Klikzink
Een golfplatendak is meestal geen nieuwbouw. Het is een schuur, een stal, een loods, en de golfplaat die er ligt is vaak asbesthoudend. Wie zo'n dak vervangt door een klikdak, kiest niet alleen een nieuwe felsbaan maar ook een klem, en op deze ondergrond is die keuze minder vrijblijvend dan op een strak, nieuw dakbeschot. We leggen hier uit wat een aluminium klem op deze ondergrond wel en niet doet.
Aluminium wordt hier gebruikt omdat het niet roest en licht is. Op een golfplatendak wordt vaak een regelwerk aangebracht boven de bestaande golfplaat, omdat de golf zelf geen gelijkmatig draagvlak biedt voor een felsbaan. Dat regelwerk, en alles wat erop bevestigd wordt, moet het gewicht van de nieuwe dakbedekking dragen zonder dat de constructie eronder overbelast raakt. Een aluminium klem weegt een fractie van een vergelijkbare stalen klem, en over een heel dakvlak scheelt dat op. Bij een stal met een oud, verzwakt spantwerk is dat niet een detail maar een reden om voor aluminium te kiezen in plaats van staal.
Roestvorming is de tweede reden. Op een golfplatendak wordt vaak lang gewacht met vervangen, en het regelwerk dat erover komt staat bloot aan vocht dat via de oude golfplaat of via kieren naar binnen trekt. Een stalen klem kan daar op termijn last van hebben, vooral op plekken waar water even blijft staan. Aluminium corrodeert wel, maar niet op de manier die een stalen klem aantast: er ontstaat een dun oxidelaagje dat zichzelf beschermt. Dat is een van de weinige plekken waar we op deze site iets zeggen over wat het materiaal met zichzelf doet in plaats van met de bevestiging, en het is nodig om te snappen waarom de klem hier past.
Juist omdat aluminium niet roest, moet u opletten waar het contact maakt met staal. Galvanische corrosie ontstaat wanneer twee verschillende metalen elkaar raken in aanwezigheid van vocht: het ene metaal offert zich op ten koste van het andere. Op een golfplatendak is dat risico concreet, want het regelwerk wordt vaak met stalen schroeven of stalen beugels aan de bestaande constructie bevestigd, en die stalen delen liggen dicht bij de aluminium klemmen die de felsbaan vasthouden. Wij werken daarom met een scheiding tussen de metalen waar contact niet te vermijden is, en met bevestigingsmateriaal dat niet met het aluminium reageert. Dat is geen open deur: een klem die los ligt naast een verroeste stalen schroef ziet er in het eerste jaar niet anders uit dan een klem die goed gescheiden is aangebracht. Het verschil zie je pas na een aantal jaar, als het te laat is om het nog te herstellen zonder de baan open te leggen.
De tweede eigenschap waar de klem rekening mee houdt is uitzetting. Aluminium zet meer uit dan staal bij dezelfde temperatuurstijging, ongeveer twee keer zoveel. Op een golfplatendak, waar het regelwerk vaak van hout of van stalen profielen is, betekent dat een verschil in beweging tussen de klem en de ondergrond waarop hij is vastgezet. De klem is zo gemaakt dat hij die beweging opvangt zonder dat de felsbaan erboven strak trekt of gaat golven. Bij een lange baan op een zuidgericht dakvlak van een loods, waar de plaat 's middags flink opwarmt, is dat geen theoretisch punt. De klem schuift een fractie mee, de baan blijft vlak liggen, en er komt geen spanning op de fels die op termijn tot scheuren zou kunnen leiden.
De golfplaat zelf is geen vlak waarop je een klem rechtstreeks vastzet. De golving betekent dat een felsbaan er los boven zou liggen, met steunpunten alleen op de toppen van de golf en met een hol vlak ertussen dat bij wind kan gaan trillen. Daarom komt er een regelwerk overheen: liggers die het niveauverschil van de golf overbruggen en een vlak, gelijkmatig draagvlak vormen. De klem wordt op dat regelwerk bevestigd, niet op de golfplaat zelf.
Dat regelwerk bepaalt voor een groot deel hoe de klem functioneert. Liggen de regels op de juiste afstand van elkaar, dan verdeelt de klem de belasting van de felsbaan gelijkmatig over de ondergrond. Liggen ze te ver uit elkaar, dan komt er meer gewicht op elke klem te staan dan waarvoor hij bedacht is, en dat is een probleem dat je niet aan de klem zelf kunt zien oplossen: de oplossing zit in het regelwerk, niet in de bevestiging. Wij denken op tekening mee over hoe een dakvlak wordt opgebouwd, maar de regelafstand op een golfplatendak is uiteindelijk een keuze die op de bouwplaats gemaakt wordt, afhankelijk van de golfplaat die eronder ligt en van hoe recht die golfplaat nog is na jaren dienst.
Een aanzienlijk deel van de golfplatendaken die vervangen worden, is asbesthoudend. Dat raakt de klem niet rechtstreeks, maar het raakt de volgorde waarin het werk gebeurt, en die volgorde bepaalt weer wanneer de klem aan de beurt is. De oude golfplaat moet gecertificeerd verwijderd worden voordat er een nieuw regelwerk en een nieuwe felsbaan op kunnen. Dat is werk voor een gespecialiseerd bedrijf, met eigen regels voor verpakking en afvoer, en het gebeurt los van het aanbrengen van de nieuwe dakbedekking.
Voor de planning van een project betekent dit dat er twee duidelijk gescheiden fases zijn: eerst de sanering, dan de nieuwbouw van het dakvlak met regelwerk, klemmen en felsbanen. Bij een stal die nog in gebruik is, wordt dat vaak zo gepland dat het dak een deel van de tijd open ligt, met noodvoorzieningen tegen regen. Zodra de sanering achter de rug is en het regelwerk erop ligt, gaat het leggen van de felsbaan met de klik en de klem net zo snel als op elke andere ondergrond: de klem zelf maakt geen onderscheid tussen een dak dat net gesaneerd is en een dak dat altijd al schoon was.
Er zijn situaties op een golfplatendak waarin een aluminium klem niet de voor de hand liggende keuze is. Bij een dakvlak dat zwaar belast wordt, bijvoorbeeld door regelmatig onderhoud waarbij mensen over het dak lopen buiten de vaste looppaden, kan de iets grotere stijfheid van een stalen klem gewenst zijn. En bij een regelwerk dat volledig van staal is, met veel onvermijdelijk contact tussen klem en constructie, is het soms eenvoudiger om voor een stalen klem te kiezen dan om op elk contactpunt een scheiding aan te brengen. Dat is een afweging die per dak gemaakt wordt, niet een vaste regel, en wij denken daar op tekening in mee zonder daar kosten voor te rekenen.
Wat de klem niet oplost, zijn de aansluitingen aan de randen van het dakvlak: de nok, de dakvoet, de goot en de gevelaansluiting hebben elk hun eigen uitvoering, en die staan elders beschreven. De klem houdt het vlak van de felsbaan vast; wat er aan de randen gebeurt, is een ander onderdeel van het dak.