Klikzink
Een golfplatendak is meestal een schuur of een stal, en vaak een oud dak dat vervangen wordt omdat de golfplaten aan het einde van hun leven zijn. Soms zit er asbest in die platen. Dat is meteen de eerste bijzonderheid van deze ondergrond, en die noemen we hier omdat hij bepaalt hoe u aan het werk begint, nog voordat de eerste baan ligt.
De klem zelf is voor elke ondergrond hetzelfde onderdeel. Hij grijpt onder de opstaande fels van 35 mm, niet erin en niet erdoorheen. De klem wordt op de ondergrond bevestigd, de felsbaan wordt erover gelegd, en de volgende baan klikt met zijn fels over die klem heen. Er gaat geen schroef of nagel door de zichtbare plaat. Wat u ziet als het dak af is, is alleen de rechte, dofmatte lijn van de felsen; de bevestiging zit daar letterlijk onder verscholen. Dat is het principe dat we uitgebreider beschrijven bij een klikdak op een golfplatendak, en hier gaan we specifiek in op wat die klem op dit soort ondergrond anders maakt.
De klem heeft een vlak, stabiel oppervlak nodig om op vast te zitten. Een golfplaat is precies het tegenovergestelde: hij draagt op de golven, en tussen die golven zit lucht. Als u een klem daar zou bevestigen, zit hij op een punt dat meebeweegt met de golfslag van de plaat, of hij zit half in de dip en heeft geen grip. Dat is geen kwestie van een sterkere klem gebruiken; het probleem zit in het vlak zelf, niet in het bevestigingsmiddel.
Daarom komt er op een golfplatendak altijd een regelwerk overheen, meestal van hout of van gezette stalen profielen, gelegd in de richting waarin de klikbaan straks loopt. Dat regelwerk vlakt de golfslag uit tot een aaneengesloten, egaal draagvlak. De klem wordt op dat regelwerk geschroefd, niet op de golfplaat zelf. Dat is meteen de reden waarom het antwoord op de vraag wat de klem hier precies doet, ongunstiger uitpakt dan op een dak dat al vlak is: er is een extra bouwlaag nodig voordat de klem er überhaupt aan te pas komt. Op een plat, aaneengesloten dakbeschot ligt de klem er in één stap op; hier ligt er eerst een heel regelwerk tussen.
De klem wordt op vaste afstanden op het regelwerk gezet, in lijnen die overeenkomen met de plaats waar de felsen straks komen te liggen. Dat betekent dat het regelwerk niet zomaar een raster is, maar al rekening moet houden met de werkende breedte van de banen. Bij een baanbreedte van 475 mm ligt elke volgende felslijn op die afstand, en de regels van het regelwerk moeten daar doorlopend onder zitten, niet toevallig net ernaast.
In de praktijk betekent dit dat een dakdekker eerst het regelwerk uitzet aan de hand van de te leggen banen, en dan pas de klemmen erop monteert. Bij een schuur met een onregelmatige overspanning, of met bestaande gordingen die niet precies op maat liggen, is dat uitzetten het werk waar de meeste tijd in zit, meer dan het klikken van de banen zelf. Wie dat uitzetten overslaat en het regelwerk op willekeurige afstanden legt, ontdekt bij de derde of vierde baan dat de klem net niet op een regel valt.
Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, maar het zet nog altijd uit, en de klem is het onderdeel dat daar ruimte voor geeft. De klem houdt de baan vast zonder hem star te klemmen; de plaat kan in de lengte een beetje bewegen onder de klem door, terwijl de klem zelf op zijn plek blijft. Dat werkt hetzelfde op elke ondergrond, maar op een golfplatendak met een lange overspanning, zoals bij een langwerpige stal, loopt die vrije lengte vaak verder door dan bij een klein dakvlak. Hoe langer de baan, hoe meer die uitzetting merkbaar is, en hoe belangrijker het is dat de klem over de hele lengte gelijk is gemonteerd. Een regelwerk dat op de ene plek strak en op de andere plek los is bevestigd, geeft de klem op sommige punten meer grip dan op andere, en dat is een zwakte die je pas na een paar jaar temperatuurwisseling ziet.
Bij een golfplatendak met asbest is de klem zelf niet het probleem, maar de volgorde waarin hij aan de beurt komt wel. De oude asbestplaten moeten eerst verwijderd worden door een gecertificeerd bedrijf, volgens de regels die daarvoor gelden; dat is geen keuze maar een verplichting, en het is geen onderdeel van de bevestiging die wij hier beschrijven. Pas als de oude plaat weg is en het dak weer een open constructie is, kan het regelwerk erop komen en kan de klem gemonteerd worden. Wie dat traject niet inplant, loopt vast voordat de eerste klem is gezet, niet erna. Sommige eigenaren kiezen ervoor de asbestplaten te laten liggen als de gemeente en de constructie dat toestaan en er een geventileerde onderconstructie overheen te bouwen; ook dan is het regelwerk waarop de klem komt de schakel die het mogelijk maakt, maar de saneringsvraag zelf ligt buiten wat de klem oplost.
Op een dak dat al vlak is, zoals een dakbeschot of een bestaande stalen damwand, gaat de klem er in feite direct op, en is de bevestiging in korte tijd klaar. Op een golfplatendak is dat niet zo. Er is altijd een tussenstap: het regelwerk moet er komen, moet uitgezet worden op de baanbreedte, en moet stevig genoeg zijn om de klemmen jarenlang te dragen zonder door te veren op de plek waar de golfplaat vroeger de belasting opving. Dat kost tijd en materiaal die op een vlakke ondergrond niet nodig zijn. Als er ook nog asbest gesaneerd moet worden, komt daar een heel apart traject bovenop, met zijn eigen regels en doorlooptijd, voordat er van een klem sprake kan zijn.
Dat betekent niet dat een golfplatendak een slechte kandidaat is voor een klikdak; het betekent alleen dat de klem hier pas zijn werk kan doen nadat er een geschikt vlak onder ligt. Voor de rest van het proces, van de eerste baan tot de laatste, gelden dezelfde regels als op andere daken; hoe dat er op de nok, bij de goot of bij een dakraam uitziet, staat op de pagina's die daar specifiek over gaan. Wat hier telt, is dat de klem op zichzelf niets aan de golfslag verandert; hij heeft het regelwerk nodig om aan de opdracht te kunnen beginnen.