Klikzink
Houtwolcementplaat komt veel voor bij scholen, gymzalen en bedrijfshallen uit de jaren zestig en zeventig. De plaat oogt massief, ligt er vaak al vijftig jaar en houdt op het eerste gezicht alles vast wat je erin schroeft. Dat beeld klopt niet helemaal. De plaat is een mengsel van houtwol en cement, met een structuur die aan de buitenkant hard aanvoelt maar van binnen los en vezelig is. Een schroef die daarin verankert, verankert eigenlijk in een dun hard schilletje. Zodra dat schilletje om de schroef heen microscheurtjes vertoont, of zodra de plaat een paar keer is nat en droog geworden, wordt de trekkracht die de schroef nog kan opnemen kleiner dan je op basis van het eerste moment zou denken.
Wij bevestigen onze felsbanen met een klem die onder de fels schuift en die op zijn beurt met een schroef in de ondergrond wordt vastgezet. Op houtwolcementplaat kiezen wij daarvoor standaard een verzinkte klem: hetzelfde soort metaal als de zinklaag op de plaat zelf. Dat is geen esthetische keuze en ook geen kwestie van gewoonte. Het voorkomt een koppeling tussen twee ongelijksoortige metalen die, in combinatie met vocht, elkaar kunnen aantasten. Een aluminium klem naast verzinkt staal, of omgekeerd, kan onder de juiste vochtcondities galvanische corrosie opwekken. Op een dakvlak dat grotendeels droog blijft, valt dat vaak jarenlang niet op. Op een plek waar water lang blijft staan, condens optreedt of waar twee metalen elkaar raken bij een doorvoer, wordt het verschil na een aantal jaren zichtbaar in de vorm van putcorrosie op precies dat contactpunt. Door voor de klem hetzelfde materiaal te gebruiken als voor de plaat en de baan, sluiten wij dat risico op deze ondergrond uit voordat het kan ontstaan.
De levensduur van een verzinkte klem wordt niet bepaald door de dikte van het staal, maar door de dikte van de zinklaag op de plek waar de klem is gemaakt. Een klem wordt uit een plaat gestanst of gezaagd en daarna pas verzinkt, of hij wordt uit voorverzinkt staal geknipt, waarbij de snijkant zelf onbeschermd blijft. Dat onderscheid is niet zichtbaar met het blote oog, maar het is precies waar de klem het eerst zal beginnen te roesten als het ooit gebeurt. Bij een goed verzinkte klem is de snijkant meeverzinkt of dik genoeg beschermd door de omringende zinklaag dat er geen kaal staal blootligt. Bij een goedkoop nabewerkte klem ligt de kern van het staal op de snijrand vrij, en daar begint corrosie het snelst, ongeacht hoe dik de plaat verder is.
Dit is ook waarom wij op houtwolcementplaat niet zomaar de eerste beschikbare klem gebruiken, maar een klem die past bij het vochtgedrag van deze ondergrond specifiek. Houtwolcementplaat neemt vocht op en geeft het weer af, trager dan bijvoorbeeld een houten of stalen dakplaat. Rond de klem, waar de schroef de plaat doorboort, ontstaat daardoor een plek die iets vochtiger blijft dan de rest van het dak. Een klem met een dunne of onvolledige zinklaag zal precies op die plek het eerst zwak worden. De schroef zelf, die dieper in de plaat zit en minder blootstaat aan wisselende lucht, heeft daar meestal minder last van dan de klem die aan de oppervlakte blijft.
De klem houdt de felsbaan vast tegen windbelasting en tegen de krachten die ontstaan bij thermische uitzetting van de plaat. Hij houdt de baan niet vast tegen een ondergrond die zelf gaat verzakken of verpulveren. Dat is een onderscheid dat op houtwolcementplaat relevant is, omdat de plaat na decennia weersinvloed op sommige daken zachter is geworden dan hij ooit was. Een klem die stevig in een oude plaat is vastgeschroefd, kan bij een volgende renovatie soms met de hand losgetrokken worden, simpel omdat het schroefgat in de loop van de jaren iets is uitgesleten door temperatuurwisselingen die de plaat laten krimpen en zwellen.
Op zo'n moment is het niet de klem die faalt, maar de plaat die de klem niet meer vasthoudt. Dat vraagt om een andere aanpak dan het simpelweg vervangen van de schroef door een dikkere. Bij twijfel over de draagkracht van de bestaande plaat kiezen wij voor een verdeling van meer klemmen over een kleiner oppervlak, zodat de belasting per bevestigingspunt daalt, in plaats van te vertrouwen op een enkele zwaardere verankering. Hoe die klemverdeling precies loopt over het gehele dakvlak, van rand tot rand, leggen wij uit bij een klikdak op houtwolcementplaat.
Een verzinkte klem is niet de juiste keuze op elke plek van het dak. Op plaatsen waar voortdurend water blijft staan, zoals in een inwendige hoek waar twee dakvlakken samenkomen, is roestvorming op de langere termijn een reëler risico dan op een vlak dakdeel waar water snel wegloopt. Daar kiezen wij liever voor een uitvoering die beter bestand is tegen langdurig contact met stilstaand water, ook als dat betekent dat we op één dak twee soorten klemmen naast elkaar gebruiken: verzinkt op het grote vlak, iets zwaarder beschermd op de kwetsbare knooppunten. Hoe zo'n knooppunt in de praktijk wordt opgelost, bijvoorbeeld bij een inwendige hoek waar water samenkomt, staat beschreven bij de hoekkeper op houtwolcementplaat.
Ook bij platen die al zichtbaar zijn aangetast, met brokkelige randen of een oppervlak dat onder lichte druk al meegeeft, is een klem alleen niet genoeg. In dat geval is het probleem niet de bevestigingsmethode maar de ondergrond zelf, en is vervanging of versterking van de plaat een stap die eerder moet gebeuren dan het kiezen van een klem. Wij wijzen daar in de praktijk op als we op tekening meekijken, juist omdat een klem die op papier de juiste specificatie heeft, op een verzwakte plaat evengoed kan gaan zitten wroeten in materiaal dat de trekkracht niet meer aankan.
Op een bestaand gebouw met houtwolcementplaat is het raadzaam om vóór de aanvang van het werk een aantal proefgaten te boren of oude schroeven los te draaien, om te zien hoe de plaat er intern bij ligt. Dat is een kwartier werk dat achteraf een hele dag vertraging kan voorkomen, namelijk het moment waarop tijdens het leggen blijkt dat een deel van het dak de klemmen niet vasthoudt zoals verwacht. Wij leveren de klemmen op maat voor het project, afgestemd op de gemeten plaatdikte en de staat van de ondergrond, en denken op basis van foto's en een tekening kosteloos mee over welke uitvoering waar nodig is. Van alle drie de kleuren van de bovenliggende felsbaan zijn er monsters, zodat de keuze voor de bevestiging en de keuze voor het uiterlijk los van elkaar, maar wel in samenhang, gemaakt kunnen worden.