Klikzink
Bij een geventileerde spouw zit er ruimte tussen de isolatie en de felsbanen. Die ruimte is er met een reden: lucht die van onder naar boven kan stromen, voert vocht af dat anders onder de plaat zou blijven staan. Voor de banen zelf verandert dat weinig, die klikken in elkaar zoals ze dat altijd doen. Voor de bevestiging verandert het wel iets, en dat is waar deze pagina over gaat.
Op een dak zonder spouw zit de klem rechtstreeks op de ondergrond, op de panlatten, de dakplaat of een tengellat die daar los boven op ligt. Bij een geventileerde opbouw zit er tussen die ondergrond en de onderkant van de fels een luchtlaag, en die laag moet overbrugd worden voordat de klem ergens houvast heeft. Dat gebeurt met een verhoogde tengel of een contralat die op de gewenste hoogte boven de isolatie wordt aangebracht. De klem wordt op die verhoogde regel bevestigd, en de fels klikt daar weer overheen. Het principe van de bevestiging blijft dus hetzelfde, alleen de afstand die de klem moet overbruggen wordt groter.
Bij een dak zonder spouw is de vraag simpel: waar zet ik de klem neer. Bij een geventileerde spouw komt daar een tweede vraag bij: hoe lang moet het bevestigingsmiddel zijn om door de klem, door de luchtlaag en in de draagconstructie te komen, en blijft die verbinding stijf genoeg. Een schroef die te kort is, mist de vaste ondergrond of pakt er net de rand van. Een schroef die precies goed is, zet de klem vast op een punt waar hij ook echt kracht kan opnemen. Dat is geen kwestie van een tabel erbij pakken en klaar, het hangt af van de dikte van de isolatie, de hoogte van de contralatten en het type ondergrond waarin de schroef moet bijten. Op een tekening valt dat vooraf te bepalen, en wij kijken daar op verzoek kosteloos naar mee, zodat de juiste lengte al vaststaat voordat er iemand op het dak staat.
Een praktijkvoorbeeld maakt het concreet. Stel een dak met 140 mm isolatie tussen de spanten, een dampopen onderdak, een spouwlat van 40 mm en daarop de tengels waar de klem op vastkomt. De schroef moet dan door de klem, door de tengel van bijvoorbeeld 25 mm en door de spouwlat van 40 mm, om vervolgens nog voldoende diep in de spant te komen. Reken dat bij elkaar op en er blijft weinig marge over voor giswerk. Te kort en de klem wiebelt, te lang en de schroef stoot door aan de onderzijde, wat op zijn beurt weer een lek in het onderdak kan veroorzaken. De juiste lengte is dus geen detail, het is de kern van deze bevestiging.
De klem zelf verandert niet van vorm of functie. Hij grijpt de fels van de baan vast en laat die baan tegelijk vrij om uit te zetten en te krimpen met de temperatuur. Bij stalen banen is die uitzetting beperkt, ongeveer half zoveel als bij zink, maar hij is er wel, en de klem is daar op gemaakt. Wat de spouw toevoegt, is een extra schakel in de keten tussen klem en draagconstructie. Elke schakel die je toevoegt, moet even stijf zijn als de andere, anders wordt die schakel de zwakke plek. Een contralat die te dun gedimensioneerd is, buigt onder windbelasting net iets door, en dat door buigen komt ergens terecht: bij de klem, bij de fels, of bij de schroefverbinding zelf.
Dit is meteen de reden waarom een blind bevestigd dak op een spouw geen automatisme is dat je er zomaar bijzet. Het scheelt op een dicht dak niets aan uiterlijk of aan werking van de banen, maar het vraagt om een tengelconstructie die berekend is op de belasting die er via de klemmen op komt. Waar op een massieve ondergrond de kracht zich over een groot oppervlak verdeelt, komt die kracht op een spouwconstructie samen op de lijnen waar de tengels liggen. De afstand tussen die tengels, en de dikte waarmee ze uitgevoerd zijn, bepaalt dan mee of de bevestiging houdt wat hij belooft.
Op een felsdak gaat er geen schroef door de plaat zelf, alleen door de klem die onder de fels verdwijnt. Dat is precies waarom er op dit type dak geen doorboringen zijn die na verloop van jaren kunnen gaan lekken, zoals bij een dak met doorschroefde platen wel het risico is. Maar geen doorboringen in de plaat betekent niet dat er nergens meer een zwak punt kan zitten. Bij een geventileerde spouw verschuift dat zwakke punt naar de plek waar de klem op de tengel bevestigd is en naar de tengel zelf. Die schroefverbinding zit weliswaar niet in het zichtvlak en is niet blootgesteld aan weer en wind zoals een doorgeschroefde plaat dat wel zou zijn, maar hij moet wel de volledige belasting van het dakvlak overbrengen op de draagconstructie daaronder.
De volgorde op de bouw wordt hierdoor iets nauwkeuriger dan bij een dicht dak zonder spouw. Eerst de tengelconstructie op de juiste hoogte en met de juiste tussenafstand aanbrengen, controleren of die vlak en stijf ligt, en dan pas de klemmen erop bevestigen voordat de eerste baan geklikt wordt. Wie die volgorde omdraait of te snel doorwerkt, ziet het probleem meestal niet meteen. Een tengel die net iets te ver doorbuigt onder de eerste rij klemmen valt op een leeg dak niet op, maar na een paar stormen wel.
Hoeveel vierkante meter dat per dag oplevert, hangt dus niet alleen af van het klikken van de banen zelf, dat blijft snel, maar ook van de tijd die de tengelconstructie vraagt om goed te liggen. Op een dak zonder spouw scheelt die stap, op een dak met spouw is die stap onderdeel van de planning, en wie daar vooraf rekening mee houdt, komt niet voor verrassingen.
Deze pagina gaat over de bevestiging op het vlak van een geventileerde spouw in het algemeen. Voor de aansluitingen aan de randen van het dak, zoals de nok, de dakvoet, de goot of de gevelaansluiting, gelden weer eigen regels voor die specifieke overgang, en die vindt u terug op de pagina's die daar specifiek over gaan. Vragen over de dakhelling waarbij dit systeem toepasbaar is, of over hoe het vlak er in een bepaalde kleur uitziet, beantwoorden wij liever op de plek waar dat thuishoort, zodat u hier alleen leest over waar de klem staat en wat dat van de bevestiging vraagt.