Klikzink
De nok is het punt waar twee dakvlakken elkaar ontmoeten, en waar onze banen dus stoppen. Aan die kop van de baan zit geen fels meer die verderop kan werken, en toch moet het water hier net zo goed weggehouden worden als op elk ander deel van het dak. Op een geventileerde spouw komt daar een tweede laag bij: tussen de isolatie en de banen zit een luchtspouw, en die spouw moet aan de nok kunnen doorluchten. De bevestiging aan de nok speelt zich dus af op twee lagen tegelijk, de waterkerende afwerking en de klem die daaronder de baan vasthoudt aan de nokconstructie.
Op een dicht dak, zonder spouw, is de klem bij de nok een kort onderdeel dat rechtstreeks op de onderconstructie schroeft. Op een geventileerde spouw ligt dat anders. De klem moet die luchtlaag overbruggen om bij het draagvlak te komen, en daarmee wordt niet de klem zelf het aandachtspunt, maar de lengte ervan. Een klem die te kort is, trekt de baan omhoog of laat hem los bij de kop. Een klem die te lang is voor de opbouw, buigt af en verliest houvast op het punt waar de fels het meeste kracht te verduren krijgt: precies aan de bovenzijde, waar de nokafwerking op de banen aansluit en waar wind vat kan krijgen onder de rand.
Elders op het dak wordt een baan over zijn hele lengte om de tien tot vijftien centimeter geklemd, en die reeks klemmen verdeelt de belasting. Bij de nok houdt die reeks op. De laatste klem, of het setje klemmen net onder de nokafwerking, moet de kop van de baan vasthouden zonder dat er nog een volgende klem komt om iets te compenseren. Als die laatste klem op de verkeerde diepte zit, ten opzichte van de spouwhoogte, dan zit hij scheef in de fels of grijpt hij maar half. Dat zie je niet als het dak net klaar is. Het wordt zichtbaar bij de eerste stevige storm, wanneer de nokrand als eerste beweegt terwijl de rest van het dakvlak stil ligt.
Wij werken de klem bij de nok daarom niet los van de spouwdikte. Bij een dikkere spouw, zoals bij extra na-geïsoleerde daken vaak voorkomt, gebruiken we een langere klem met een steviger fundering onder de kop van de baan, zodat de afstand tussen fels en draagvlak wordt overbrugd zonder dat de klem zelf gaat werken als een veer. Bij een dunnere spouw is een kortere, stijvere uitvoering vaak voldoende. Het is geen kwestie van een vaste maat die overal past; de maat volgt de opbouw, en die opbouw verschilt per dak.
Een baan die in de zon ligt, zet uit, en bij onze stalen banen is die uitzetting ongeveer de helft van wat een zinken baan zou doen. Toch is die beweging er, en aan de voet van het dak kan een baan die beweging kwijt in de glijdende klemmen richting de goot. Aan de nok kan dat niet. Daar loopt de baan dood tegen de nokafwerking, en als de klemmen daar de baan star vastzetten in plaats van hem te laten glijden zoals verderop, ontstaat spanning precies op het punt waar de plaat het minst ruimte heeft om te bewegen. Bij een goed gelegde nok is de laatste klem zo gepositioneerd dat de baan nog een fractie kan schuiven, terwijl de nokafwerking zelf vast en waterdicht blijft liggen. Dat onderscheid, tussen de klem die vasthoudt en de afwerking die dicht is, is bij de nok scherper dan waar dan ook op het dak.
De fout die we het vaakst tegenkomen bij een nok op een geventileerde spouw is een klem die is overgenomen van een dicht dak, zonder de spouwhoogte te verrekenen. De klem is dan te kort, komt niet goed op het draagvlak en wordt vervolgens met een extra schroef of een verkeerde hulpplaat bijgewerkt op de bouwplaats. Dat is precies het soort geïmproviseerde oplossing die de blinde bevestiging overbodig maakt: er ontstaat alsnog een doorboring, op een plek waar water bij een verkeerd geplaatste nokafwerking het langst blijft staan. Een tweede fout is de klem die wel de juiste lengte heeft, maar te dicht bij de kop van de baan zit, zodat er geen ruimte overblijft voor de aansluiting op de nokafwerking zelf. Dan past de nokkap niet goed aan, of moet hij worden opgevuld, en dat opvulwerk is meestal het eerste dat na een paar jaar gaat lekken.
Op een geventileerde spouw wordt de nok pas afgewerkt nadat de banen aan beide zijden van het dak liggen en de laatste klem is gezet. Dat is geen verrassing voor wie op andere ondergronden werkt, maar het moment waarop de spouwventilatie gecontroleerd moet worden, verschuift wel. Bij de nok moet de luchtstroom uit de spouw ergens naartoe, en de nokafwerking mag die weg niet dichtdrukken op het punt waar de klemmen liggen. Wij adviseren daarom altijd om de klembevestiging aan de nok af te ronden vóór de nokafwerking wordt gemonteerd, zodat er nog gecontroleerd kan worden of de klem op de juiste diepte zit en de luchtspleet vrij blijft. Wordt dat in omgekeerde volgorde gedaan, dan is een verkeerd geplaatste klem pas zichtbaar nadat de afwerking al vastligt, en dat betekent alles weer los.
De nok verhoudt zich in dit opzicht tot de rest van het dak zoals de dakvoet zich verhoudt tot de goot: beide zijn kopeinden waar de reeks klemmen stopt en waar een andere onderdeel de aansluiting moet afmaken. Zoals wij uitleggen bij [de dakvoet op een geventileerde spouw](/bevestiging/geventileerde-spouw/dakvoet), speelt daar de aansluiting op de goot een vergelijkbare rol als hier de aansluiting op de nokafwerking: het is het punt waar de klem het laatste woord heeft voordat een ander bouwdeel het overneemt. Wie beide details los van elkaar beoordeelt, mist dat de klem in beide gevallen is afgestemd op wat er net onder de plaat gebeurt, en dat is bij de nok de hoogte van de spouw, en bij de dakvoet de aansluiting op de afwatering.
Wie een nok op een geventileerde spouw laat leggen, doet er daarom goed aan om vooraf te vragen naar de klemlengte die bij die specifieke spouwhoogte gebruikt wordt, en niet aan te nemen dat één standaardklem overal past. Wij leveren de klemmen op maat van de opbouw die op tekening staat, en denken daar zonder kosten in mee.