Klikzink
Bij een boeiboord op gordingen zonder beschot is er geen dichte plaat waar u op elke gewenste plek in kunt schroeven of een klem kunt zetten. Er zijn alleen de gordingen, op onderlinge afstanden die door de constructeur zijn vastgelegd, en daar moet de hele bevestiging van het dakvlak en de aansluiting op het boeiboord het van doen. Dat is een andere opgave dan op een dicht beschot, waar de klemafstand vrij te kiezen is. Hier ligt de afstand tussen de klemmen vast zodra de gordingen liggen, en dat bepaalt weer wat het dak aan windbelasting kan verwerken, juist op de plek waar de rand het meest te verduren heeft.
De rand van een dak is namelijk niet zomaar een rand. De windzuiging is daar het grootst, en het boeiboord zit precies op die overgang: het laatste stuk dakvlak voor de rand valt weg in een verticaal vlak. Als de klemafstand op de gordingen daar te ruim is omdat de gordingmaat dat toevallig zo bepaalde, dan is dat een zwakke plek op de plek waar u die het minst kunt gebruiken. Bij een dicht beschot compenseert u dat door de klemafstand simpelweg te verkleinen. Op gordingen zonder beschot kan dat niet: u zit vast aan waar het hout ligt.
De felsbaan op het dakvlak en de afwerking van het boeiboord bewegen niet gelijk. Het dakvlak ligt vlak en warmt gelijkmatig op; het boeiboord staat verticaal, vangt minder zon rechtstreeks en krijgt met wind en slagregen te maken op een andere manier dan het dakvlak. Bij stalen felsbanen is de uitzetting op zichzelf al beperkt, ongeveer half zoveel als bij zink, maar beperkt is niet nul. De naad waar het dakvlak overgaat in het boeiboord moet dat verschil in beweging kunnen opvangen zonder dat er water binnendringt en zonder dat de klemmen aan die rand worden opgetild of platgedrukt.
Op een dicht beschot is die overgang te sturen met extra bevestigingspunten net voor de rand, zoals ook nodig is bij de aansluiting op de dakrand. Op gordingen zonder beschot ontbreekt die vrijheid. De laatste klem voor de rand zit op de laatste gording voor de rand, en die positie is nu eenmaal wat hij is. Is de overstek van de gording te kort of de afstand tot de gordingmaat ongelukkig, dan komt de rand van de felsbaan verder van zijn steun te liggen dan wenselijk. Dat is precies waar een felsbaan bij windbelasting het eerst gaat werken, en waar een verkeerd geplaatste klem het eerst loslaat.
Stel een gordingmaat van 600 mm, wat in de praktijk een gangbare afstand is bij dit soort constructies. Dan liggen de klemmen die de felsbaan vasthouden ook op 600 mm, punt uit. Wilt u een dichtere klemafstand bij het boeiboord om de randzone te verstevigen, dan is dat op deze ondergrond niet zomaar te doen door een extra klem tussen twee gordingen te zetten: daar is geen hout om op te klemmen. De enige manieren om het randgedrag te verbeteren zijn dan het aanpassen van de gordingmaat zelf bij het ontwerp, het toevoegen van een extra regel evenwijdig aan de rand specifiek voor die laatste klemrij, of het kiezen van een felsbaan die bij die vaste klemafstand nog voldoende capaciteit heeft. Dat laatste is een rekenkwestie die niet op deze pagina thuishoort, maar de keuze zelf hoort wel hier: weet, voordat de gordingen liggen, wat er bij het boeiboord nodig is, en niet erna.
Dit is een reden waarom overleg over de gordingmaat idealiter voor de bestelling van het staal plaatsvindt en niet erna. Wij denken op tekening mee, kosteloos, en dat is precies op dit soort knooppunten waar het verschil maakt: bij de rand, bij de nok zoals te lezen bij de aansluiting op de nok, en bij elke plek waar de klemafstand niet vrij te kiezen is maar volgt uit de constructie die er al ligt.
De meest voorkomende fout is dat de laatste gording te ver van de rand af ligt, waardoor de felsbaan bij het boeiboord een overstek heeft die niet is voorzien in de klemberekening. De plaat lijkt dan gewoon aangesloten, maar mist steun precies op de plek waar de windzuiging het grootst is. Bij de eerste stevige storm gaat de rand van de felsbaan bewegen, niet dramatisch, maar genoeg om de klem daar te belasten op een manier die niet bedoeld was. Op de langere termijn is dat de plek waar een klem als eerste gaat verschuiven of waar de fels zelf vermoeit.
Een tweede fout is het monteren van de afwerking van het boeiboord zelf zonder rekening te houden met de beweging van het dakvlak. Wordt de rand van de felsbaan star vastgezet aan het boeiboord, in plaats van los te kunnen bewegen ten opzichte daarvan, dan werkt de naad tussen beide delen als een scharnierpunt dat niet mag scharnieren. Dat geeft op termijn spanning op de klemmen die het dichtst bij die naad zitten, ook al is dat verschil in beweging bij stalen banen beperkt. Het is dus geen kwestie van een klein beetje kit erbij; het is een kwestie van de bevestiging zo aanleggen dat de twee vlakken elkaar niet in de weg zitten.
Een derde fout, minder zichtbaar maar net zo relevant, is een gordingmaat die op het dakvlak zelf goed werkt maar bij de rand een ongelukkige restmaat overlaat. Bij gordingen zonder beschot is de laatste baan bij het boeiboord vaak een pasbaan, en die pasbaan heeft dezelfde klemafstand nodig als de rest. Is de restmaat zo klein dat er nog maar één klem op past waar er normaal twee zouden zitten, dan is dat een zwakke schakel die te voorkomen was geweest door de gordingmaat vooraf op de dakbreedte af te stemmen in plaats van erna te constateren dat het net niet uitkomt.
Gordingen zonder beschot zijn een bewuste constructiekeuze, vaak vanwege gewicht, kosten of omdat het gebouw geen dichte onderconstructie nodig heeft, zoals uitgelegd bij de bevestiging op gordingen zonder beschot in het algemeen. Bij het boeiboord specifiek werkt dat goed zolang de gordingmaat vooraf is afgestemd op de klemafstand die de felsbaan nodig heeft, en zolang de randconstructie voldoende hout biedt om de laatste klemrij goed te laten landen. Is die afstemming er niet, en moet er achteraf worden bijgestuurd op een dak dat al ligt, dan is een extra regel bij de rand vaak de enige praktische oplossing, en dat is meerwerk dat te voorkomen was.