Klikzink
Op een betonnen dak zit het probleem niet in de klem, maar in de ondergrond eronder. Beton is massief en dat is precies waarom er geen schroef zomaar in gaat. Er komt altijd iets tussen: een regelwerk van hout of metaal, of een rechtstreekse verankering met een plug en een specifiek daarvoor bedoelde schroef in het beton. De klem die de felsbaan vasthoudt, is dus nooit het zwakste punt van de constructie. Dat is bijna altijd de verbinding daaronder, en die verbinding bepaalt hoeveel klemmen er komen en hoe ze verdeeld staan.
Aluminium klemmen liggen op een betonnen dak voor de hand omdat ze licht zijn en niet roesten. Dat laatste is op zichzelf niet spannend, staal roest ook niet zomaar weg in een paar jaar, maar het wordt relevant zodra er vocht kan blijven staan. Op een plat of licht hellend betonnen dak, vanaf een helling van zes graden is dit systeem toepasbaar, kan condens of regenwater langer op een detail blijven liggen dan op een steil dak. Een aluminium klem heeft daar geen probleem mee. Een stalen klem zonder goede coating op die plek, wel.
Het gewicht speelt vooral mee bij grote oppervlakken en bij daken waar het regelwerk zelf al aan een gewichtslimiet zit, bijvoorbeeld bij een lichte opbouw op een bestaande betonnen vloer die niet extra belast mag worden. Een paar honderd klemmen per honderd vierkante meter tellen dan op, en aluminium scheelt daarin merkbaar ten opzichte van stalen varianten met een vergelijkbare sterkte.
De reden dat u hier juist moet opletten, is dat aluminium en staal niet zomaar met elkaar in aanraking mogen komen. Aluminium is een ander metaal dan het verzinkte staal van de felsbaan zelf, en zodra er langdurig vocht bij komt, kan er galvanische corrosie ontstaan op het contactvlak. Dat gebeurt niet door de klem zelf, die is erop gemaakt om de fels vast te houden zonder dat er een schroef doorheen gaat, maar het is wel iets waar de opbouw van het detail rekening mee moet houden. In de praktijk betekent dit dat de klem en de wijze waarop hij de baan grijpt, zo ontworpen zijn dat er geen blijvend vochtig contactvlak tussen de twee metalen ontstaat waar water kan blijven staan. Bij een goed uitgevoerd detail, zoals wij uitleggen bij de aansluiting op de dakrand, is dit geen aandachtspunt dat de aannemer zelf hoeft te bedenken, maar het is wel de reden waarom niet elke klem zomaar met elk plaatmateriaal te combineren is.
Het is dezelfde reden waarom u bij aansluitingen met andere metalen op het dak, denk aan een loden slabbe of een koperen randje ergens anders in de constructie, altijd moet nagaan of die twee metalen elkaar raken. Op een betonnen dak met aluminium klemmen komt dat vraagstuk net iets eerder op tafel, omdat de klem er standaard bij hoort en niet iets is wat er later nog bij komt.
Aluminium zet meer uit bij temperatuurwisselingen dan staal. De felsbaan van verzinkt staal zet ongeveer half zoveel uit als een zinken baan zou doen, en dat is al een gegeven waar de klem rekening mee houdt door de baan te laten bewegen zonder hem vast te klemmen. Bij een aluminium klem komt daar een tweede beweging bij: de klem zelf zet ook uit, en niet in hetzelfde tempo als de plaat die erin vastzit.
Dat is geen storing, het is een ontwerpgegeven waarmee de klem al rekening houdt. De klem grijpt de fels zo dat de baan in de lengte kan bewegen terwijl de klem op zijn plek blijft zitten. Bij een dakvlak van bijvoorbeeld tien meter lang merkt u dat verschil in de praktijk niet als een probleem, omdat de speling in het systeem daar juist voor bedoeld is. Bij extreem lange banen of bij een detail waar de baan aan meerdere kanten vastligt, zoals bij een kilgoot of bij de gevelaansluiting, is het wel de reden waarom de volgorde van bevestigen ertoe doet: eerst de klem laten meebewegen, niet de baan zelf klemvast maken op een punt waar hij dat niet mag.
De klem houdt de fels vast tegen windbelasting, dat is zijn enige taak. Hij draagt de plaat niet, want de plaat draagt zichzelf over het regelwerk of de ondergrond eronder. Wat de klem dus over lange tijd moet blijven doen is die windbelasting opvangen zonder los te trekken en zonder de baan te fixeren op een manier die de uitzetting blokkeert. Op een betonnen dak, waar de bevestiging onder de klem via een regelwerk of een plug in het beton zit, is de zwakste schakel in de praktijk niet de klem zelf maar de verankering daaronder. Een plug die niet diep genoeg zit, of een regelwerk dat op een verkeerde plek in het beton is verankerd, geeft na een aantal jaren eerder problemen dan de aluminium klem die erop bevestigd is.
Dat is ook waarom wij op tekening meedenken over de plaatsing van klemmen op een betonvloer, wat niets kost. Het aantal klemmen per vierkante meter en hun onderlinge afstand hangen af van de windbelasting op die locatie en van de opbouw van het regelwerk, niet alleen van het materiaal van de klem. Een architect die een groot plat dak ontwerpt met aluminium klemmen op beton, doet er goed aan die verankering net zo serieus te laten uitwerken als het zichtbare deel van het dak.
Aluminium klemmen zijn niet automatisch de juiste keuze op elk betonnen dak. Bij daken waar juist zware mechanische belasting op de klemmen komt, bijvoorbeeld door veelvuldig onderhoud met apparatuur die over het dak bewogen wordt, is een stalen klem soms robuuster in de zin dat hij minder snel vervormt onder puntbelasting. En bij een detail waar de klem toch in de buurt komt van andere metalen delen, zoals bij een schoorsteendoorvoer met koperen randafwerking, is het beter om dat contact vooraf te laten beoordelen dan om achteraf corrosie te ontdekken.
Ook is het gewicht van aluminium alleen relevant als dat gewicht ergens toe doet. Op een zwaar betonnen dak dat toch al tonnen draagt, maakt het verschil tussen een aluminium en een stalen klem in kilo's nauwelijks uit voor de constructie als geheel. De keuze valt dan eerder op basis van de vochthuishouding van het detail en de plek waar het dak in aanraking komt met ander materiaal, dan op basis van gewicht.
Voor een aannemer die op een betonnen dak gaat werken, is de vraag dus niet alleen welke klem er onder de felsbaan komt, maar hoe die klem aan het beton vastzit en of er ergens in het detail metalen samenkomen die niet zomaar met elkaar in vochtig contact mogen staan. Dat gesprek voeren we het liefst voordat de eerste plug de grond raakt.