Klikzink
Een klikdak lekt niet bij de schroef, want die is er niet. De banen klikken over een klem die onder de fels zit, en water dat op het vlak valt heeft geen gaatje te vinden om doorheen te trekken. Dat is de kern van het systeem, en op een dak werkt dat zoals bedoeld. Op een gevel verandert de richting van de baan, en daarmee verandert ook waar het misgaat als het misgaat.
Op een dak liggen de banen meestal in de richting van de afwatering, van nok naar goot, en rust het gewicht van de plaat op de ondergrond. Op een gevel staan de banen vaak verticaal, van boven naar onder over de volle gevelhoogte, en dat verandert twee dingen. Het water loopt niet over een oppervlak dat naar een goot afloopt, maar langs een verticaal vlak naar beneden, met de wind ertegenaan of erlangs. En het gewicht van de baan hangt aan de bevestiging in plaats van erop te rusten. Bij een gevel van zes meter hoog draagt de onderste klem het gewicht van de hele baan erboven, en dat is een andere belasting dan een klem op een dakvlak ooit te verwerken krijgt.
De meest voorkomende oorzaak van een lekkage op een gevel is niet een gat in de plaat, maar een klem die niet is afgestemd op de windbelasting of de hoogte van het vlak. Op een laag dakvlak met beperkte wind kan een lichtere klemuitvoering voldoende zijn. Op een hoge gevel, vooral op een hoek van een gebouw waar de wind versnelt, is de zuigkracht op de plaat groter, en een klem die daar niet op berekend is kan de fels lichtjes laten opveren bij harde windstoten. Dat opveren is meestal niet direct een lek, maar het vergroot de speling waar water bij aanhoudende regen en wind toch een weg naar binnen kan vinden. Dit is geen kwestie van een verkeerd gelegde baan, het is een klem die voor de verkeerde situatie is gekozen, en dat wordt op tekening bepaald, niet op de steiger.
Een aannemer die een gevel van tien meter hoog bekleedt met dezelfde klemafstand die hij op een laag dak zou gebruiken, bespaart zich geen tijd, hij verplaatst een probleem naar een moment waarop het lastiger te herstellen is. Wij denken daarom liever vooraf mee op tekening, kosteloos, dan dat we achteraf uitleggen waarom een klem op windbelasting moet worden afgestemd.
Staal zet uit en krimpt met temperatuur, ongeveer half zoveel als zink, en dat is op een gevel niet minder relevant dan op een dak. Bij een verticale baan van zes of acht meter is de lengteverandering tussen een koude ochtend en een hete middag geen te verwaarlozen grootheid. Het klimsysteem is daar op gemaakt: de klem laat de baan overlangs bewegen terwijl hij hem dwars vasthoudt. Zodra die beweging aan een van de twee einden wordt geblokkeerd, ontstaat er spanning op de fels, en die spanning zoekt een weg. Meestal is dat niet een scheur in het midden van het vlak, maar een opening bij de aansluiting waar de baan vastloopt.
Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer een baan aan de onderkant strak in een sponning is gezet, of wanneer een afdichting bij de bovenaansluiting te star is uitgevoerd en de plaat niet meer een paar millimeter kan schuiven. Op een dak speelt dit ook, maar de baanlengtes zijn er vaak korter door de aanwezigheid van een nok, en de uitzetting per baan is dus kleiner. Op een gevel loopt een baan soms in één stuk van dakrand tot onderkant, en dan telt elke centimeter beweging die wordt geblokkeerd voluit mee. Wij werken dit uit op de aansluitdetails, zoals wij ook uitleggen bij de aansluiting op de gevelaansluiting in het algemeen, maar op een verticale gevel is de tolerantie voor een te starre afwerking kleiner dan op een liggend dakvlak.
Op een gevel is de onderste rand van een baan de plek waar het gewicht van alles daarboven wordt opgevangen. Bij een dak verdeelt de eigen ondersteuning van het dakbeschot dat gewicht over de hele oppervlakte, maar bij een verticaal vlak hangt de baan in de klemmen en drukt hij aan de onderkant tegen de afsluiting. Als die onderste klem of afsluiting niet berekend is op dat opgehoopte gewicht, met name bij lange gevelhoogtes, kan de baan daar millimeters zakken. Dat zakken op zichzelf is geen lek, maar het duwt de onderste fels iets uit zijn oorspronkelijke stand, en precies daar waar de plaat het dichtst bij de grond en dus bij opspattend regenwater komt, is een verschoven fels een reëel risico.
Dit is een van de punten waarop een gevel ongunstiger uitpakt dan een dak. Op een dakvlak wordt het gewicht van de bovenste banen niet doorgegeven aan de onderste, ze liggen naast elkaar, niet aan elkaar te hangen. Op een gevel is dat anders, en daarom is de keuze van de onderste klem, en de manier waarop de rand daar wordt afgesloten, een detail waar we bewust apart naar kijken, los van hoe we een vergelijkbare aansluiting bij een dakrand zouden uitvoeren.
Buitenhoeken van een gevel krijgen bij wind een hogere zuigbelasting dan het middenvlak, dat geldt voor elke gevelbekleding en niet alleen voor deze. Bij een klikdak betekent dat concreet dat de klemafstand richting een hoek vaak wordt verdicht, dus meer klemmen per strekkende meter, om de plaat daar extra vast te houden. Wordt die verdichting overgeslagen omdat de rest van het vlak met een standaardafstand is gelegd, dan is de hoek de plek waar bij een stevige storm het eerst iets loskomt. Niet meteen een lek, maar een fels die net iets meer beweegt dan de bedoeling is, en die beweging is precies waar water bij langsslaande regen wordt binnengezogen.
Een klikdak op een verticale gevel is geen probleem op zichzelf, het is een andere belasting dan op een dak, en die belasting vraagt om een klem, een klemafstand en een randafwerking die daarop zijn afgestemd. Bij een lage gevel, een beschutte locatie of een gevel zonder scherpe hoeken is dat verschil met een dakvlak beperkt. Bij een hoge, vrijstaande gevel op een winderige locatie is de marge kleiner, en is precisie in de detaillering belangrijker dan op een vergelijkbaar dakvlak. Wij leveren de banen op maat vanaf onze eigen walsmachines en denken vooraf mee over klemkeuze en aansluitdetails, zodat die precisie niet pas op de steiger wordt uitgevonden.