Klikzink
De klem waarmee onze felsbanen vastzitten, is bij elke ondergrond hetzelfde stukje metaal. Hij schuift onder de opstaande fels van de ene baan en pakt de fels van de volgende baan vast, zodat de plaat nergens doorboord wordt. Wat wel verschilt per ondergrond, is waar die klem op vastgeschroefd zit. Bij een houten beschot gaat dat rechtstreeks. Bij bestaande dakpannen ligt er iets tussen de klem en het dak, en dat is precies waar deze pagina over gaat.
Wij leggen onze banen namelijk niet over de pannen heen. Dat is een bewuste keuze en geen kwestie van niet kunnen. Dakpannen liggen los in een sponning, ze zijn niet vlak, en de een is een paar millimeter dikker dan de ander. Een klem heeft een stabiele, vlakke ondergrond nodig om zijn schroef in te laten bijten en om op de juiste hoogte te blijven zitten. Op een golvend pannenvlak zou de klem op de ene plek los in de lucht hangen en op de andere plek juist te hoog opgetild worden, met een baan die golft in plaats van strak liggen. Dat risico nemen wij niet, en daarom is het antwoord op de vraag wat er met de pannen gebeurt simpel: ze gaan eraf.
Onder de pannen zit bij een ouder dak meestal een panlattenconstructie op tengels, en daaronder ligt vaak nog een oud onderdak van bitumen of folie, of soms niets meer dan de spanten zelf. Zodra de pannen eraf zijn, wordt dat zichtbaar en kunnen wij, of de dakdekker die het karwei uitvoert, beoordelen of de panlatten en de sporen nog recht en stevig genoeg zijn om een nieuw, aaneengesloten beschot op te leggen. Bij een dak van dertig jaar oud is dat vaak nog in orde. Bij een dak dat al eerder is gerenoveerd of waar houtrot zit bij de dakvoet, moet er eerst herstel plaatsvinden voordat er iets nieuws op komt.
Daarna komt er een aaneengesloten plaat op, meestal multiplex of OSB, rechtstreeks op de sporen of op de bestaande panlatten als die recht genoeg liggen. Dat beschot is de ondergrond waarop de klem straks wél goed werkt: vlak, stevig, en overal even hoog. Vanaf dat moment verandert er niets meer aan hoe wij verder werken. De klemmen worden op regelmatige afstand op het beschot vastgezet, de eerste baan wordt uitgelijnd, en elke volgende baan klikt met zijn fels over de klem van de vorige. Een voorbeeld uit de praktijk: bij een zadeldak van een jaren-zeventig woonhuis lagen de pannen op tengels die na verwijdering nog kaarsrecht waren. Daar kon het beschot er in een halve dag op, en de volgende dag lag het eerste deel van de felsbanen er al.
Het gevolg van deze aanpak is dat een dak op bestaande dakpannen niet in één beweging van pannen naar felsbanen gaat. Er is een tussenstap: pannen eraf, ondergrond keuren en zo nodig herstellen, beschot erop, en dan pas de banen. Dat kost meer tijd dan een nieuwbouwdak waar het beschot er al ligt te wachten, en het is ook meer werk dan het aanbrengen van felsbanen over een bestaand houten dakbeschot dat al vlak is. Wie een planning maakt voor renovatie, moet met die extra dag of dagen rekening houden, en met het feit dat het dak gedurende die tussenstap open ligt en dus weer bekwaam voor het weer.
Daar staat tegenover dat de klem, eenmaal op het nieuwe beschot gezet, precies zo werkt als op elke andere ondergrond. Er is geen aparte klem voor pannendaken en geen aangepaste maat. Het enige verschil is dat er eerst iets moet gebeuren om een geschikte ondergrond te krijgen. Vergelijk het met het vervangen van een vloerbedekking: je kunt niet zomaar laminaat over een oneffen ondervloer leggen, ook niet als het laminaat zelf perfect is. Eerst wordt de ondervloer vlak gemaakt, dan komt het nieuwe erop.
We zeggen liever waar het antwoord ongunstig uitpakt, dan dat we het verzachten. Op een dak dat al kaal is, of nieuwbouw waar het beschot nog gelegd moet worden, is er geen sloopfase nodig en scheelt dat in doorlooptijd en in afvoer van oud materiaal. Op bestaande dakpannen is die fase er wel, en dat drukt op zowel de planning als de kosten van het hele traject, nog voordat er één felsbaan ligt. Wie alleen kijkt naar de vierkante meterprijs van de felsbanen zelf, mist dus een substantieel deel van het werk dat op dit type dak nodig is voordat de klem überhaupt iets vastheeft om aan te bijten.
Het is ook de reden dat wij op deze ondergrond net iets nauwkeuriger kijken naar de staat van de sporen dan bij een dak waar toch al alles vervangen wordt. Een spoor dat een centimeter is doorgezakt, valt onder een rij pannen niet meteen op, maar onder een strak gespannen felsbaan is elke afwijking in het vlak zichtbaar, ook op detailpunten. Bij een dakraam bijvoorbeeld, zoals wij uitleggen bij [het dakraam op bestaande dakpannen](/bevestiging/bestaande-dakpannen/dakraam), telt een vlakke ondergrond rond de opening extra zwaar omdat daar de klemafstand vaak al krapper is. Ook bij de aansluiting op een schoorsteen, zoals te lezen bij [de schoorsteen op bestaande dakpannen](/bevestiging/bestaande-dakpannen/schoorsteen), begint een goede pasvorm bij een beschot dat rondom die doorbreking helemaal vlak ligt.
Het beeld dat alles vervangen moet worden, is te sterk gesteld. De sporen, de spantconstructie en vaak ook de panlatten kunnen blijven zitten als ze recht en draagkrachtig genoeg zijn. Wat verandert, is de laag die direct onder de klem komt: die moet aaneengesloten en vlak zijn, en dat is een pannendak van zichzelf niet. Zodra dat beschot er eenmaal ligt, is het verschil met een dak dat nooit pannen heeft gehad verdwenen. De klem grijpt hetzelfde, de fels klikt hetzelfde, en de rest van de opbouw naar nok, goot of dakrand toe verloopt volgens dezelfde methode als op elk ander dak met dit systeem.