Klikzink
De klem is het onderdeel dat het hele systeem laat werken zonder dat er een schroef door de plaat gaat. Hij grijpt onder de fels, de haaks opstaande rand van 35 mm aan de zijkant van elke baan. De volgende baan klikt daar overheen, en de klem zit dan verborgen tussen twee felsen in. Van buiten is niets te zien: geen schroefkop, geen kit, geen afdichtring die na verloop van tijd kan verharden. De klem zelf wordt bevestigd op de ondergrond, en die ondergrond bepaalt hoe dat precies gebeurt.
Op een dicht dak, direct op een houten beschot of een dakplaat, is dat simpel. De klem wordt vastgezet op dat vlak, dicht bij de baan, en de afstand tussen klem en dakvlak is minimaal. Bij een geventileerde spouw ligt dat anders. Tussen de isolatie en de felsbanen zit een luchtlaag, meestal enkele centimeters, bedoeld om vocht dat van binnenuit door de constructie trekt te laten afvoeren voordat het bij de plaat komt. Die laag moet blijven bestaan, dus de klem kan niet zomaar op de isolatie zelf steunen. Hij moet ergens op een vast punt landen, en dat vaste punt ligt verder weg dan bij een dicht dak.
Bij een geventileerde spouw wordt de klem gemonteerd op een panlat, een steunprofiel of een ander regelwerk dat op de juiste hoogte boven de isolatie is aangebracht. De klem zelf verandert niet van functie: hij grijpt nog altijd onder de fels en houdt de baan op zijn plaats zonder dat er een gat in de plaat komt. Wat wel verandert, is de afstand die overbrugd moet worden tussen dat regelwerk en de onderkant van de fels. Bij een dicht dak is die afstand nihil. Bij een spouw is die afstand gelijk aan de dikte van de luchtlaag, en die moet ergens worden opgevangen.
In de praktijk gebeurt dat met een verhoogde klem of met een klem die op een opstaand steunpunt wordt gezet, zodat de baan op de juiste hoogte komt te liggen zonder dat de spouw wordt dichtgedrukt. Dat steunpunt moet even stevig zijn als het hout of de plaat waarop een dicht dak rechtstreeks steunt, want de klem levert daar zijn kracht af. Een te dun of te slap regelwerk geeft de klem een wankele basis, en dat merkt u niet meteen, maar wel over jaren, als de baan bij wind gaat werken op een punt dat eigenlijk vast had moeten zijn.
Stel een schuine dakvlak van tien meter lang, gelegd op een geventileerde spouw met een luchtlaag van vier centimeter. Op een dicht dak zou de klem strak tegen het beschot zitten, en de dakdekker zou in een vaste cadans klemmen kunnen zetten en banen kunnen leggen zonder daar verder over na te denken. Op de spouw moet eerst het regelwerk kloppen: de panlatten of steunprofielen moeten op de juiste onderlinge afstand liggen, waterpas of in het juiste vlak staan, en voldoende draagkracht hebben om de klemmen daadwerkelijk te dragen. Pas als dat regelwerk goed ligt, wordt het leggen van de banen net zo'n kwestie van klikken als op een dicht dak. Ligt het regelwerk niet goed, dan zit die onregelmatigheid straks in het dakvlak, ook al is de klem zelf feilloos gemonteerd.
Dat is meteen waar deze ondergrond ongunstiger uitpakt dan een dicht dak. Bij een dicht dak is de ondergrond zelf vaak al het aftimmerwerk: vlak, aaneengesloten, direct bruikbaar. Bij een spouw is er een extra bouwlaag nodig, met eigen toleranties en eigen bevestigingspunten, voordat de klem überhaupt aan de bak kan. Dat kost meer voorbereidingstijd en meer aandacht bij de controle voorafgaand aan het leggen. Wie dat overslaat en ervan uitgaat dat de klem alle onregelmatigheden wel opvangt, komt bedrogen uit: de klem overbrugt de afstand tot het steunpunt, maar corrigeert geen scheve of te zwakke ondergrond daaronder.
Op elke ondergrond zorgt de blinde bevestiging ervoor dat er geen doorboringen in de plaat zitten waar water op kan blijven staan of waar coating kan beschadigen. Op een geventileerde spouw komt daar nog iets bij: de spouw is er juist om vocht af te voeren, en een schroefgat door de plaat zou een nieuwe route voor vocht openen precies op de plek waar de constructie dat probeert te voorkomen. Een klem die onder de fels blijft, doorbreekt dat systeem niet. Het dakvlak blijft aan de buitenzijde één gesloten oppervlak, en de spouw daaronder kan zijn werk doen zonder dat er ergens een kunstmatige lekweg is toegevoegd.
Dat scheelt ook in de zwakke plekken die u kunt verwachten. Een dak met schroeven heeft zijn kwetsbare punten bij elke schroefkop: daar kan een afdichtring verharden, daar kan roest ontstaan als de coating ooit beschadigd raakt. Een klikdak heeft die zwakke plekken niet, maar heeft in plaats daarvan de klem en zijn bevestigingspunt als aandachtsgebied. Op een dicht dak is dat bevestigingspunt zo dicht bij de plaat dat er weinig kan verschuiven. Op een geventileerde spouw ligt dat bevestigingspunt verder weg, op het regelwerk, en dat regelwerk is dus het onderdeel waar de aandacht naar toe moet bij de aanleg en bij een eventuele latere inspectie.
De banen zetten uit en krimpen met de temperatuur, ongeveer half zoveel als zink, en de klem is zo gemaakt dat de fels daarin een beetje kan bewegen zonder dat de bevestiging zelf meebeweegt. Dat werkingsprincipe verandert niet door de ondergrond. Wat wel verandert, is hoe de klem is ingebouwd. Op een dicht dak zit de klem dicht op het vlak en is de marge voor beweging vooral in de klem zelf ingebouwd. Op een spouw, met een verhoogde of opgezette klem, moet die ruimte voor uitzetting nog steeds aanwezig zijn, ook al staat de klem verder van het onderliggende vlak af. Een klem die op de spouw net wat te strak of te star wordt gemonteerd, geeft de baan minder ruimte om te werken, en dat is dan een probleem dat je op een dicht dak minder snel tegenkomt omdat de opbouw daar simpeler is.
Een geventileerde spouw is niet in elke situatie nodig of gewenst, en als de constructie geen spouw vraagt, is het toevoegen van een extra regelwerk alleen om de klem een steunpunt te geven, onnodig werk. Op een dicht dak, direct op beschot of plaat, werkt de klem eenvoudiger en zonder die tussenstap. Wanneer de bouwkundige situatie wel om een spouw vraagt, vanwege vochtafvoer of ventilatie, dan is de klem daar goed op toe te passen, mits het regelwerk eronder klopt. Wat u dan niet moet verwachten, is dat de montage even snel gaat als op een dicht dak: de voorbereiding van het regelwerk kost tijd, en die tijd is nodig, niet iets om over te slaan.
Wij denken vooraf mee over hoe de klem op uw ondergrond het beste aansluit, op basis van de tekening die u ons stuurt. Dat meedenken kost niets, en van elke kleur is een monster beschikbaar om te bekijken hoe het vlak eruit ziet zodra het dicht ligt.