Klikzink
Een aluminium klem komt in beeld zodra de vraag is hoe onze felsbanen bevestigd worden op een dak dat nu nog pannen heeft. Het antwoord op die vraag begint met een knip: de pannen gaan eraf, niet erover heen. Wij leggen geen felsbaan op een bestaand pannendak. Dat is een bewuste keuze, en die keuze bepaalt wat er verder op deze pagina staat.
Een felsbaan klikt vast op een klem die onder de fels zit, en die klem moet ergens vlak en stevig op staan. Dakpannen liggen nooit helemaal vlak: ze overlappen, ze hebben een profiel, en de bovenkant van het dakvlak verspringt van pan tot pan. Een klem die daar bovenop moet worden bevestigd, staat op een wiebelig fundament. Op een deel van het dak zou hij goed vastzitten, op een ander deel zou hij op de rand van een overlap staan en onder druk kunnen kantelen. Dat is geen probleem dat je met een extra schroef oplost, het zit in de ondergrond zelf.
Daarom werken wij toe naar het beschot en de panlatten die onder de pannen zitten. Als de pannen eraf zijn, ligt er een vlak dat wij kennen: houten of houtachtige platen, op regelmatige afstand ondersteund door de bestaande dakconstructie. Daar kan een klem wel goed op staan, met een ondergrond die overal even hoog is en die de belasting gelijk verdeelt. Panlatten alleen zijn meestal te smal en te ver uit elkaar om de klemmen direct op te bevestigen; in de praktijk komt er dan een aaneengesloten drager tussen, zodat de klem overal houvast heeft in plaats van alleen op de plekken waar een lat toevallig ligt.
De klem zelf is van aluminium. Dat is geen esthetische keuze, het is een materiaalkeuze die met de bevestiging te maken heeft. Aluminium roest niet en is licht, wat op een dakvlak met honderden klemmen meteen gewicht scheelt. Maar aluminium heeft ook een eigenschap waar we bij deze combinatie rekening mee houden: het zet anders uit dan het staal van de felsbaan zelf. Onze stalen banen zetten ongeveer half zoveel uit als een vergelijkbare zinken plaat, maar tussen staal en aluminium blijft een verschil bestaan, en dat verschil is groter naarmate de baan langer is.
De klem is daarom niet star. Hij is zo gevormd dat hij de fels vasthoudt en toch een beetje beweging toelaat wanneer de plaat bij warmte uitzet en bij kou weer inkrimpt. Dat is het hele idee achter blinde bevestiging: de klem grijpt de fels, niet de plaat zelf, en de plaat kan onder de fels een fractie schuiven zonder dat er iets scheurt of los komt. Zou de klem de plaat star vastklemmen, dan zou diezelfde uitzetting op een andere plek spanning opbouwen, en die spanning moet ergens heen. Bij een goed werkend klemsysteem gaat die beweging in de klem zelf, niet in een gat of een kerf in het staal.
Omdat de klem van aluminium is en de baan van staal, ontstaat er een raakvlak tussen twee metalen die niet zomaar zonder gedachte tegen elkaar aan mogen liggen. Twee verschillende metalen die vochtig contact met elkaar maken, kunnen elkaar aantasten: het ene metaal gaat dan sneller corroderen dan wanneer het alleen had gelegen. Bij onze klemconstructie is dat geen verrassing die na tien jaar opduikt, het is iets waarmee de vorm en de coating van de klem al rekening houden. De klem is zo ontworpen dat het contactvlak met de stalen fels niet de plek is waar vocht blijft staan, en de klem zelf wordt niet los in de open lucht gelegd maar direct onder de fels, beschermd tegen de neerslag die op het dakvlak valt.
Dat is meteen ook de reden waarom je bij deze combinatie niet zomaar een andere klem van een ander metaal moet gebruiken, of een bevestigingsmiddel dat niet voor deze precieze combinatie is bedacht. Een schroef of een klem die niet is afgestemd op het contact tussen aluminium en verzinkt staal met een organische coating, kan op een dak dat twintig jaar mee moet net op dat raakvlak een zwakke plek maken. Bij een dak zonder doorboringen zit de kwetsbaarheid niet in een gat dat kan gaan lekken, maar in dit soort contactplekken tussen materialen. Dat is een andere zwakte dan bij een dak met schroeven, en het is een zwakte die je oplost door de klem goed te ontwerpen, niet door hem overal even hard vast te draaien.
Als de pannen eraf zijn, blijft er in de meeste gevallen een dakconstructie over die nog goed is: de spanten of gordingen, en vaak ook het beschot. Dat beschot is precies het vlak waarop de aluminium klemmen kunnen worden bevestigd, mits het droog is en voldoende draagkracht heeft om de klemmen en de felsbanen te dragen. Op een dak waar het oude beschot nog in goede staat is, betekent dit dat er relatief weinig gesloopt hoeft te worden: de pannen en de panlatten gaan eraf, het beschot blijft liggen, en daar bovenop komt de bevestiging voor de nieuwe felsbanen.
Is het beschot verrot of ontbreekt het, dan is er meer werk nodig voordat er een klem op kan. Dat is dan geen kwestie van de klem zelf, maar van de ondergrond die eerst weer vlak en solide gemaakt moet worden. Wij denken daar op tekening in mee, zonder kosten voor dat meedenken, zodat helder is wat er onder de nieuwe felsbanen nodig is voordat de eerste klem wordt gezet.
Deze aanpak veronderstelt dat de pannen daadwerkelijk eraf mogen en dat er onder een bruikbaar vlak overblijft. Is dat niet het geval, bijvoorbeeld omdat het dak in gebruik moet blijven zonder een periode zonder dakbedekking, of omdat de bestaande dakconstructie het gewicht en de bevestiging van klemmen op het beschot niet toelaat, dan is dit niet de route. Ook op een dak met een helling die te gering is voor onze banen, vanaf zes graden, is deze bevestiging niet aan de orde, wat verder een vraag is die op klikfels.com wordt beantwoord.
De keuze om de pannen te verwijderen in plaats van erover heen te bouwen, is dus geen kwestie van voorkeur. Het volgt rechtstreeks uit hoe de klem werkt: hij moet vlak staan, hij moet aluminium tegen staal op een beheerste manier laten raken, en hij moet ruimte hebben om de uitzetting van de plaat op te vangen. Op een pannendak zelf kan geen van die drie dingen goed, op het beschot daaronder wel.