Klikzink
Een gesoldeerd felsdak ligt stil bij regen en bij vorst. Vocht en vlam gaan niet samen, en een soldeernaad die niet goed heeft kunnen doorwarmen is een zwakke plek die je pas na jaren terugziet. Onze banen klikken in elkaar over een klem, zonder soldeerbout en zonder open vlam, en dat maakt het weer minder bepalend dan bij een traditioneel felsdak. Minder bepalend is niet: onbelangrijk. Op OSB-plaat komt daar nog iets bij, en dat is waar deze pagina over gaat.
OSB is houtvezel met lijm, geperst tot een plaat die goedkoper is dan multiplex en op nieuwbouw dan ook veel wordt toegepast. Die lijm en die vezelstructuur reageren op temperatuur en vocht anders dan een dichte houtplaat. Bij stevige vorst wordt de plaat harder en brokkeliger aan de randen, precies de plek waar de klemmen worden bevestigd. Een klem die bij tien graden nog een nette grip in de plaat vindt, kan bij min vijf graden een rand raken die eerder scheurt dan meegeeft. De uittrekwaarde van een bevestiging in OSB ligt al lager dan in multiplex of underlayment; bij vorst zakt die marge verder in. Wij geven daarom geen ondergrens voor vorst los van de plaat: op multiplex is een paar graden onder nul vaak nog te overzien, op OSB adviseren wij bij vorst niet door te werken tot de plaat weer op temperatuur is.
Dat is een ander advies dan wij op een dichte houtplaat zouden geven, en het is de reden dat wij deze vraag voor OSB apart beantwoorden. Een aannemer die gewend is aan multiplex en de vorstgrens van dat materiaal aanhoudt, legt op OSB feitelijk buiten de marge.
Bij regen speelt een ander mechanisme. Onze banen zelf trekken niet, de klem trekt niet, maar de plaat waarop ze bevestigd zitten wel. OSB is gevoeliger voor vocht aan de randen dan aan het vlak: de gelijmde kopse kanten zuigen water op en zwellen daar het snelst. Een plaat die een dag in de regen heeft gelegen voordat de eerste baan erop kwam, kan aan de rand al een fractie dikker zijn geworden dan in het midden. De klem wordt daar op een oneffen ondergrond gezet, en dat voel je niet meteen maar wel over een paar jaar, als de rand weer droogt en krimpt en de klem net iets minder grip heeft dan toen hij werd gezet.
De praktische regel is dus niet alleen: niet leggen terwijl het regent. Het is ook: geen platen leggen op een ondergrond die al vochtig is geweest, ook al is de bovenkant inmiddels droog. Op een bouwplaats waar de OSB een paar dagen open heeft gelegen voor het felswerk begon, is dat een reëel scenario, vooral bij de dakranden en rond doorvoeren waar de plaat het meest is versneden en dus het meest kopse kant toont.
Het zichtbare probleem bij doorwerken is bijna nooit de felsbaan zelf. Het staal zet koud nog gewoon te vouwen tot -15 graden en de klik tussen de banen werkt bij elk weertype hetzelfde. Het probleem zit onder de plaat, en dat merkt u niet op de dag zelf. Een klem die is vastgezet in een rand die door vorst broos was, of in een plaat die inwendig nog vocht bevatte, geeft in het eerste jaar geen enkel signaal. Pas als de plaat door seizoenswisselingen een paar keer is uitgezet en gekrompen, kan die klem los gaan zitten. Op dat moment is het dak al dicht, de steiger weg, en is herstel een kwestie van iets openleggen in plaats van iets afstellen.
Dit is een ander soort risico dan bij een traditioneel gesoldeerd dak. Daar is het weer tijdens het werk de beperking en zie je een probleem vaak al bij oplevering: een naad die niet goed is dichtgekomen, valt op. Bij een klikdak op OSB zit het risico verderop in de tijd, in de ondergrond, en dat is precies waarom wij op deze pagina niet zeggen dat het "meestal wel goed komt". Op multiplex zouden wij dat, met de kanttekeningen die er altijd bij horen, iets sneller durven zeggen dan op OSB.
De gevoeligheid voor vocht aan de randen van OSB speelt het sterkst juist bij de aansluitingen: bij de dakrand, bij het boeiboord, rond een dakraam of een schoorsteen, waar de plaat is aangesneden en de kopse kant bloot ligt tot de afwerking erop komt. Wij lichten dat per aansluiting apart toe, bijvoorbeeld zoals wij uitleggen bij [de dakrand op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/dakrand) en bij [het boeiboord op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/boeiboord). Voor de vraag die hier centraal staat, is het genoeg om te weten dat een rand die een nacht heeft blootgelegen in de regen niet automatisch weer betrouwbaar is zodra hij oogt droog.
Op de bouw betekent dit een paar simpele controles voordat het felswerk begint. Voel aan de rand van de plaat of die nog vochtig aanvoelt, ook als het regenwater al is opgedroogd aan de bovenkant. Controleer bij vorst of de plaat echt op temperatuur is en niet alleen de buitenlucht; een plaat die 's nachts is bevroren, is 's middags bij zon aan de oppervlakte ontdooid maar kan in de kern nog koud en broos zijn. Werk bij twijfel een dagdeel later, of begin op een ander vlak van het dak dat wel droog en op temperatuur is, en kom terug op het vochtige deel als dat is opgelost.
Dit is een ander tempo dan de reden waarom klikbevestiging in de eerste plaats aantrekkelijk is: een groot vlak kan normaal in één dag dicht, precies omdat er niet gewacht hoeft te worden op droog weer om te kunnen solderen. Op OSB blijft die snelheid gelden zodra de plaat zelf droog en op temperatuur is; de vertraging zit niet in het klikken, maar in het moment waarop de ondergrond er klaar voor is.
Op een bouwplaats waar de OSB al enkele weken open ligt voordat de dakbedekking begint, of waar de plaat zichtbaar heeft blootgestaan aan slagregen zonder afdekking, is leggen volgens plan niet de juiste keuze, ook al is het op de dag zelf droog en boven nul. In dat geval is het verstandiger om de plaat te laten controleren, en zo nodig het aangetaste deel te vervangen, voordat er een klem op wordt gezet. Dat kost een dag oponthoud, maar voorkomt dat u over een paar jaar een klem terugvindt die is losgekomen in een rand die al bij de aanleg niet in orde was.