Klikzink
Een klikdak zonder beschot rust niet op een dicht vlak maar op een reeks balken. De klem die de felsbaan vasthoudt, is niet zomaar ergens op het dak vastgeschroefd, maar precies op de gording, en verder nergens. Dat is een andere bevestiging dan op een dichte ondergrond, en die andere bevestiging slijt ook anders. Na twintig jaar zijn er in de praktijk drie plekken waar we kijken: de klem zelf, de schroef die de klem aan de gording houdt, en de speling die is ontstaan door twintig jaar uitzetten en krimpen.
De klem is het punt waar de plaat niet doorboord wordt, en dat is precies waarom er na twintig jaar weinig lekkage bij ontstaat. Er gaat geen schroef door de felsbaan, dus er is ook geen schroefgat dat kan gaan lekken zoals bij een dak met zichtbare bevestiging. Wat wel gebeurt: de klem zit onder de fels, in een baan die bij elke temperatuurwisseling een fractie beweegt. Onze stalen banen zetten ongeveer half zoveel uit als zink, wat de bewegingsslag op de klem kleiner maakt dan bij een zinkdak, maar nooit nul. Na twintig jaar zomers en winters heeft die klem duizenden kleine bewegingen doorstaan. Bij een goed gedimensioneerd klikdak is dat geen probleem: de klem is juist gemaakt om die beweging op te vangen zonder dat de coating er kapot van gaat. Waar we wel op letten is de klem die te strak is gezet bij de montage. Een klem die de plaat te hard vastklemt, geeft de baan geen ruimte om te bewegen, en dan verplaatst de spanning zich naar de fels zelf. Dat zien we soms na tien tot vijftien jaar terug als een lichte vervorming bij de klem, iets wat bij een losser gezette klem niet optreedt.
De schroef onder de klem is het tweede punt, en dat is meteen het verschil met een dak op beschot. Op een dichte ondergrond gaat die schroef in hout dat over de volle lengte van het dak steun geeft. Op gordingen zonder beschot gaat de schroef alleen in de gording, en dat is een smaller doelwit. Na twintig jaar is de vraag niet zozeer of de schroef corrodeert, want die zit droog onder de klem en droog in het hout, maar of hij nog vastzit in hout dat intussen is gaan werken. Hout onder een dak krimpt en zwelt met de seizoenen, en een schroef die in jaar één stevig vastzat, kan in jaar twintig iets losser staan als de gording is gaan drogen of scheuren. Dat is geen storing die we vaak zien, maar het is wel de reden dat we bij dit soort daken vragen naar de kwaliteit van de gordingen voordat we de klemafstand vastleggen. Een gording die uit slecht gedroogd hout bestaat, geeft op de lange termijn een minder betrouwbaar houvast dan een gording van droog, stabiel hout, en dat verschil is er bij een dicht beschot niet, omdat daar de schroef in een aaneengesloten plaat zit die minder gevoelig is voor plaatselijke houtwerking.
De klemafstand is de derde factor, en die ligt bij gordingen zonder beschot vast aan het begin, niet pas na twintig jaar. Omdat de klem alleen op de gording kan staan, bepaalt de afstand tussen de gordingen hoe ver de klemmen uit elkaar staan. Bij een dicht beschot kunnen we de klem zetten waar de baan hem nodig heeft; hier kunnen we hem alleen zetten waar de gording is. Dat is een beperking die vooraf wordt opgelost door de gordingmaat af te stemmen op de windbelasting van het gebouw, maar het is wel de reden dat een dak op gordingen minder flexibel is dan een dak op een dicht vlak. Na twintig jaar zien we het effect daarvan niet als een nieuw probleem, maar als een grens die er vanaf dag één is geweest: op een hoekwoning met veel windvang kan een gordingafstand die op papier voldoende leek, in de praktijk toch een net iets grotere baanbeweging geven dan berekend, vooral bij de randen van het dakvlak. Dat is de plek waar we, als het even kan, liever iets dichter op elkaar staande gordingen adviseren dan het absolute minimum.
Wat er dus na twintig jaar niet is: schroefgaten door de plaat die zijn gaan lekken, coatingschade op het zichtvlak door corroderende bevestigingsmiddelen, en een fels die is opengetrokken door slijtage aan een doorboring. Dat zijn juist de zwakke plekken van een dak met zichtbare bevestiging, en die heeft een blind bevestigd klikdak niet. Wat er wel kan zijn: een klem die door te strak monteren de baan iets minder bewegingsruimte gaf dan bedoeld, een schroef die in verouderd of slecht gedroogd hout iets van zijn houvast heeft verloren, en een klemafstand die bij zware windvang de rand van zijn marge laat zien. Geen van die drie is typisch iets wat na twintig jaar plotseling optreedt; het zijn zaken die met de juiste montage en de juiste gordingmaat vanaf het begin worden voorkomen.
Daarmee verschilt de balans na twintig jaar wezenlijk van die op een dak met een dicht beschot. Op een dichte ondergrond is de klem vrij te plaatsen en de schroef zit in een doorlopend vlak, wat een ruimere marge geeft die hier ontbreekt. Wie op deze site kijkt naar hoe wij de nokafwerking uitvoeren op deze ondergrond, ziet dat ook daar de gordingpositie het uitgangspunt is, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/bevestiging/gordingen-zonder-beschot/nok). Hetzelfde principe speelt bij de rand van het dak, waar de klemafstand net zo goed door de onderliggende balk wordt bepaald als in het midden van het vlak, zoals te zien is bij [de dakrand op gordingen zonder beschot](/bevestiging/gordingen-zonder-beschot/dakrand).
Voor een opdrachtgever die kiest tussen een dak op gordingen en een dak op een dicht beschot, is dit het punt om scherp te hebben: op gordingen zonder beschot ligt de kwaliteit van het hout en de juistheid van de gordingmaat aan de basis van wat het dak na twintig jaar nog aankan. Is de gording te ver uit elkaar gezet om een paar euro te besparen op materiaal, dan is dat een keuze die pas bij een stevige storm zichtbaar wordt, niet bij de oplevering. Is het hout van matige kwaliteit, dan is dat een risico dat je vooraf kunt uitsluiten door te kiezen voor droog, stabiel constructiehout. Voor een dak waar dat op orde is, is er na twintig jaar weinig aan de bevestiging zelf dat om die reden aandacht vraagt; de klem doet wat hij moet doen, en de plaat blijft heel omdat er nooit een schroef doorheen is gegaan.