Klikzink
Onder elke klikbaan zit een klem die de fels vasthoudt. Op een nieuwbouwdak is die klem meestal van verzinkt staal, hetzelfde metaal als de baan zelf. Bij een dak dat we op bestaande dakpannen leggen, kiezen we voor roestvaststaal. Dat is geen kwestie van voorkeur, het is een kwestie van wat er met twee verschillende metalen gebeurt als ze langdurig tegen elkaar aan liggen in een vochtige omgeving.
Als twee metalen met een verschillend elektrochemisch potentiaal elkaar raken en er is vocht in het spel, ontstaat een stroompje tussen die twee metalen. Het ene metaal offert zich op, het andere blijft ongeschonden. Verzinkt staal en aluminium zitten dicht bij elkaar en geven weinig problemen. Verzinkt staal in contact met bepaalde andere metalen, of in een opbouw waar vocht kan blijven staan tegen een pan, een oude loodslab of restanten van vorige dakbedekking, is een ander verhaal. Op een bestaand dak weet u niet altijd zeker wat er allemaal nog onder die pannen ligt, welke oude verankeringen, welke spijkers, welke resten van een vorige renovatie. Roestvaststaal is tegen die onzekerheid bestand. Het legeert niet mee in dat stroompje, het blijft chemisch rustig, ook tegen de zink-coating van de baan zelf. Daarom is dit de klem die we hier voorschrijven, en niet omdat het per definitie de sterkere klem is.
Bij een nieuw dak leggen we de klikbanen op een schoon, doordacht opgebouwd dakbeschot. Er is geen oude laag onder, geen onbekende metalen, geen twijfel over wat er de afgelopen decennia tegen het hout heeft gelegen. Bij een bestaand dak met pannen is dat anders. Dakpannen liggen op panlatten, die liggen op tengels of rechtstreeks op het beschot, en daaronder kan alles zitten wat er in de loop van de jaren is bijgeplaatst: een verzinkte drupplaat hier, een koperen slab daar bij een doorvoer, een stalen haak die ooit een antenne droeg. Wij leggen niet over de pannen heen. De pannen gaan eraf, de panlatten en de constructie daaronder worden beoordeeld, en pas dan komt de klikbaan met zijn klemmen op zijn plek. Maar ook dan geldt: wat er precies aan metaal in die oude opbouw zit, is niet altijd tot op de bout te herleiden. Roestvaststaal sluit dat risico uit voordat het een vraag wordt.
Deze keuze voor het materiaal van de klem hangt direct samen met een andere keuze die we op bestaande daken maken: de pannen gaan eraf, ze blijven niet liggen als ondergrond voor de klikbaan. Een felsdak dat over pannen heen wordt gelegd, staat op een oneffen, bewegende ondergrond. Pannen liggen los in elkaar, ze kunnen verschuiven, ze geven geen vlak vlak om een klem strak en gelijkmatig op te zetten. De klem moet op een vaste, rechte ondergrond zitten om de fels goed te kunnen vastklemmen, en die vastheid krijgt u niet van een laag pannen die voor iets anders is gemaakt. Daarom werken we met wat er onder de pannen ligt: de panlatten, en het beschot daaronder, als dat aanwezig en geschikt is. Is er geen beschot, dan wordt dat aangebracht voordat de klikbanen erop komen. Dat is meer werk dan een baan over bestaande pannen leggen, maar het is het werk dat nodig is om de klem zijn taak te laten doen: de fels vasthouden, jaar in jaar uit, zonder dat de ondergrond zelf gaat meewerken.
De klem zit onder de fels van de baan en klemt die vast op het moment dat de volgende baan wordt aangedrukt. Er gaat geen schroef door de plaat, de bevestiging is blind. Dat betekent dat de klem de enige schakel is tussen de plaat en de ondergrond, en dat hij dat op elk punt langs de baan moet doen, niet alleen bij de randen. Op een pannendak dat is klaargemaakt met nieuwe panlatten of een nieuw beschot, worden die klemmen op regelmatige afstand bevestigd, aangepast aan de lengte van de baan en de belasting die windzuiging op het vlak geeft. Het roestvaststaal van de klem zelf slijt niet zichtbaar sneller dan het verzinkte staal van de baan erboven, het probleem dat we willen vermijden is niet slijtage door gebruik maar corrosie door contact met verkeerde metalen. Zolang die scheiding gewaarborgd is, functioneert de klem net zo lang als de klem op een nieuwbouwdak.
Staal zet minder uit dan zink, ongeveer half zoveel, maar het zet nog steeds uit, en de klem moet die beweging toelaten zonder de fels los te laten. Dat is een van de redenen dat de klem is ontworpen als een klemverbinding en niet als een vaste, starre bevestiging: de fels kan in de klem een beetje bewegen terwijl hij toch vastgehouden wordt. Op een dag met felle zon zet een donker gekleurde baan meer uit dan een lichte, simpelweg omdat donker meer warmte opneemt. De klem vangt die beweging op zolang hij op de juiste afstand tot de volgende klem is gezet en de baanlengte daarbij past. Bij een bestaand dak met een wisselende ondergrond, waar de ene kant van het dak misschien meer beschot heeft dan de andere door eerdere reparaties, is het extra van belang dat de klemafstand niet zomaar wordt overgenomen van een standaardschema maar wordt afgestemd op wat er die dag daadwerkelijk onder de baan ligt.
Er zijn daken waarbij deze aanpak niet past. Als de bestaande dakconstructie te zwak is om een nieuw beschot te dragen, of als de opdrachtgever alleen een oppervlakkige renovatie wil zonder de pannen weg te halen, is een klikdak met roestvaststalen klemmen niet aan de orde. Ook als er onder de pannen al zoveel vocht- of houtschade zit dat eerst constructief herstel nodig is, beginnen we niet met de klem en de baan, maar met dat herstel. De klem lost een corrosievraagstuk op, geen constructief probleem. En bij een dakhelling die te gering is voor deze felsbanen, verandert de keuze van klemmateriaal niets aan het feit dat de opbouw als geheel niet past bij wat hier nodig is.
Omdat elk bestaand dak zijn eigen geschiedenis heeft, met eigen ongewisse metalen en eigen staat van de panlatten, kijken wij op tekening mee naar wat er onder de pannen te verwachten is en wat dat betekent voor de klem en de klemafstand. Dat meedenken kost niets. Er zijn monsters van de banen in de drie matte kleuren, zodat u ook het eindresultaat kunt zien voordat de pannen van het dak gaan.