Klikzink
Aannemers en dakdekkers vragen ons vaak hoeveel vierkante meter er per dag dicht kan als de banen verticaal op een gevel komen in plaats van horizontaal op een dak. Wij geven daar liever geen los getal op, want dat getal wordt bepaald door drie dingen die per project verschillen: de lengte van de banen, het aantal details in het vlak, en hoeveel mensen er tegelijk aan de gevel kunnen werken. Wat we wel kunnen uitleggen is hoe die drie dingen elkaar beïnvloeden, en waarom een gevel daarin net iets anders werkt dan een dak.
De lengte van de baan is de eerste knop waaraan gedraaid wordt. Onze felsbanen worden op maat gewalst, van 450 tot 8000 millimeter, op de millimeter afgekort. Op een dak wordt die lengte meestal bepaald door de afstand van goot tot nok. Op een gevel is dat de hoogte van de verdieping, of van de volledige gevel als er geen onderbreking in het vlak zit. Een lange, ononderbroken baan van de plint tot de dakrand betekent minder klikvoegen, minder aansluitingen en dus minder tijd per vierkante meter. Zodra de gevel wordt onderbroken door een raampartij of een luifel, moet er per vak een nieuwe baan starten, en dat kost tijd die niet in het leggen zelf zit maar in het opnieuw uitlijnen en vastklikken van de klem.
Het aantal details werkt op een gevel net iets anders uit dan op een dak. Op een dak zitten details vooral aan de randen: de goot, de nok, een doorvoer. Het vlak zelf is vaak grotendeels leeg. Op een gevel liggen de details middenin het vlak: elk raam, elke deur, elke lichtstraat onderbreekt de baan en vraagt een inkorting, een aansluitdetail of een extra stuk plaatwerk. Een blinde gevel zonder openingen is voor het tempo vergelijkbaar met een groot, leeg dakvlak. Een gevel met veel kozijnen, zoals bij een woonhuis met traditionele raamindeling, heeft per vierkante meter veel meer handelingen dan een blinde bedrijfshal, en dat werkt door in wat er op een dag af komt.
Het derde punt, hoeveel mensen er tegelijk kunnen werken, pakt op een gevel doorgaans ongunstiger uit dan op een dak. Op een plat of licht hellend dak kunnen meerdere ploegen naast elkaar aan verschillende vlakken werken, met steigers of rolsteigers die eenvoudig te verplaatsen zijn over het dakvlak. Op een gevel is de werkplek een steiger of een hoogwerker die aan de gevel hangt of ervoor staat, en die neemt meestal breedte in beslag die niet gedeeld kan worden met een tweede ploeg op dezelfde hoogte. Bij een hoge gevel wordt er vaak in lagen gewerkt, van onder naar boven of omgekeerd, met een steigeropbouw die meeschuift. Dat betekent dat het tempo minder wordt bepaald door hoeveel mensen er in totaal beschikbaar zijn, en meer door hoeveel er gelijktijdig een stuk gevel kunnen bereiken.
De reden dat we dit apart benoemen, is dat verticaal leggen niet zomaar een gedraaide versie is van horizontaal leggen. Op een dak rust het gewicht van de baan op de ondergrond en op de klemmen die de baan op zijn plek houden tegen wind en uitzetting. Op een gevel hangt het gewicht van de baan aan de bevestiging. De klem onder de fels moet niet alleen de baan tegen de gevel houden, maar ook het eigen gewicht van de plaat dragen, van boven naar onder over de hele lengte. Bij ongeveer 5 kilo per vierkante meter is dat gewicht op zichzelf niet groot, maar het maakt wel dat de eerste baan die wordt opgehangen, en de manier waarop die wordt vastgezet aan de onderconstructie, preciezer moet gebeuren dan bij een baan die op een dakvlak ligt te rusten. Die extra zorgvuldigheid bij het starten van elke baan is een van de redenen dat verticaal werk niet automatisch sneller gaat dan horizontaal werk, ook al is de baan zelf misschien korter.
Water en wind gedragen zich ook anders op een gevel, en dat heeft gevolgen voor de volgorde waarin gewerkt wordt, meer dan voor het tempo zelf. Op een dak loopt water van nok naar goot, met de helling mee, en de klikvoeg ligt in de looprichting van het water. Op een gevel loopt water gewoon naar beneden langs het vlak, en de klikvoeg staat daar dus dwars op de looprichting als er om welke reden dan ook een horizontale aansluiting nodig is. Bij een verticale legrichting op een gevel is dat meestal geen probleem, omdat de klikvoeg dan in de valrichting van het water ligt, net als bij een dak. Waar het wel verschil maakt, is bij de aansluiting van de gevel op het dak of op de fundering, maar die aansluitingen behandelen we niet hier.
De wind trekt op een gevel anders dan op een dak, met name aan de randen en hoeken van het gebouw waar de windbelasting het grootst is. Dat is een reden waarom bij gevelwerk vaak eerst de randen en hoeken worden gelegd en pas daarna het middenvlak, in plaats van andersom zoals bij een dak vaak gebeurt waar het middenvlak juist het eenvoudigste deel is om als eerste tempo te maken. Die volgorde is geen keuze voor snelheid, het is een keuze voor de plekken waar de bevestiging het meeste te verduren krijgt zo snel mogelijk op zijn plek te hebben.
Als u een gevel wilt bekleden en wilt weten hoeveel dagen dat gaat duren, is het antwoord dus niet een vast aantal vierkante meter per dag maar een rekensom die u zelf met uw uitvoerder kunt maken: hoeveel doorlopende hoogte heeft de gevel, hoeveel onderbrekingen zitten daarin door kozijnen of andere openingen, en hoeveel meter steiger of hoogwerker kan er gelijktijdig ingezet worden. Een blinde gevel van een loods met een enkele doorlopende hoogte en een steiger die over de volle breedte staat, is met recht vergelijkbaar met een groot leeg dakvlak wat betreft tempo. Een woonhuisgevel met veel raampartijen, op een steiger die in delen wordt opgebouwd, gaat merkbaar langzamer dan diezelfde oppervlakte op een dak zou gaan.
Dat is niet ongunstig omdat het systeem anders werkt op een gevel, het is ongunstig omdat de omstandigheden waarin het systeem wordt toegepast op een gevel vaak minder gunstig zijn dan op een dak: meer details per vierkante meter, minder ruimte om met meerdere ploegen tegelijk te werken, en een bevestiging die het volle gewicht van de baan moet dragen in plaats van het te ondersteunen. De blinde bevestiging met klemmen onder de fels verandert daar niets aan; die zorgt er wel voor dat er geen doorboringen in het vlak nodig zijn, wat op een gevel net zo goed geldt als op een dak, en dat scheelt in het aantal details dat afzonderlijk afgedicht moet worden. Wilt u weten wat dat voor uw project betekent, dan kijken wij graag met u mee op basis van de tekening, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn.