Klikzink
Solderen is aan het weer overgeleverd. Een soldeernaad wil droog en boven een bepaalde temperatuur gemaakt worden, en wie dat forceert bij vorst of vocht, krijgt een naad die er mooi uitziet en toch niet dichtzit. Bij een klikdak vervalt die beperking grotendeels, want de banen worden gefelst en met een klem onder de fels vastgezet, niet gesoldeerd of gelijmd. Dat betekent niet dat het weer er niet meer toe doet. Het bepaalt alleen andere dingen, en op houten dakbeschot komt daar de toestand van het hout zelf nog bij.
Onze platen zijn koud vouwbaar tot -15 graden. Bij vorst kan er dus gewoon gefelst worden, ook op de rand van een winterse werkdag waarop een loodgieter met een soldeerbout naar huis zou zijn gestuurd. Wat bij vorst wel verandert is de manier waarop u met de plaat omgaat. Staal wordt bij lage temperatuur stugger, en een klem die bij vijftien graden soepel onder de fels klikt, vraagt bij min vijf iets meer kracht en aandacht om goed te sluiten. Dat is te voelen en te zien: een klem die niet goed aanligt, blijft zichtbaar anders staan dan de rest van de rij. Op een doorsnee schuine kap valt dat een dakdekker met ervaring meteen op; op een lange rechte rij is het juist de reden om net iets vaker terug te kijken dan bij zomerwerk.
Regen is een ander verhaal dan vorst. De klemverbinding zelf heeft geen droge ondergrond nodig om te functioneren, de fels klikt net zo goed vast op een natte plaat als op een droge. Het probleem bij regen zit niet in het klikken, maar in wat eronder gebeurt voordat de bovenste laag ligt. Op houten dakbeschot ligt er onder de klikbanen doorgaans een dampopen onderdak, en dat onderdak moet op zijn beurt weer droog en zonder rimpels aansluiten. Werken in aanhoudende regen op een deels open dak is dan ook eerder een kwestie van praktisch ongemak, uitglijden op nat staal, vocht dat onder de banen blijft staan voordat de volgende rij erover komt, dan van een technische beperking van het klikmechanisme zelf.
Wat bij een dak op houten dakbeschot een grotere rol speelt dan bij een dak op een stalen of houtvezel ondergrond, is de conditie van het hout op het moment van leggen. Geschaafde delen of planken op de gordingen zijn de klassieke ondergrond voor een felsdak, en de schroeven waarmee de klemmen op die ondergrond worden bevestigd, pakken in het hout zelf. Hoeveel trekkracht die schroef aankan, hangt af van de houtsoort en de dikte van de plank, en dat is precies waar vochtig hout een risico wordt dat losstaat van vorst of regen op de dag van leggen.
Hout dat vochtig is aangeleverd of dat weken buiten heeft gelegen voordat het gedekt werd, krimpt na het leggen. Een schroef die in vers, vochtig hout goed vastzit, kan maanden later in gekrompen, uitgedroogd hout meer speling hebben dan bij het leggen leek. Dat is geen gebrek van de klikverbinding, de fels blijft dicht, maar het raakt wel de stevigheid van het geheel waarop die fels rust. Daarom is het verstandig om niet alleen te kijken naar het weer op de dag van leggen, maar ook naar de vochttoestand van het beschot zelf: is het hout al enige tijd geacclimatiseerd op de bouwplaats, of komt het rechtstreeks van een onbeschutte stapel na een regenachtige week.
Een dakdekker die bij vorst werkt, ziet dat probleem meestal niet meteen, want bevroren hout geeft een schroef juist extra grip, tijdelijk. Het risico zit verderop in het jaar, wanneer dat hout ontdooit en vervolgens droogt. Wie in de winter dekt op recent geleverd, nog vochtig beschot, doet er daarom goed aan om dat vast te leggen in het bouwverslag en er bij de eerste warme, droge periode nog eens naar te kijken, in plaats van te vertrouwen op de schroefdiepte die bij het leggen goed voelde.
De klemverbinding zelf reageert niet op temperatuur zoals soldeer dat doet, maar de plaat waarin die klem grijpt, doet dat wel. Staal zet ongeveer half zoveel uit als zink, en dat is bij het leggen bij vorst iets om rekening mee te houden: een baan die op een koude ochtend strak en op maat wordt geklikt, krijgt in de loop van een warme dag iets meer speling nodig dan andersom. Daarom wordt er bij het aanbrengen altijd met een marge voor uitzetting gewerkt, onafhankelijk van het seizoen, maar bij vorst is de verleiding groter om die marge scherper aan te houden omdat alles toch al strak aanvoelt. Dat is precies het moment om de normale speling aan te houden en niet krapper te gaan zitten omdat het buiten koud is.
Bij nattigheid is het andere aandachtspunt de plaat zelf tijdens transport en het lopen op het dak. Nat, glad staal op een schuin vlak is voor de dakdekker een reëel risico, los van wat het voor de verbinding betekent. Op plekken waar meerdere aansluitingen samenkomen, zoals bij een kilgoot of bij een schoorsteen die door het vlak steekt, wordt er vaak preciezer gepast en gemeten dan op een recht stuk dakvlak, en dat is nu net het werk waarbij een natte, gladde plaat het meest in de weg zit. Op een droge dag gaat dat aanzienlijk sneller, simpelweg omdat er niet steeds voorzichtig gemanoeuvreerd hoeft te worden.
In de praktijk komt het erop neer dat een klikdak op houten dakbeschot minder vaak stilligt dan een soldeerklus, maar niet ongeacht het weer wordt gepland. Vorst is voor het materiaal zelf geen belemmering tot -15 graden, maar vraagt meer zorgvuldigheid bij het sluiten van de klem en extra aandacht voor de vochttoestand van het onderliggende hout. Regen is voor de klik geen probleem, maar wel voor de aansluitende laag daaronder en voor de veiligheid en snelheid van het werk zelf. Wie dit weet, kan een winterse planning realistischer maken: niet elke koude of natte dag is verloren, maar de dagen waarop het beschot zelf nog kletsnat is of waarop het echt glad is op het dak, zijn dagen om de aansluitingen te doen die makkelijker binnen te bereiden zijn, of om ander werk voor te trekken.
Wie meer wil weten over hoe een klikdak op houten dakbeschot in het algemeen wordt opgebouwd, vindt dat in het overzicht van [een klikdak op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot), en voor de aansluitingen die bij nattigheid het meeste geduld vragen is het verhaal over [de kilgoot op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot/kilgoot) een goed vertrekpunt om te zien waar precisie en weersomstandigheden elkaar raken.