Klikzink
Een golfplatendak dat wij bekleden staat bijna altijd op een schuur of een stal, en met enige regelmaat ligt er onder de golfplaat nog een oudere golfplaat die asbest bevat. Dat bepaalt niet alleen hoe de opbouw eruitziet, maar ook wat er na twintig jaar over is van de manier waarop onze banen erop vastzitten. Wij leggen hier uit wat er slijt aan een bevestiging die niet door de plaat gaat, en wat dat concreet betekent voor een dak op deze ondergrond.
Eerst de reden waarom er iets te vertellen is. Onze banen worden niet met een schroef door de plaat heen bevestigd, maar met klemmen die onder de fels zitten. De schroef gaat wel de ondergrond in, maar door de klem, niet door het zink zelf. Dat scheelt op dag één een gat minder in het dakvlak, maar het betekent niet dat er na twintig jaar niets is gebeurd. Er zijn drie plekken waar de tijd wat doet: de coating bij de klem, de schroef in de ondergrond, en de plaat zelf die twintig jaar lang een klein beetje heen en weer beweegt.
Op de plek waar de klem onder de fels grijpt, wordt de plaat mechanisch vastgeklemd. Er wordt niet doorboord, maar er staat wel druk op de coating op die ene plek. Na twintig jaar is dat meestal het eerste waar je kijkt als je wilt weten hoe een klikdak het heeft gedaan: is de coating bij de klemlijn nog intact, of is daar iets aangetast waardoor het verzinkte staal eronder zichtbaar wordt. Bij een goed gelegde baan blijft dat een lokale zaak, want de klem is de enige plek waar de plaat onder spanning staat, en de rest van het vlak beweegt vrij mee met temperatuurwisselingen. Op een schuur of stal met een golfplatendak eronder komt daar nog iets bij: die ondergrond draagt zelf niet gelijkmatig. De golf van de oude plaat geeft een golvend oppervlak, en daarom komt er een regelwerk overheen om een vlakke, rechte ondergrond te maken voor onze felsbanen. Zit dat regelwerk niet overal even strak, dan staat de klem op sommige plekken net iets anders belast dan op andere, en dat is iets waar de coating na twintig jaar gevoeliger voor is dan de rest van het vlak.
De tweede plek waar de tijd iets doet, is niet in het zicht: de schroef die door de klem in het regelwerk zit. Bij een golfplatendak is dat regelwerk vaak van hout, en soms van staal als de onderliggende constructie dat al was. Twintig jaar houtwerk in een schuur of stal is niet hetzelfde als twintig jaar houtwerk in een goed geventileerde kapconstructie onder een woonhuis. Er is vaker vocht, er is vaker een wisselend binnenklimaat door opslag van hooi, vee of machines, en dat werkt door op de schroefverbinding onder de klem. Waar bij een gewoon schroefdak de schroef zelf door de plaat gaat en dus zichtbaar is als er iets mis is, zit bij ons de schroef verstopt onder de klem en de fels. Dat is voor het aanzicht een voordeel, maar het betekent ook dat een verzwakte verbinding in het regelwerk zich later meldt: pas als een klem los begint te staan, en niet al veel eerder omdat je een roestvlek bij een schroefkop zag. Op deze ondergrond is dat een reden om het regelwerk zelf niet te onderschatten. Wij denken daar bij een golfplatendak altijd over mee op de tekening, zoals wij ook uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/bevestiging/golfplatendak/nok), waar diezelfde regelwerk-opbouw net zo goed meespeelt.
Het derde punt is geen slijtage in de zin van aftakeling, maar een eigenschap die twintig jaar lang blijft bestaan: onze banen zetten uit en krimpen met de temperatuur, en dat gebeurt vrij, omdat er geen schroef dwars door de plaat zit die dat tegenhoudt. Bij zink is die beweging groter dan bij het verzinkte staal dat wij leveren; onze platen zetten ongeveer half zoveel uit. Toch is het niet nul, en op een golfplatendak van, zeg, tien of vijftien meter lang merk je dat door de jaren aan de klemmen die net iets meer of minder speling hebben dan bij het leggen. Dat is geen gebrek, het is de werking van het systeem: de klem is zo ontworpen dat hij die beweging opvangt zonder dat de plaat zelf scheurt of de coating openbarst bij de bevestiging. Een dak zonder doorboringen heeft daardoor een ander soort zwak punt dan een dak met schroeven door de plaat. Bij een schroefdak zie je slijtage vooral bij het gat zelf, waar een ring verhardt of een schroef gaat lekken. Bij ons zit het aandachtspunt bij de klem en bij de ondergrond waarin die klem is verankerd, en dat is precies waarom de opbouw onder de golfplaat er na twintig jaar toe doet.
Voor een flink deel van de golfplatendaken die wij bekleden, ligt er onder de nieuwe opbouw een oude golfplaat die asbest bevat. Dat verandert niets aan hoe onze bevestiging zelf na twintig jaar oogt, maar het verandert wel wat er praktisch aan de hand is als je dat dak ooit weer opent. Bij asbest gelden regels voor wat er met de oude plaat gebeurt: die mag niet zomaar losgemaakt of verwijderd worden, en sanering is aan voorwaarden gebonden. Als wij bij zo'n dak het regelwerk boven de oude plaat bevestigen, kiezen wij er nadrukkelijk voor om niet in de golfplaat zelf te bevestigen, maar in de gordels of het regelwerk daaronder, juist om die oude plaat met rust te laten. Dat betekent dat onze klikbanen na twintig jaar in theorie los te maken zijn zonder dat er aan de asbestplaat onder het regelwerk wordt geraakt, wat bij een dak met doorschroefde platen lastiger is, omdat je daar per definitie door alle lagen heen boort. Voor de opdrachtgever is dat op de lange termijn een praktisch verschil: bij onderhoud of vervanging van de bovenste laag blijft de saneringsvraag van de onderste laag een apart traject, in plaats van dat de twee met elkaar verstrengeld raken.
Eerlijkheidshalve is dit niet overal een voordeel. Op een woonhuis met een goed onderhouden dakconstructie is het verschil tussen klemmen en doorschroeven na twintig jaar kleiner, omdat daar het regelwerk zelf minder aan vocht en gebruik blootstaat dan in een schuur of stal. Op een golfplatendak met een verouderde, vochtige onderconstructie is de winst van blinde bevestiging kleiner dan je zou hopen, want als het hout onder de klem zwak is, helpt het niet dat de plaat zelf geen gat heeft. De zwakke schakel verschuift dan naar het regelwerk, en dat regelwerk is precies het onderdeel dat bij een golfplatendak het meest onder druk staat door de ongelijke golfvorm van de ondergrond. Wie op dit type dak twintig jaar zonder aandachtspunten wil, moet dus niet alleen op onze bevestiging vertrouwen, maar net zo goed op de kwaliteit van het regelwerk waarin die bevestiging zit.