Klikzink
Een klikdak wordt niet vastgeschroefd door de plaat heen, maar vastgeklemd onder de fels. Op een geventileerde spouw komt daar iets bij dat op een dichte ondergrond niet speelt: tussen de isolatie en de banen zit een luchtlaag, en de klem moet die laag overbruggen om bij de ondergrond te komen waar hij aan vastzit. Na twintig jaar is niet de klem zelf het eerste onderwerp, maar de lengte van dat stukje bevestiging dat door de spouw heen gaat.
De klem zelf is van hetzelfde verzinkte staal met dezelfde coating als de banen, en die coating gaat aan de onderkant, verscholen onder de fels, geen weer of zon zien. Daar zit dus niets dat verweert. Wat wel beweegt, is de plaat erboven. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, maar over een baan van enkele meters is dat nog altijd een reële beweging, twintig jaar lang heen en weer, bij elke temperatuurwisseling. De klem is daarop gemaakt: hij houdt de baan vast zonder hem klem te zetten, zodat die beweging kan lopen zonder dat er scheurspanning op een schroefgat komt te staan, want dat gat is er niet. Dat is het verschil met een dak dat wel doorboord is: daar slijt na verloop van tijd de afdichting rond elke schroef, en dat zijn er honderden per dak. Bij een klikdak is er geen afdichting die kan slijten, omdat er niets is dat afgedicht moest worden.
Waar het op een spouw wél om gaat, is de schroef die de klem aan de ondergrond vastzet. Die schroef zit niet in de plaat, maar in de draagconstructie onder de spouw, meestal een houten regel of een metalen profiel. Die schroef staat na twintig jaar stil, want hij zit niet in het bewegende deel. Wat kan gaan spelen is de verbinding tussen die schroef en het hout of metaal waar hij in zit. Bij hout dat vochtig is geworden, of bij een regel die te dun gekozen is voor de tussenafstand van de klemmen, kan die verbinding losser worden. Dat is dan geen gebrek van de klem, maar van de ondergrond waarin hij is aangebracht.
Op een dicht dak zit de klem vlak op de ondergrond en is de vraag simpel: zit hij goed vast. Op een geventileerde spouw is er een tussenstuk nodig, een langere klem of een steunprofiel dat de spouwdiepte overbrugt. Hoe dieper de spouw, hoe langer dat tussenstuk moet zijn, en hoe langer een stuk metaal is, hoe meer het meebeweegt met zijn eigen gewicht en met wind die onder de banen door kan komen. Bij een spouw van enkele centimeters is dat verwaarloosbaar. Bij een diepere spouw, zoals soms gekozen wordt om meer isolatie kwijt te kunnen, wordt de stijfheid van dat verlengstuk een aandachtspunt dat op een dicht dak niet bestaat.
Na twintig jaar zie je dat verschil terug in de manier waarop een dak reageert op wind. Een kortere, stevige bevestiging geeft nauwelijks speling. Een lange, dunne verlenging kan op termijn een klein beetje spelen, en dat merk je niet aan lekkage, maar aan een zachte tik of trilling bij harde windstoten die er bij de oplevering nog niet was. Dat is geen gebrek dat om reparatie vraagt, maar het is wel iets dat op een dicht dak eenvoudigweg niet voorkomt, omdat daar geen lange klem nodig is.
Niet alles is ongunstiger op een spouw. De luchtlaag zorgt ervoor dat vocht dat via de onderzijde van de plaat condenseert, kan wegventileren in plaats van tegen de isolatie te blijven staan. Dat is precies waarom een spouw er is, en het is ook de reden waarom de onderzijde van de plaat na twintig jaar vaak droger is gebleven dan op een dak waar de banen direct op een dichte, dampremmende laag liggen. Op dat punt is een spouw voor de levensduur van de plaat zelf een voordeel, niet een nadeel. Alleen de bevestiging zelf, het stukje tussen klem en draagconstructie, wordt door die luchtlaag langer en dus gevoeliger voor de eigen stijfheid dan op een dicht dak.
De klemmen op het vlakke deel van een dakschild zijn het makkelijkst gelijk te houden, want daar is de tussenafstand overal hetzelfde en ligt de spouwdiepte vast. Bij overgangen wordt het lastiger: bij een dakraam, een schoorsteen of een doorvoer verandert de opbouw plaatselijk vaak, en dan moet de bevestiging daar mee veranderen zonder dat de klem zijn grip verliest. Wij lichten dat per situatie toe, zoals bijvoorbeeld bij de aansluiting rond een dakraam op een geventileerde spouw, waar de spouwdiepte lokaal kan afwijken van het vlakke deel van het dak.
Ook bij de rand van het dak, waar het profiel van boeiboord of goot de spouw afsluit, is de lengte van de bevestiging een ander gegeven dan in het midden van een vlak. Wij werken dat uit bij de dakrand op een geventileerde spouw, waar de overgang tussen spouw en buitenlucht net iets anders wordt opgelost dan op het doorlopende vlak.
Er zijn gevallen waarin een geventileerde spouw voor de bevestiging op termijn ongunstiger is dan een warm dak zonder spouw. Bij een zeer diepe spouw, gekozen om veel isolatiedikte te combineren met ventilatie, wordt het verlengstuk van de klem zo lang dat de stijfheid ervan een serieus punt van aandacht wordt, en dat is een probleem dat op een warm dak eenvoudigweg niet bestaat omdat daar geen verlengstuk nodig is. Ook bij een ondergrond van zacht of vochtgevoelig hout, waar de schroef van de klem in moet bijten, is de kans op een lossere verbinding na jaren groter dan bij een stalen of hardhouten regel. In die gevallen is niet de klik zelf het probleem, maar de combinatie van spouwdiepte en drager waarin hij wordt bevestigd, en dat weegt zwaarder mee dan bij een dicht dak waar die keuze niet gemaakt hoeft te worden.
Wie twijfelt over de juiste spouwdiepte in verhouding tot de lengte van de klem, kan ons de tekening laten zien; meedenken op die tekening kost niets, en wij geven dan aan waar de bevestiging in die specifieke opbouw wel of niet naar tevredenheid twintig jaar meegaat.