Klikzink
De vraag waar een klikdak kan lekken, klinkt bij een felsbaan anders dan bij een dak met schroeven. Onze banen zitten vast met een klem die onder de fels schuift; er gaat geen bevestiging door de plaat. Dus de zwakke plek die je bij geschroefde dakbedekking wel ziet, de doorboring die na jaren gaat rammelen of waar water intrekt langs de schroefdraad, bestaat hier niet. Dat is meteen ook waarom we hierna niet over schroeven kunnen praten als het over lekkage gaat. We moeten het ergens anders zoeken, en dat is precies wat deze pagina doet: eerlijk aangeven waar het bij deze ene ondergrond, bestaande dakpannen, wel misgaat.
De eerste vraag die wij altijd stellen bij een dak met bestaande pannen is niet hoe de felsbaan erop komt, maar wat er onder de pannen zit. Bij een pannendak liggen de panlatten op tengels of rechtstreeks op de gordingen, met daaronder vaak een onderdak van folie of bitumen en soms niets meer dan de spanten zelf. Een felsbaan heeft een vlak, gesloten en voldoende stijf oppervlak nodig om de klemmen op te schroeven, en dat oppervlak is er bij pannen op panlatten niet. Leg je de banen over de pannen heen, dan klem je ze op een oneffen, onderbroken ondergrond met een golving die per paar centimeter verschilt. De klem krijgt dan geen gelijkmatige grip, de baan komt bol of hol te liggen, en juist op die plekken waar de plaat niet vlak aansluit, kan er onder de baan water blijven staan of condens optreden dat nergens heen kan. Daarom laten wij de pannen er standaard af of, als de opdrachtgever daar toch voor kiest, erop liggen als afgekeurd dak zonder functie; wij leggen zelf nooit over pannen heen.
Wat overblijft, is het beschot of de dichte ondergrond die na het verwijderen van de pannen wordt aangebracht op de bestaande panlatten en gordingen. Dat beschot is de ondergrond waar onze klemmen wél goed op vastzitten, en waar de rest van dit verhaal over gaat.
Onze klemmen worden geschroefd op het beschot, niet door de felsbaan heen maar onder de opstaande rand die de fels vormt. Dat betekent dat de belasting van wind en eigen gewicht van de baan via die klem naar het beschot gaat, en dus naar de bevestiging van dat beschot op de oude panlatten of gordingen. Op een pannendak dat twintig of dertig jaar geleden is gelegd, zijn de panlatten vaak dunner gedimensioneerd dan wat je nu voor een dichte plaatondergrond zou kiezen, en soms zijn ze op plekken verzwakt door houtrot bij een dakdoorvoer of een oude schoorsteendoorgang die inmiddels is dichtgezet. Schroeven wij de klem daar zonder verder kijken op vast, dan zit de klem er prima uit, maar heeft hij onder het beschot geen degelijke onderlegger. Bij wind trekt de klem dan lichtjes los van het hout, de baan gaat een fractie bewegen die hij niet zou moeten maken, en op de lange duur is dat de plek waar een lek begint: niet in de klem zelf, maar in het hout waarop de klem is bevestigd. Wij inspecteren daarom bij een bestaand pannendak altijd eerst de staat van de panlatten en gordingen voordat het beschot erop gaat, en vervangen wat rot of te dun is. Dat is geen extra die we verkopen; het is de voorwaarde waarmee de rest van het verhaal klopt.
Een tweede plek waar het misgaat, is niet de klem zelf maar de keuze welke klem waar hoort. Aan de rand van een dakvlak, bij een gootlijn of bij een hoekkeper, moet een baan meer beweging kunnen opvangen dan in het midden van een groot vlak, en daarvoor bestaan verschillende klemtypes: vast en schuivend. Wordt op een plek waar de baan juist moet kunnen bewegen een vaste klem gezet in plaats van een schuivende, dan kan de felsbaan bij uitzetting nergens heen en gaat de spanning zich ergens anders ontladen. Stalen felsbanen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, wat dit probleem kleiner maakt dan bij traditioneel zink, maar het verdwijnt niet. Bij een dak met bestaande pannen waarbij het beschot in delen wordt aangebracht rond bijvoorbeeld een bestaande schoorsteendoorvoer, zien we dat de klemkeuze rond die doorvoer soms wordt overgeslagen omdat de aannemer daar toch al met opmaatwerk bezig is. Dat is precies de plek waar het dan alsnog fout gaat: niet doordat de klem loslaat, maar doordat de baan zelf onder spanning komt te staan en op termijn een fels gaat opentrekken op de aansluiting.
De derde en in de praktijk meest voorkomende plek waar een klikdak op een voormalig pannendak lekt, is niet de bevestiging van de baan aan het beschot, maar de aansluiting van de baan op een aangrenzend onderdeel: een muurdoorvoer, een kilgoot, een dakraam. Die aansluitingen worden vaak met loodslabben, kraagstukken of inschuifprofielen gemaakt die aan de felsbaan worden bevestigd, en als die aansluiting star wordt uitgevoerd terwijl de baan er los langs zou moeten kunnen bewegen, blokkeer je precies de uitzetting die we bij de klemkeuze net zo serieus nemen. Op een bestaand pannendak, waar zo'n doorvoer vaak al jaren op zijn plek zit en de nieuwe felsbaan daar strak omheen wordt gelegd, is de verleiding groot om de aansluiting extra vast te zetten omdat de opdrachtgever daar zeker van wil zijn dat het droog blijft. Die extra zekerheid werkt averechts: een felsbaan die bij een hittegolf een paar millimeter wil bewegen en dat niet kan omdat de aansluiting hem vasthoudt, gaat die spanning ergens anders kwijt maken, meestal bij de eerstvolgende fels verderop.
Samengevat lekt een klikdak op bestaande dakpannen niet bij een schroef, want die schroef zit onder de fels en niet erdoorheen. Het lekt, als het misgaat, bij een klem die op verrot of te dun hout is bevestigd omdat de oude panlatten niet zijn gecontroleerd, bij een klem die op de verkeerde plek is gekozen waardoor de baan niet kan bewegen zoals hij moet, of bij een aansluiting op een doorvoer of ander bouwdeel die de baan star vasthoudt. Dat is voor deze ondergrond een ander verhaal dan bij nieuwbouw, waar het beschot vaak al vers en recht is aangebracht: bij bestaande pannen is de staat van wat eronder zit minder voorspelbaar, en dat maakt de eerste inspectie belangrijker dan bij nieuwbouw. Wij leggen daarom nooit een felsbaan zonder eerst de ondergrond te hebben laten zien, op tekening en op het dak zelf, aan de aannemer die het beschot aanbrengt.