Klikzink
Houtwolcementplaat komt veel voor op scholen, gymzalen en bedrijfshallen uit de jaren zestig en zeventig. De plaat is gemaakt van houtwolvezels gebonden met cement, geperst tot een stevige, poreuze plaat die op het oog weinig aan een dakdekker overlaat om aan te twijfelen. Ze oogt massief, ze klinkt hol als je erop klopt, en op veel daken ligt ze er na een halve eeuw nog steeds. Toch is het een ondergrond die om een andere aanpak vraagt dan een houten dakbeschot of een stalen dek, en dat zit vooral in wat een schroef er wel en niet aan overhoudt.
Houtwolcement is samengesteld uit vezels en een cementmatrix, en die matrix is broos. Een schroef die er recht in gaat, snijdt draad in een materiaal dat lokaal kan afbrokkelen rond het schroefgat. Bij een verse plaat valt dat vaak nog mee. Bij een plaat die vijftig jaar buiten heeft gestaan, met vorst- en dooicycli en de nodige vochtwisseling, is de samenhang rond dat gat meestal minder dan de samenhang van de plaat als geheel. Het gevolg is een bevestigingspunt dat er bij het plaatsen prima uitziet en dat na een paar jaar speling begint te vertonen. Niet doordat de schroef losdraait, maar doordat het materiaal eromheen meegeeft. Dat is precies het probleem waar een klikdak anders mee omgaat, want onze banen worden niet met een schroef door de plaat vastgezet, maar met een klem die onder de fels grijpt en op zijn beurt in de ondergrond wordt bevestigd.
Het verschil tussen felsdak bevestigen op houtwolcementplaat en op bijvoorbeeld een stalen dek zit niet in de klem zelf, die werkt overal hetzelfde: hij grijpt de opstaande fels van de baan, blijft zelf onzichtbaar, en zorgt dat er geen schroef door het zichtvlak van de plaat gaat. Het verschil zit in waar die klem op zijn beurt aan vastkomt. Op houtwolcement is dat vrijwel altijd een regelwerk of een houten of stalen ondersteuning die over of tussen de platen is aangebracht, juist om te voorkomen dat een bevestigingspunt direct in het cementgebonden materiaal zelf hoeft te steken. In de praktijk betekent dit dat de aannemer voordat de eerste baan wordt gelegd, een raster van bevestigingspunten uitzet die niet op de plaat zelf, maar op de drager onder of boven de plaat landen. Dat vraagt om een tekening van de bestaande dakopbouw voordat er ook maar één klem wordt geplaatst, en dat is precies waar wij op meedenken: hoeveel klemmen er nodig zijn, hoe de rasterafstand zich verhoudt tot de ondersteuning die er al ligt, en of de bestaande regelwerkafstand aansluit op wat de baanbreedte van 475 mm vraagt.
Bij renovatie van een school of hal met houtwolcementplaat ligt er vaak nog een oude dakbedekking op, en die moet er eerst af. Zodra het dek bloot ligt, is het aan de aannemer om te beoordelen of de bestaande drager zwaar genoeg is voor de klemmen, of dat er een extra regel bij moet. Dat is meer traditioneel timmerwerk dan felswerk, en het gebeurt vóór de eerste plaat wordt gelegd. Zodra dat raster er ligt, gaat het leggen van de banen zelf niet anders dan op een ander dek: de klemmen worden op hun plaats gezet, de banen worden erin geklikt, en er is geen soldeerbout nodig om de naden dicht te krijgen. Dat maakt het tempo op de bouw voorspelbaarder dan bij een traditioneel felsdak, waar het gietwerk en het solderen van de naden weersafhankelijk zijn en aan een beperkt aantal vakmensen gebonden. Op houtwolcement is de voorbereiding het aandachtspunt, niet het leggen zelf.
Een dak zonder doorboringen heeft geen gaten die kunnen gaan lekken waar een schroef ooit door de plaat ging, en dat is meteen de reden waarom dit voor houtwolcement relevant is: elk gat dat je niet zet, is een punt waar de brokkelige matrix niet omheen moet gaan werken. Maar daarmee is de ondergrond niet uit de zorgen. De zwakke plek verschuift naar de plek waar de drager onder de klemmen zelf vastzit aan de bestaande plaat, en naar de randen en doorvoeren waar het dakvlak wordt onderbroken. Bij een gebouw met een kilgoot, een hoekkeper of een dakdoorvoer is de plaat vaak al aangetast door jaren van vochtophoping op precies die plek, en dat is iets wat je vaststelt met een inspectie voordat je een systeem erop legt, niet iets wat de klem zelf oplost. Voor die specifieke aansluitingen hebben wij aparte pagina's, zoals de uitleg over de kilgoot op houtwolcementplaat, waar we ingaan op wat daar extra speelt.
Houtwolcementplaat is een dragende laag, geen afwerklaag, en dat verandert niets aan hoe de felsbanen zelf zich gedragen. Het gewicht van ongeveer 5 kg per vierkante meter aan stalen banen voegt weinig toe aan een dakconstructie die al decennia een zwaardere dakbedekking heeft gedragen. Waar wel op gelet moet worden is de uitzetting: bij lange baanlengtes zet staal ongeveer half zoveel uit als zink, en de klem is daar juist voor gemaakt, ze laat de baan bij temperatuurwisseling bewegen zonder dat er scheurvorming in de plaat onder de bevestiging ontstaat. Bij een school met een groot, aaneengesloten dakvlak op houtwolcement is dat een reden om het rasterplan van de klemmen niet zomaar over te nemen van een project op een ander type dek, maar opnieuw te laten doorrekenen op de baanlengtes die voor dit gebouw gelden.
Als de houtwolcementplaat zelf al sterk is aangetast, verweekt of verpulverd op plekken waar vocht heeft gestaan, dan helpt een blinde bevestiging niet, want de klemmen moeten alsnog ergens houvast vinden en dat moet een intacte drager zijn. In dat geval is vervanging van de aangetaste platen of van het regelwerk eronder de eerste stap, niet de keuze van het felssysteem. Ook op plekken met veel doorvoeren, opstanden en kleine hoekjes, zoals rond een schoorsteen of een dakraam, is de bevestiging van de banen zelf niet het lastigste onderdeel; dat zijn de aansluitingen, en die verdienen een eigen aanpak per situatie.
Als u een dak met houtwolcementplaat gaat renoveren, begin dan met de staat van de plaat en het regelwerk daaronder in kaart brengen, en stuur ons een tekening van de bestaande opbouw. Wij denken gratis mee over het rasterplan van de klemmen en het aantal banen op maat, en er liggen monsters klaar als u eerst wilt zien en voelen waar u het over heeft.