Klikzink
Solderen stopt bij regen en bij vorst vrijwel helemaal. Tin hecht niet op een natte plaat en bij temperaturen onder een paar graden wordt het werk onbetrouwbaar. Wie soldeert, kijkt dus naar de weersverwachting en plant het werk daar strak op. Bij een klikdak ligt dat anders, want de banen worden mechanisch in elkaar geklikt over een klem, en die klik is niet afhankelijk van een chemische reactie of een juiste temperatuur van het materiaal zelf. Dat verruimt het aantal werkbare dagen, maar het betekent niet dat vorst en regen er niet meer toe doen. Op houtwolcementplaat doen ze dat juist net iets meer dan op een dichte, stevige ondergrond.
Bij vorst is het probleem niet de klem en niet de plaat zelf, maar de handeling. Koud staal is stugger en de vouwbewerking op de bouwplaats, waarbij de plaat op maat wordt gezet en in de klem wordt gedrukt, vraagt om precisie. Onze banen zijn koud vouwbaar tot -15 graden, dus het materiaal zelf staat dat toe. Wat niet meegroeit met de kou is de plaat waarop u werkt. Houtwolcementplaat is een oudere ondergrond die veel voorkomt bij scholen en gymzalen uit de jaren zestig en zeventig, en na decennia buiten hangen is die plaat vaak vochtiger dan hij oogt. Vocht in de plaat dat bevriest, zet uit, en een plaat die al broos is aan de randen wordt daar niet sterker van. Een dakdekker die bij vorst op zo'n dak loopt en met normale druk een schroef of anker moet zetten, voelt vaak dat de plaat lokaal meegeeft op een manier die hij op een betonnen ondergrond niet zou voelen. Bij een klikdak wordt er weliswaar niet door de plaat heen geschroefd, zoals wij uitleggen bij de aansluiting op de nok, maar de klemmen die de banen dragen moeten wel ergens op steunen. Als die ondergrond bij vorst broos is, is dat een omstandigheid die niet verandert door de keuze voor klikbevestiging.
In de praktijk komt dit neer op twee dingen. Eerst: bij lichte vorst, een paar graden onder nul, is er voor de banen zelf weinig bezwaar, maar voor de ondergrond is het verstandig om te controleren of de plaat niet vochtig aanvoelt of duidelijk kouder is dan de omgevingslucht, wat op ingesloten vocht kan wijzen. Tweede: bij strengere vorst, met nachtvorst die overdag niet meer wegtrekt, wordt de plaat aan het oppervlak hard en glad, en loopt u als legger meer risico dan het materiaal loopt. Dat is een arbeidsomstandighedenkwestie, niet een kwestie van klikken of solderen.
Regen speelt op houtwolcementplaat een andere rol dan bij bijvoorbeeld een betonnen dakvloer. De plaat is poreus en neemt water op als hij nat wordt en niet snel genoeg droogt. Bij een normaal, dicht dakbeschot maakt een bui tijdens de bouw weinig verschil, want het oppervlak droogt op en het werk gaat door. Bij houtwolcementplaat trekt regenwater een stuk verder de plaat in, en dat heeft gevolgen voor de bevestiging die op die plaat rust. Een anker dat in een verzadigde plaat wordt gezet, trekt minder hecht vast dan in een droge plaat, en dat verschil is met het oog vaak niet te zien. De plaat oogt hetzelfde, alleen de trekwaarde is anders.
Ons advies is dan ook niet zozeer gericht op de klikbanen zelf, die kunnen tegen een bui, maar op het moment waarop de ondergrond wordt vastgezet. Als het bevestigingswerk op de plaat wordt gedaan terwijl het regent of kort daarna, terwijl de plaat nog niet is opgedroogd, zit er een zwakte in het dak die je later niet meer terugziet, tot er wind op komt te staan en de bevestiging het laat afweten op de plek waar de plaat het meest verzadigd was. Dat is een risico dat zwaarder telt op houtwolcementplaat dan op de meeste andere ondergronden, en het is de reden waarom wij bij dit type ondergrond aanraden om na een bui een dag droogtijd aan te houden voor het echte bevestigingswerk begint, ook als de klikbanen zelf al klaarliggen om gelegd te worden.
Dat er droogtijd nodig is voor de plaat, betekent niet dat er niets kan gebeuren op een regenachtige dag. Het voorbereidende werk, zoals het op maat afkorten van de banen, het klaarzetten van de klemmen en het uitzetten van de rooilijnen, is werk dat net zo goed onder een overkapping kan gebeuren als op het dak zelf. Omdat onze banen op de millimeter worden afgekort en geleverd, is er weinig snijwerk op het dak nodig, en dat werk kan dus vooruit worden gepland zonder dat het weer daar grip op heeft. Dat scheelt tijd op de dag dat de plaat wel droog genoeg is: dan gaat het leggen zelf snel, omdat er alleen nog geklikt moet worden.
Op een dichte ondergrond, zoals een betonnen dakvloer of een stalen dakplaat, is het verschil tussen leggen bij droog weer en leggen kort na een bui klein. Bij houtwolcementplaat is dat verschil groter, en dat is een reden waarom wij dit dak niet als het gemakkelijkste noemen om aan te werken, ondanks dat de klikbevestiging zelf minder weersafhankelijk is dan solderen. De volgorde op de bouw ligt hier vast: eerst de plaat laten drogen tot hij dat aanvoelen niet meer heeft, dan pas de klemmen zetten en de banen erin klikken. Wie die volgorde omdraait om een planning te halen, verplaatst het probleem naar een moment dat je niet kiest, namelijk de eerste stormbui na oplevering.
Dit is ook een van de punten waarop houtwolcementplaat zich onderscheidt van bijvoorbeeld een dakrand of gevelaansluiting op een stevigere ondergrond, waar wij op andere pagina's op ingaan, zoals bij de dakvoet op houtwolcementplaat. Op het grote vlak van het dak telt de weersafhankelijkheid van de plaat het zwaarst, simpelweg omdat daar de meeste vierkante meters liggen die nat kunnen worden voordat het bevestigingswerk begint.
De praktische regel die wij aanhouden, is dat de klikbanen zelf tegen een bui kunnen en tegen matige vorst kunnen, maar dat de plaat waarop ze rusten dat niet in gelijke mate kan. Voor de planning betekent dit dat u het leggen van de banen wat losser kunt plannen dan bij solderen, maar dat u het bevestigen van de klemmen aan de droogte van de plaat moet koppelen, niet aan uw eigen tijdschema. Bij vorst geldt hetzelfde voor de conditie van de plaat zelf: voelt hij hard en broos aan, dan is dat een signaal om het werk uit te stellen, ook als de banen makkelijk vouwen bij die temperatuur.