Klikzink
Bij een betonnen dak zit de klem niet vast in het beton zelf. Dat is het eerste dat we moeten wegnemen bij architecten en aannemers die voor het eerst met dit type ondergrond te maken krijgen: beton is massief, hard en niet bedoeld om er zomaar een schroef in te draaien. De klem waarover deze site gaat, grijpt onder de opstaande fels van de baan en klikt daar in de naastliggende baan. Die klem zelf zit niet op het beton, hij zit op een drager die op het beton is bevestigd. De vraag die bij deze ondergrond dus eigenlijk gesteld wordt, is niet wat de klem vasthoudt, maar waar die drager op vastzit.
Op een betonnen dak is dat bijna altijd een regelwerk van houten panlatten of een metalen dragerprofiel, verlijmd of verankerd in het beton met chemische ankers of slaganker. Op dat regelwerk worden de klemmen vastgeschroefd, en pas daar begint het systeem waar deze site over gaat: de klik tussen de banen, blind, zonder dat er een schroef door de zichtbare plaat gaat. Alles onder die klem, van het anker tot het regelwerk, is bevestigingswerk dat bij het beton hoort en niet bij de felsbaan. Wij leveren de klem en de banen; wat daaronder zit, bepaalt de aannemer op basis van de constructie.
De klem zit onder de fels, tussen twee opstaande randen van de banen die over elkaar klikken. Als de baan eenmaal ligt, is er van boven niets van de klem te zien: geen schroefkop, geen bout, geen deukje in het vlak. Dat is een bewuste keuze in het ontwerp van het systeem en geen bijkomstigheid. Op een traditioneel felsdak wordt de bevestiging soms met een haak of beugel onder de fels gelegd tijdens het leggen zelf, wat precisiewerk is en tijd kost. Bij ons systeem is de klem een vast onderdeel dat eerst op de drager wordt bevestigd, waarna de baan erover geklikt wordt. De volgorde is dus: drager vast op de ondergrond, klem vast op de drager, baan vast in de klem.
Op een betonnen dak heeft dat een praktisch gevolg dat de moeite waard is om te benoemen. Omdat de klem op het regelwerk zit en niet op het beton, ligt de nauwkeurigheid van dat regelwerk aan de basis van hoe recht en gelijkmatig de banen straks liggen. Een regelwerk dat scheef of ongelijk op het beton is bevestigd, geeft een klemlijn die niet recht is, en dat zie je terug in de felslijnen boven. Bij een houten dak waar panlatten direct op de spanten liggen, is die tolerantie meestal kleiner omdat het hout zelf al een zekere richting meekrijgt van de onderliggende constructie. Bij beton, waar de drager los wordt aangebracht, is het uitzetten van dat regelwerk een stap die meer aandacht vraagt dan op een houten ondergrond.
Er bestaan vaste klemmen en schuivende klemmen. Een vaste klem houdt de baan op zijn plek; een schuivende klem laat de baan in de lengte een klein beetje bewegen. Dat onderscheid is bij elke ondergrond relevant omdat staal bij temperatuurwisseling uitzet en inkrimpt, ook al is dat bij onze banen ongeveer half zoveel als bij zink. Bij een betonnen dak speelt er nog iets bovenop die uitzetting van de plaat zelf: beton werkt ook, zij het traag en over jaren, en een regelwerk dat op beton is verankerd volgt die beweging in beperkte mate mee. In de praktijk merken we dat bij grotere daken op beton vaker met een combinatie van vaste en schuivende klemmen gewerkt wordt, waarbij de vaste klemmen op een vast punt in het vlak liggen en de schuivende klemmen de rest van de baan de ruimte geven om te bewegen zonder dat de fels onder spanning komt.
Dit is geen instelling die per ondergrond verandert in het klemtype zelf; de klem is hetzelfde product, ongeacht of hij op hout, staal of een betonregelwerk zit. Het verschil zit in de indeling: hoe de klemmen over het vlak verdeeld worden, hoeveel er vast staan en hoeveel er schuiven. Die indeling wordt bepaald door de lengte van de banen en de te verwachten temperatuurwisseling, niet door het beton als zodanig. Waar het beton wel meespeelt, is in de stevigheid van het punt waarop die vaste klemmen staan. Een vaste klem op een regelwerk dat maar met een paar ankers in het beton zit, is een zwakker vast punt dan een vaste klem op een regelwerk dat over de volle lengte goed verankerd is.
Het eerlijke antwoord is dat een betonnen dak een extra laag in de bevestiging vraagt die een houten dak niet altijd nodig heeft. Op hout kan het regelwerk in veel gevallen direct in de bestaande dakconstructie geschroefd worden, met een rechtstreekse mechanische verbinding die weinig extra beslissingen vraagt. Op beton moet eerst worden vastgesteld hoe het regelwerk aan het beton bevestigd wordt, met welk type anker, op welke onderlinge afstand, en hoe dat regelwerk zelf de belasting van het dakvlak en de klemmen opneemt. Dat is een stap die op de bouw tijd kost voordat er ook maar één klem gemonteerd wordt, en die stap valt buiten wat wij als klikzink leveren.
Het betekent ook dat een fout in die eerste stap zich pas later toont. Een regelwerk dat niet goed vastzit in het beton, geeft in eerste instantie geen zichtbaar probleem: de banen klikken gewoon in elkaar en het dak ligt er dicht bij. Pas na verloop van tijd, onder wind- of temperatuurbelasting, kan een los punt in het regelwerk zich vertalen in een klem die speling krijgt, en daarmee in een felslijn die niet meer strak ligt. Dat is een risico dat bij hout kleiner is, simpelweg omdat de verbinding tussen regelwerk en constructie daar directer en met meer zekerheid te maken is. Wij zeggen dat niet om beton als ondergrond af te raden, want het komt op grote schaal voor en werkt goed als het regelwerk deugdelijk is uitgevoerd. Wij zeggen het omdat de vraag wat de klem vasthoudt op een betonnen dak niet compleet te beantwoorden is zonder te wijzen op die schakel die ervoor komt.
Voor wie de opdracht aanneemt, is het praktische gevolg dat de planning van een betondak een stap extra kent voordat het klikwerk kan beginnen. Eerst het regelwerk, met de juiste verankering en op de juiste onderlinge maat voor de klemmen, dan de klemmen erop, en dan pas het inklikken van de banen. Die volgorde ligt vast en is niet om te draaien: zonder een deugdelijke drager is er niets waarop de klem, en daarmee de baan, houvast heeft. Wij denken op tekening mee over de maatvoering van de banen zelf, van de lengte tot de plaatsing van de klemlijnen, maar de keuze en uitvoering van het regelwerk op het beton ligt bij de aannemer of de constructeur die de ondergrond kent.
Wie op zoek is naar hoe die ondergrond precies moet worden opgebouwd, met welke isolatie en welke dakhelling, komt dat uitgewerkt tegen op klikfels.com. Hier ging het om het punt waar de bevestiging zelf om draait: de klem zit onder de fels, blijft onzichtbaar, en op een betonnen dak staat hij nooit rechtstreeks op het beton maar altijd op een drager die daar eerst goed op moet vastzitten.