Klikzink
De vraag die u eigenlijk stelt is of dit dak sneller dicht is dan met nieuwe pannen of met een gesoldeerd felsdak. Het antwoord hangt af van waar op het dak u kijkt. Het vlak gaat aanzienlijk vlotter. De randen, hoeken en doorvoeren niet, en daar moeten we eerlijk over zijn.
Eerst de ondergrond, want die bepaalt of er hier iets te winnen is. Wij leggen niet over de bestaande pannen heen. Dat is geen kwestie van voorkeur maar van vlakheid: pannen liggen nooit exact in één plat vlak, en een felsbaan van 475 mm breed heeft dat vlak wel nodig om goed te kunnen klikken en om de fels netjes op hoogte te houden. Een oneffenheid die onder een pan niet opvalt, zie je onder een strakke stalen baan meteen terug, en die oneffenheid gaat op termijn ook spelen bij de klemmen. De pannen moeten er dus af. Wat blijft staan zijn de panlatten en het beschot, als dat er is, en dat is precies waar de arbeidswinst vandaan komt.
Het verwijderen van pannen zelf is met de hand werk en dat werk verandert niet door de keuze voor klikbanen. Iemand moet ze eraf tillen, sorteren voor eventueel hergebruik of afvoer, en dat kost ongeveer evenveel tijd als bij elk ander dak dat opnieuw gedekt wordt. Daar zit dus geen tijdwinst, en het helpt niemand als we dat anders voordoen.
Waar het wél verschil maakt is de stap daarna. Bij nieuwe pannen legt u panlat voor panlat, pan voor pan, met tussenmaten die moeten kloppen en een oplegging die u telkens controleert. Bij een klikdak schroeft u, als het beschot er niet al ligt of geschikt is, een ondergrond aan de bestaande panlatten of spant u een nieuwe dragende laag, en daarna is het een kwestie van banen leggen. Eén baan dekt in één keer de volle 475 mm breedte, van goot tot nok in één stuk als de lengte dat toelaat, want we leveren op de millimeter afgekort tot 8000 mm. Dat betekent dat een groot deel van het dakvlak in een beperkt aantal handelingen dicht ligt, in plaats van in honderden losse pannen.
De reden dat het leggen zelf zo doorloopt, zit in de bevestiging. Onder de fels van elke baan zit een klem die in de fels van de vorige baan vastklikt. Er gaat geen schroef door de plaat, dus er is geen moment waarop iemand moet stoppen om een schroef aan te draaien, de diepte te controleren of een boorgaatje na te lopen. De klem ligt op de ondergrond vast, de volgende baan klikt erover, en de bevestiging is daarmee blind: aan de buitenkant ziet u nergens een doorboring. Dat scheelt vooral in herhaling. Bij honderd pannen herhaalt u honderd keer een handeling met een spijker of haak. Bij een dak met bijvoorbeeld twintig banen herhaalt u die handeling twintig keer, en elke keer dekt hij een veelvoud van de oppervlakte.
Dit is ook precies waarom de tijdwinst zich concentreert op het vlak en niet op de rest van het dak. Op de rand van een dakvlak, bij een schoorsteen, bij een dakraam of in een kilgoot werkt u niet met hele banen maar met stukwerk: afkorten, opzetten, aansluiten. Dat is bij een klikdak niet per se sneller dan bij pannen, en soms zelfs precieswerk dat meer aandacht vraagt dan een rij pannen die u gewoon laat doorlopen en op maat kapt. Wij schrijven daar op andere pagina's specifiek over, voor de nok, de dakvoet, de goot, de hoekkeper en de andere details, en dat is bewust apart gehouden van deze vraag over arbeid op het vlak.
Waar de winst wél concreet wordt, is bij het aantal vierkante meters dat op een dag onder handen genomen kan worden. Omdat een baan in één beweging een groot deel van de dakhoogte overbrugt en de klemverbinding geen droog- of uithardtijd kent zoals solderen dat wel heeft, kan het leggen van het vlak in een gestaag tempo doorgaan zolang de aanvoer van materiaal en de ondergrond het toelaten. Bij een gesoldeerd felsdak is dat anders: daar bepaalt het weer, de temperatuur en de beschikbaarheid van een gekwalificeerde loodgieter of zinkwerker hoe snel het gaat, en dat vak kent weinig mensen die het goed kunnen. Bij klikbanen ligt de vaardigheid vooral in het recht en strak houden van de banen en het correct sluiten van de klemmen, wat aanzienlijk minder gespecialiseerd is dan solderen, al is het geen werk dat u zonder instructie aan iemand overlaat die nog nooit een felsdak heeft gezien.
Op een dak met bestaande dakpannen is er nog een praktisch punt dat de arbeid beïnvloedt, en dat is de staat van de panlatten en het beschot die u aantreft zodra de pannen weg zijn. Bij een ouder dak is die ondergrond zelden helemaal vlak of helemaal gaaf. Rotte panlatten moeten vervangen worden, een verzakt beschot moet bijgewerkt of vervangen worden, en dat werk moet gebeuren vóór er ook maar één baan gelegd wordt. Dat is geen extra last die klikbanen veroorzaken, het is een last die er bij elke herdekking is, maar bij een strak stalen dak valt een oneffenheid eerder op dan bij een rij pannen die zelf al reliëf heeft. Wie dus rekent op een snelle asbestdoos-tot-dicht-dak transformatie zonder naar de onderliggende constructie te kijken, komt bedrogen uit, niet omdat de klikbanen traag zijn maar omdat de voorbereiding dat tempo bepaalt.
De plaatdikte van 0,55 mm en het gewicht van ongeveer 5 kg per vierkante meter betekenen dat het materiaal op het dak makkelijk te verplaatsen en te positioneren is, wat ook meespeelt in het tempo van leggen: één persoon kan een baan van gemiddelde lengte zelfstandig op zijn plaats brengen, terwijl bij een dikkere of zwaardere plaat vaker twee man nodig zijn voor hetzelfde stuk. Dat is een detail, maar op een dag met meerdere banen telt het op.
De uitzetting van staal, ongeveer half zoveel als zink, speelt bij de arbeid vooral een rol in de lengte van de banen die u in één stuk legt en de ruimte die u in de klemverbinding en bij de kopse aansluitingen aanhoudt. Dat is meer een kwestie van vooraf goed uittekenen dan van extra arbeidstijd tijdens het leggen zelf, en het is precies het soort rekenwerk waarbij meedenken op tekening vooraf schelen kan in gedoe achteraf.
Samengevat voor deze ene ondergrond: de arbeidswinst zit in het leggen van het vlak, waar de blinde klikverbinding herhaling vervangt door een doorlopende beweging, en niet in het verwijderen van de oude pannen of in het afwerken van de details rond doorvoeren en randen. Wie op een dak met bestaande dakpannen rekent op een sneller dicht dak over de hele linie, moet dat verschil tussen vlak en detail vooraf helder hebben, anders valt de winst lager uit dan verwacht.