Klikzink
Een vraag die ons regelmatig bereikt: kan een felsdak over de bestaande dakpannen heen, zodat er niets vrijkomt en er niet gesloopt hoeft te worden. Het antwoord is nee, en dat heeft alles te maken met hoe onze banen vastzitten. De klem die onder de fels schuift, heeft een vlakke, stevige ondergrond nodig om op te schroeven. Dakpannen liggen los in elkaar, op panlatten met een luchtspouw erachter, en geven geen vlak waarop een klem houvast heeft. Leggen op pannen betekent een dak dat op termijn gaat werken, met klemmen die niet meer gelijk liggen en een felsverbinding die daardoor onder spanning komt.
De pannen moeten er dus af. Dat is meer werk dan de meeste mensen bij aanvang verwachten, maar het is ook het moment waarop duidelijk wordt wat er onder de pannen zit en of dat geschikt is om op te bouwen.
Onder de pannen ligt in de meeste woningen een panlattenstructuur op tengels, met eronder ofwel niets dan de onderdakfolie, ofwel een dichte beschotplaat. Dat verschil is bepalend voor hoe wij verder gaan. Bij een dicht beschot, meestal OSB of multiplex, kan de klem overal op het vlak worden vastgeschroefd waar dat nodig is. De aannemer heeft dan vrijheid in de plaatsing van de banen, omdat elk punt op het dakvlak drager is.
Bij een dak zonder dicht beschot, waar alleen panlatten en tengels het geraamte vormen, moet er eerst iets bij komen. Vaak leggen we dan een nieuwe ondergrond aan, meestal een plaatmateriaal op de bestaande panlatten, zodat er weer een doorgaand vlak ligt om de klemmen op te zetten. Dat is een extra bouwlaag, maar het is de enige manier om de klem overal te laten landen waar de baanindeling dat vraagt. Zonder dat vlak zou elke klem afhankelijk zijn van waar precies een panlat toevallig ligt, en dat is geen basis om een dak op te bouwen.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een jaren-70 woning met een enkele laag pannen op panlatten zonder beschot, bleek na het verwijderen van de pannen dat de panlatten op wisselende afstand lagen en op een paar plekken verrot waren door een oude lekkage. Zonder die controle vooraf was dat pas ontdekt na het aanbrengen van de klikbanen, met een dak dat er dicht bij lag maar op een verzwakte ondergrond stond. Het is dus verstandig om na het verwijderen van de pannen niet meteen door te bouwen, maar het vlak te beoordelen op vlakheid, stevigheid en vochtschade.
Het verwijderen van pannen, het beoordelen van de ondergrond en eventueel het aanbrengen van een nieuwe beschotlaag zijn stappen die vóór de eigenlijke felsbanen liggen. Dat verandert de volgorde op de bouwplaats. Bij een nieuw dak op een dichte plaat kan de dakdekker vaak dezelfde dag beginnen met leggen. Bij vervanging van een pannendak is er eerst een fase van slopen en herstellen, en pas daarna een fase van leggen. Wie dit vooraf niet meerekent, plant een project dat op de bouwplaats vertraging oploopt zodra de eerste pan eraf is en blijkt dat het onderliggende houtwerk aandacht nodig heeft.
Deze volgorde heeft ook gevolgen voor de planning van andere onderdelen. Bij een dakkapel op het bestaande dakvlak, of bij een schoorsteen die door het dakvlak heen komt, moet de aansluiting rond die doorbreking opnieuw worden opgebouwd zodra de pannen weg zijn en het nieuwe vlak er ligt. Diezelfde logica geldt voor de rand van het dak: een boeiboord dat voorheen tegen pannen aansloot, moet nu aansluiten op een felsbaan die op een ander niveau kan liggen dan de oude pandekking. Hoe die aansluiting bij het boeiboord precies wordt opgebouwd, leggen wij uit op de pagina over de aansluiting bij [het boeiboord](/bevestiging/bestaande-dakpannen/boeiboord).
De klem onder onze felsbanen is blind: er gaat geen schroef door de zichtbare plaat, alleen door de klem die aan de onderzijde van de fels vastgrijpt. Die klem wordt op regelmatige afstand op het onderliggende vlak geschroefd, en de baan klikt er vervolgens overheen. Dat systeem werkt uitstekend op een egaal, doorgaand vlak, en juist daarom is de overgang van pannen naar een gesloten ondergrond niet iets om over te slaan of te bekorten.
Op een dak dat al een dichte plaat had onder de pannen, bijvoorbeeld bij nieuwere woningen waar men uit voorzorg toch een beschot had aangebracht, is de stap eenvoudiger. De pannen gaan eraf, het vlak wordt schoongemaakt en gecontroleerd op oneffenheden zoals uitstekende spijkers of verzakte delen, en daarna kan er direct geklikt worden. Op een dak zonder dat beschot ligt er, zoals gezegd, eerst een extra stap tussen het verwijderen van de pannen en het beginnen met de felsbanen.
Op plekken waar het dakvlak overgaat in een verticaal vlak, zoals bij een gevelaansluiting, verandert er niets aan dit principe: ook daar moet eerst een vlakke, dragende ondergrond liggen voordat de klem kan worden geplaatst. Hoe die aansluiting tussen een schuin dakvlak en een gevel wordt opgelost, staat beschreven bij [de gevelaansluiting](/bevestiging/bestaande-dakpannen/gevelaansluiting).
Bij nieuwbouw wordt vaak al bij het ontwerp van het dak rekening gehouden met het beschot dat een felsdak nodig heeft. Bij een bestaand pannendak is dat beschot er soms wel, soms niet, en dat weet men vaak pas zeker als de pannen eraf zijn. Dat maakt renovatieprojecten met een felsdak lastiger te begroten dan nieuwbouw, simpelweg omdat de staat van de ondergrond een onbekende is tot het moment van slopen. Wij denken in de voorbereiding mee op tekening, zonder kosten, maar een deel van de uitkomst is en blijft afhankelijk van wat er onder de pannen vandaan komt.
De uitzetting van de felsbanen zelf verandert niet door deze ondergrond. Onze stalen banen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, en de klemconstructie is daarop ingericht, onafhankelijk van wat er onder het beschot ligt. Waar het op deze ondergrond wel op aankomt, is dat het beschot zelf stabiel blijft: hout dat nog vocht bevat van een oude lekkage, of dat te dun is om de klemschroeven blijvend vast te houden, is een zwakte die zich pas jaren later toont, als een klem los begint te werken op een plek waar niemand meer kijkt.
Deze pagina gaat over het vlak zelf en de stap van pannen naar een geschikte ondergrond. Voor de aansluitingen rond dat vlak, zoals bij de nok, de dakvoet, de goot of rond een dakraam, hebben wij per onderdeel een eigen pagina met de bevestiging die daar specifiek bij hoort. Wilt u weten hoe de bovenkant van het dakvlak wordt afgewerkt op deze ondergrond, dan vindt u dat terug bij de aansluiting op de nok op bestaande dakpannen.