Voor de aannemer die met houten dakbeschot en een aluminium klem werkt, komt het neer op drie controles die niet veel tijd kosten maar wel op het juiste moment moeten gebeuren. Controleer de houtvochtigheid voordat de klemmen erop gaan, niet pas als het dak al dicht is. Zorg dat schroeven en andere bevestigingsmiddelen bij de aluminium klem horen en niet uit een voorraad staal komen die net zo goed op de pallet ligt. En laat de klem doen waarvoor hij ontworpen is: de fels vasthouden en de uitzetting van het aluminium opvangen, zonder hem verder aan te draaien dan nodig. Dat laatste is voor iemand die gewend is aan traditioneel felswerk misschien de grootste omschakeling: bij klikwerk is vaster niet automatisch beter.