Klikzink
Wij krijgen deze vraag vaak in de eerste week van een project: hoeveel vierkante meter kan er per dag dicht. Een getal geven wij niet, want dat getal wordt op elk dak anders bepaald. Wat wij wel kunnen doen is uitleggen waar het tempo van afhangt, en waarom dat op een geventileerde spouw net iets anders ligt dan op een dicht dakbeschot.
Bij een geventileerde spouw liggen de banen niet direct op de ondergrond. Er zit een luchtlaag tussen de isolatie en de felsbanen, meestal opgebouwd met tengels of een dragend rooster. De klem die onder de fels zit, moet die laag overbruggen. Dat betekent dat niet de klem zelf het aandachtspunt is, maar de lengte van het bevestigingspunt: de steun, de beugel of de tengel waarop de klem uiteindelijk grip krijgt. Die lengte moet kloppen met de dikte van de spouw, en dat is iets wat op de bouwplaats zelf wordt vastgesteld, niet in de fabriek.
Het eerste dat het tempo bepaalt is hoe lang de banen zijn die gelegd worden. Onze felsbanen worden op maat gewalst, tot acht meter op de millimeter afgekort. Een dakvlak van vijftien meter lang met banen van zeven en een halve meter heeft twee naden per baanbreedte nodig. Datzelfde vlak met banen van drie meter heeft er vijf. Elke naad is een handeling: de baan aansluiten, uitlijnen, de klem zetten. Bij een geventileerde spouw komt daar iets bij: de tengels of steunpunten onder de banen moeten op de juiste maat liggen voordat er één plaat gelegd wordt. Dat voorbereidende werk telt niet mee in het aantal vierkante meters dat aan het eind van de dag zichtbaar dicht is, maar het bepaalt wel hoe laat die vierkante meters er liggen.
Een lange, ononderbroken baan over een goed voorbereide spouw gaat aanzienlijk sneller dan dezelfde oppervlakte in korte stukken. Dat is geen bijzonderheid van de geventileerde spouw, maar het effect is er groter, omdat elke onderbreking in de baan ook een onderbreking in de onderconstructie vraagt: een extra steunpunt waar anders de doorlopende tengel volstond.
Het tweede dat het tempo bepaalt is niet de oppervlakte zelf, maar wat er aan die oppervlakte grenst. Een rechthoekig dakvlak zonder doorvoeren, zonder kilgoten en zonder aansluitingen op een schoorsteen is in vlakke banen snel gedaan. Zodra er een dakraam in het vlak zit, of een dakdoorvoer, of het dakvlak knikt bij een hoekkeper, ligt het tempo lager. Niet omdat de klemverbinding daar ingewikkelder wordt, maar omdat op die plek de doorlopende baan wordt onderbroken en er lokaal wordt aangesloten met andere onderdelen. Dat is precies waar wij apart over schrijven, zoals bij de aansluiting op het dakraam of bij de kilgoot: die pagina's gaan over hoe die aansluitingen zelf in elkaar zitten. Hier gaat het erover dat elk van die details een streep door een gelijkmatig dagtempo trekt.
Op een geventileerde spouw is dat effect iets sterker dan op een dicht beschot, omdat de onderconstructie bij elk detail opnieuw moet worden aangepast. Rond een schoorsteen bijvoorbeeld moet de spouw doorgezet of juist afgesloten worden, en dat werk gaat vooraf aan het leggen van de felsbanen zelf. Wie op voorhand weet dat een dakvlak veel van dat soort onderbrekingen heeft, moet er rekening mee houden dat het tempo van de dag lager ligt dan op een vergelijkbaar vlak zonder die complicaties, ook al is de klikverbinding zelf niet anders.
Het derde punt is simpel maar wordt vaak vergeten: hoeveel mensen er tegelijk op het dak kunnen werken zonder elkaar in de weg te lopen. Bij een smal, steil dakvlak past er praktisch één persoon per baanbreedte. Bij een breed, vlak dak met een geventileerde spouw kunnen meerdere mensen tegelijk banen leggen als de onderconstructie op meerdere plekken al klaar is. Dat laatste is de crux: het inklikken van de banen zelf gaat relatief snel, ook zonder specialistische felstechniek, maar de mensen die de banen leggen zijn afhankelijk van de mensen die de tengels of steunpunten zetten. Als die twee ploegen niet op elkaar zijn ingespeeld, ontstaat er wachttijd, en die wachttijd telt niet mee in enige belofte over vierkante meters per dag.
Eerlijk gezegd is een geventileerde spouw in dit opzicht niet het meest voordelige geval. Op een dicht dakbeschot kan de klem vaak direct op de ondergrond of op een doorlopende regel gezet worden, zonder dat de dikte van een luchtspouw eerst is opgelost. Bij een geventileerde spouw moet die spouwdikte kloppen voordat er één klem goed vastzit, en dat is een stap die niet overgeslagen kan worden. Wie dus rekent op een tempo dat hij eerder op een ander project met een dichte ondergrond heeft gezien, komt bij een geventileerde spouw waarschijnlijk bedrogen uit. Niet omdat het systeem anders werkt, maar omdat er een extra laag voorbereiding bij komt die niet zichtbaar is in het eindresultaat.
Dit is ook de reden dat wij liever niet met dagcijfers werken. Een aannemer die op een vorig project met vlakke, lange banen op een dicht beschot een bepaald tempo heeft gehaald, mag dat tempo niet zonder meer doorrekenen naar een dakvlak met een geventileerde spouw, veel details en een kleine ploeg. De klikverbinding zelf is niet de beperkende factor: die klikt overal ongeveer even snel. De beperkende factor is de som van baanlengte, aantal aansluitingen en beschikbare mensen, en die som is op elk dak anders.
Waar wij aan kunnen bijdragen is de voorbereiding, niet de planning van de bouwploeg. Op tekening bepalen wij de baanlengtes zodat er zo weinig mogelijk onnodige naden in het vlak komen, en dat werk kost niets. Voor een dakvlak met een geventileerde spouw betekent dat vaak dat we meekijken naar waar de steunpunten voor de klemmen het beste kunnen liggen, zodat de ploeg op de bouw niet halverwege de dag moet wachten op een aangepast tengelpatroon. Dat verandert het tempo van die dag niet in een getal dat wij kunnen beloven, maar het voorkomt wel dat het tempo onnodig laag uitvalt door een detail dat vooraf al bekend was.
Wie voor een concreet project wil weten wat er wel en niet haalbaar is in de tijd die beschikbaar is, kan de tekening met dakvlak, spouwdikte en het aantal details naar ons sturen. Wij kijken mee en zeggen waar de vertraging waarschijnlijk gaat zitten, voordat de eerste baan gelegd wordt.