Klikzink
Houtwolcementplaat komt veel voor op scholen en hallen uit de jaren zestig en zeventig. De plaat oogt stevig, en dat is hij ook grotendeels, maar hij houdt een schroef minder goed vast dan het gewicht ervan doet vermoeden. De houtvezels in de plaat zijn met cement gebonden, niet massief, en een schroef die daar te vaak in en uit gaat, of te dicht bij een rand zit, trekt langzaam los. Dat is precies waar de arbeidswinst van klikbevestiging zit, en waar niet.
Het leggen van het vlak zelf gaat aanzienlijk sneller dan bij een traditioneel felsdak. Onze banen klikken over een klem die op de ondergrond is bevestigd; er is geen soldeerbout nodig en geen specialist die de fels ter plekke moet vormen. Op een school met een groot, vlak dakoppervlak betekent dit dat een ploeg van twee man een aaneengesloten stuk kan afwerken zonder dat het weer bepalend is voor het tempo. Bij solderen ligt dat anders: vocht en temperatuur spelen een rol, en het werk stokt bij twijfelachtig weer. Bij klikken niet, want er wordt niets gesmolten.
De klemmen zelf zijn ook sneller te plaatsen dan een rij schroeven door een baan heen. Waar bij een traditionele bevestiging elke schroef individueel gezet en verzonken moet worden, ligt bij ons systeem de klem op vaste afstand vast en klikt de volgende baan er simpelweg overheen. Dat scheelt handelingen per strekkende meter, en dat tikt aan op een dak van enige omvang. Op een hal van enkele honderden vierkante meters is dat verschil in het aantal bevestigingspunten alleen al merkbaar in de planning.
De winst zit in het vlak, niet in de details. Bij nokken, dakranden, doorvoeren en aansluitingen op een opgaand werk verandert er weinig aan de hoeveelheid handwerk. Die overgangen moeten nog steeds op maat gemaakt, gebogen en aangesloten worden, en dat kost ongeveer even veel tijd als bij een traditioneel dak. Wie op basis van het vlakke deel een tijdsinschatting maakt voor het hele dak, komt er dus niet. Een dak met veel doorvoeren, een schoorsteen en een paar hoekkepers wint minder dan een simpel zadeldak zonder obstakels, gewoon omdat het aandeel vlak kleiner is.
Wat houtwolcementplaat daarin specifiek toevoegt, is dat de ondergrond zelf meer aandacht vraagt bij het maken van die bevestigingspunten. Op een dragende ondergrond die goed hout of staal is, zet je een schroef en die zit. Op houtwolcementplaat moet de aannemer eerst weten waar de onderliggende gording of het houten regelwerk zit, want de plaat zelf draagt de bevestiging niet zelfstandig. Dat is geen kwestie van de klikverbinding, dat geldt voor elke bevestigingsmethode op deze ondergrond, maar het betekent dat de tijdwinst van het klikken deels wordt opgegeten door het uitzoeken en aftekenen van de juiste bevestigingspunten voordat er één klem de plaat op gaat.
Stel een schoolgebouw met een zadeldak van ongeveer vierhonderd vierkante meter, opgebouwd uit houtwolcementplaat op houten gordingen. Het vlakke middendeel, zonder doorvoeren, is met twee man in een dag of twee dicht te krijgen omdat de klemmen snel op de gordingpositie te zetten zijn en de banen daarna in een regelmatig tempo overklikken. Maar rond de schoorsteen, bij de dakranden en bij een paar dakramen ligt het tempo terug op wat het bij een traditioneel dak ook zou zijn. Daar wordt met de hand gepast, geplooid en afgewerkt, en de klikverbinding helpt daar niet meer of minder dan solderen dat zou doen. Het is dat verschil tussen het grote vlak en de randen dat de totale arbeidswinst op zo'n project bepaalt, en op een dak met veel techniek op het dak valt die winst dus lager uit dan op een kaal vlak.
Omdat er geen schroef door de plaat gaat, is er ook geen doorboring die op houtwolcementplaat kan uitscheuren door herhaalde belasting of vocht rond het gat. Dat is een reëel voordeel op deze ondergrond, want een plaat die al wat ouder is, verdraagt minder trekkracht rond een doorboring dan nieuw materiaal. Maar dit voordeel zit in de duurzaamheid van de bevestiging over de jaren, niet in de arbeidstijd van het leggen zelf. Het is dus geen reden om te verwachten dat het werk zelf sneller gaat dan hierboven beschreven; het is een reden waarom de bevestiging later minder problemen geeft, wat een ander onderwerp is dan wat dit hier behandelt.
De klem zelf moet wel op een vaste ondergrond kunnen steunen, en dat is op houtwolcementplaat niet overal vanzelfsprekend. Waar de plaat verweerd of vochtig is geweest, kan de bevestigingskracht van de klem minder zijn dan berekend, en dat betekent dat de aannemer op renovatieprojecten vaker een plek moet controleren voordat hij doorgaat. Die controle kost tijd die op een nieuwe, vlakke ondergrond niet nodig is. Op een school uit de jaren zestig met een dak dat al eens gelekt heeft, is dat dus een reëel punt: de arbeidswinst van het klikken staat dan naast de extra tijd die nodig is om te bepalen waar de plaat nog voldoende draagkracht heeft.
Op een dak met veel opgaand werk, veel doorvoeren of een grillige vorm valt de arbeidswinst dus lager uit dan op een groot, ononderbroken vlak. En op een houtwolcementplaat die er verouderd of vochtig bij ligt, komt er controlewerk bij dat de tijdwinst van het klikken deels compenseert. Wie dit vergelijkt met een offerte voor een traditioneel dak, doet er goed aan om te vragen naar de verdeling tussen vlak en detail, en naar de staat van de ondergrond op dit specifieke gebouw, voordat er een verwachting aan de planning wordt gehangen. Voor de bevestiging aan de randen, bij de nok, de goot en rond doorvoeren op houtwolcementplaat verwijzen we naar de pagina's die daar specifiek op ingaan.