Klikzink
Op een geventileerde spouw zit tussen de isolatie en de felsbaan een luchtlaag. Die laag is er niet voor niets: vocht dat vanuit de constructie naar buiten trekt, moet weg kunnen voordat het tegen de onderkant van de plaat condenseert. Voor de bevestiging heeft die luchtlaag een minder voor de hand liggend gevolg. De klem die de baan vasthoudt, moet die afstand overbruggen. Hij zit niet plat op een dichte ondergrond, maar staat op een hoogte die gelijk is aan de spouw. Daarmee wordt de lengte van de klem het onderwerp, en niet alleen de manier waarop hij de fels omvat.
Bij Klikzink leveren we de klem in verzinkt staal, hetzelfde materiaal als de felsbaan zelf. Dat is een keuze, niet een vanzelfsprekendheid. Een klem van een ander metaal, bijvoorbeeld aluminium of roestvast staal, zou op het contactvlak met de verzinkte plaat een galvanisch koppel kunnen vormen. Twee ongelijke metalen die vocht tussen zich hebben, gaan een elektrochemische reactie aan waarbij het ene metaal ten koste van het andere corrodeert. Door klem en baan in hetzelfde materiaal uit te voeren, vervalt die koppeling. Er is geen spanningsverschil tussen twee metalen, want er is maar één metaal.
De klem wordt op maat gezaagd of geknipt om op de juiste hoogte te komen. Op de plek waar dat gebeurt, ligt het staal onder de zinklaag open. Dat is geen gebrek, het is een gegeven bij elk verzinkt onderdeel dat wordt bewerkt na het verzinken. Zink beschermt hier op twee manieren. Rondom de snede beschermt het kathodisch: het zink offert zichzelf op om het blootliggende staal te sparen, tot op een bepaalde afstand van de snijkant. En op het vlakke deel van de klem beschermt de laag simpelweg door er bovenop te liggen.
De levensduur van de klem op die snijkant hangt dus af van hoeveel zink er nog omheen zit en hoe dik die laag oorspronkelijk was. Onze felsbanen zijn Sendzimir verzinkt met 275 gram zink per vierkante meter, gemeten over beide zijden. Voor de klem geldt dezelfde verzinkingsgraad. Dat is een ander uitgangspunt dan bij een dun verzinkte of enkel gecoate klem, waar de zaagsnede sneller een zwakke plek wordt omdat er simpelweg minder materiaal is om terug te trekken naar de rand.
In de praktijk merkt u dit niet aan hoe de klem vastzit, want die functie levert de vorm van de klem, niet het zink. U merkt het pas over jaren, in de vorm van wel of geen roestvlek net onder de fels op de plek waar de klem is afgekort. Bij een goed verzinkte klem op een goed verzinkte baan blijft die plek net zo lang beschermd als de rest van het systeem.
Op een dichte ondergrond, waar de baan direct op een aaneengesloten drager rust, is de klem kort en de bevestiging simpel: schroef erin, klem erover, fels erop, klikken. Op een geventileerde spouw ligt dat anders. De klem moet de luchtspouw overbruggen om vanaf de drager, meestal een houten regelwerk of een metalen profiel achter de isolatie, tot aan de onderkant van de felsbaan te reiken.
Stel dat de spouw vier centimeter is. Dan is de klem in de praktijk ook in die orde van grootte, plus het stuk dat nodig is om vast te schroeven en het stuk dat de fels omvat. Wordt de spouw dieper, bijvoorbeeld omdat er meer ventilatiecapaciteit nodig is of omdat de isolatiedikte dat vraagt, dan wordt de klem mee verlengd. Dat heeft gevolgen die niets met de klikverbinding zelf te maken hebben. Een langere klem buigt makkelijker door onder puntbelasting, bijvoorbeeld als iemand tijdens de montage op de rand van een net geplaatste baan stapt voordat de volgende rij eroverheen klikt. Bij een dakdekker die dit voor het eerst op een spouwconstructie doet, is dit meestal de eerste vraag: hoe stevig blijft die klem staan als hij een stuk hoger moet zijn dan hij gewend is.
Het antwoord ligt in de dimensionering van de klem zelf, niet in het klikprincipe. Een klem voor een diepere spouw wordt breder of dikker uitgevoerd om dezelfde stijfheid te behouden als een korte klem op een dichte ondergrond. Dat is iets wat op tekening wordt bepaald, aan de hand van de spouwdiepte die voor het project is vastgesteld. Wij denken daar op tekening in mee, zonder kosten voor die voorbereiding.
De klem grijpt onder de opstaande fels van de baan en houdt die daar op zijn plaats terwijl de volgende baan overheen klikt. Hij neemt de windbelasting op de plaat op en brengt die door naar de drager waarop hij is vastgeschroefd. Dat is zijn hele taak. Hij is geen onderdeel van de luchtdichting, want die zit in de laag onder de spouw, meestal een folie of plaatmateriaal op de isolatie. Hij is ook geen onderdeel van de ventilatie, die simpelweg bestaat uit de open ruimte die de klem doorkruist.
Dat onderscheid is van belang omdat een verzinkte klem op een geventileerde spouw soms verward wordt met een onderdeel dat méér moet doen dan bevestigen. Bij twijfel over waterdichtheid of luchtdichting ligt de oplossing niet in een andere klem, maar in de laag die daarvoor is bedoeld, verder naar binnen in de opbouw. Wij gaan daar op deze pagina niet verder op in, want dat is een vraag over de dakopbouw als geheel, niet over hoe de baan vastzit.
Een geventileerde spouw met een verzinkte klem past bij een constructie waar die spouw functioneel nodig is: vochtafvoer uit de constructie, of een bouwmethode waarbij de isolatie en de buitenhuid principieel gescheiden worden opgebouwd. Is er geen spouw nodig, bijvoorbeeld bij een dak dat direct op een aaneengesloten, dampopen drager wordt gelegd, dan is een lange klem alleen maar een onnodige stap. De klem wordt dan korter en simpeler, en de discussie over doorbuigen of dimensionering vervalt vanzelf.
Omgekeerd is een zeer diepe spouw, zoals bij sommige renovaties waar veel extra isolatiedikte nodig is, een grens waarbij de klem als los onderdeel niet meer de aangewezen oplossing is. Vanaf een bepaalde diepte is een drager die dichter naar de buitenkant is gebracht, bijvoorbeeld met een apart regelwerk of een steunconstructie, praktischer dan een steeds langere klem. Waar die grens precies ligt, verschilt per project en hangt af van de belasting die op het dakvlak of gevelvlak wordt verwacht. Dat bepalen we het liefst aan de hand van een tekening, niet in algemene termen.
De keuze voor verzinkt staal als klemmateriaal blijft in al deze situaties gelijk: hetzelfde metaal als de baan, dezelfde verzinkingsgraad, geen koppeling tussen twee metalen die tegen elkaar zouden kunnen inwerken. Wat verandert, is de lengte en de dimensionering van de klem, afhankelijk van de diepte van de spouw waarop hij moet werken.