Klikzink
Bij storm trekt de wind niet gelijk aan het hele dakvlak. De zuigkracht is het grootst aan de randen en op de nok, en veel lager in het midden van het vlak. Dat is geen bijzonderheid van onze banen; het geldt voor elk dakvlak, gefelst of niet. Wat bij een klikdak wel bepalend is, is hoe die zuigkracht wordt opgevangen. Niet door de plaat zelf, maar door de klemmen die onder de fels zitten en die op hun beurt aan het dakbeschot zijn vastgeschroefd. Bij storm is de vraag dus niet of de plaat het houdt, maar of die schroef in het hout houdt.
De klemafstand is de rekensom die daarachter zit. Hoe harder de wind aan een deel van het dak trekt, hoe dichter de klemmen bij elkaar moeten staan. Aan de rand en bij de nok staan ze daarom dichter op elkaar dan in het midden van het vlak. Dat is geen vast getal dat voor elk dak hetzelfde is; het hangt af van de hoogte van het gebouw, de windstreek en de vorm van het dak. Bij een vrijstaande woning op een winderige plek ligt die afstand aan de rand anders dan bij een rijwoning in een beschutte straat. Wij rekenen dat per project door, en leveren de klemafstand mee op de legtekening.
Op houten dakbeschot is de klem niet het zwakste punt, de ondergrond waarin hij zit dat wel. Bij plaatmateriaal zoals OSB of underlayment is de houtstructuur overal gelijk, en trekt een schroef er redelijk voorspelbaar in. Bij geschaafde delen of planken op de gordingen, de klassieke ondergrond onder een felsdak, ligt dat anders. De schroef pakt in het hout zelf, en de uittrekwaarde die daarbij hoort verschilt per houtsoort en per dikte van de plank. Een dikke grenen plank houdt een schroef beter dan een dunne vochtige deel, en dat verschil is bij storm precies waar het op aankomt.
Het aandachtspunt daarbij is vocht. Hout dat bij de bouw nog vochtig was en later droogt, krimpt. Een schroef die er destijds strak in zat, kan daardoor speling krijgen. Dat merkt u niet bij rustig weer; de plaat ligt er nog gewoon bij. Bij storm, als de klem juist moet vasthouden, is dat de plek waar een verbinding eerder kan verzwakken dan op een ondergrond die dimensioneel stabiel is gebleven. Dat is een reëel verschil met bijvoorbeeld een goed gedroogde plaatondergrond, en we noemen het liever nu dan dat u het over tien jaar ontdekt.
Het gevolg is dat de keuze van het hout en het moment van verwerken op deze ondergrond meer gewicht hebben dan op andere. Delen die bij de bouw al op vochtpercentage zijn gecontroleerd en die niet te dun zijn gedimensioneerd, geven de schroef een stabielere basis. Dat is geen vraag die wij vanuit de klemberekening kunnen oplossen; die ligt bij de aannemer en de houtleverancier, voordat wij ons werk beginnen.
Bij een normale windbelasting is het verschil tussen een goede en een matige schroefverbinding in de praktijk niet te merken. De plaat ligt vast, de klem doet zijn werk, en niemand die eraan denkt. Bij storm wordt dat verschil zichtbaar, omdat de belasting op de klemmen aan de rand en de nok dan het hoogst is. Als daar een schroef in verzwakt hout zit, is dat de plek waar een klem als eerste beweging kan gaan geven, niet in het midden van het dakvlak waar de zuiging het laagst is.
Dat is meteen waarom een klikdak op houten dakbeschot om een andere aanpak vraagt dan op een stalen of plaatondergrond, zoals we uitgebreider bespreken bij [een klikdak op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot). De klem zelf verandert niet, de manier waarop hij vastgeschroefd wordt en waar hij op steunt wel. Wie alleen naar de klemafstand kijkt en niet naar de kwaliteit van het beschot ernaar, rekent maar de helft van het probleem door.
De randen zijn niet toevallig het punt waar dit samenkomt. Precies daar is de zuigkracht het hoogst en precies daar liggen ook de overgangen naar dakrand, boeiboord of goot, waar het beschot vaak dunner is uitgevoerd of waar meer verbindingen samenkomen. Zo bespreken we op de pagina over [de dakrand op houten dakbeschot](/bevestiging/houten-dakbeschot/dakrand) hoe die overgang in zijn werk gaat. Bij storm is dat een van de plekken waar de combinatie van hoge windbelasting en een kwetsbaardere ondergrond het duidelijkst samenvalt.
Een gesoldeerd of op de bouw gezet felsdak zit vast over de volle lengte van de baan, met hechten die verspreid over het vlak zitten. Bij ons systeem zit de kracht geconcentreerd in een reeks klemmen, elk met hun eigen schroefverbinding in het hout. Dat is niet per se slechter, het is een ander soort verbinding met een ander soort zwakke plek. Bij een traditioneel dak is verzakking van de ondergrond het risico; bij een klikdak is het de kwaliteit van elke individuele schroefverbinding die telt. Op stevig, droog en goed gedimensioneerd dakbeschot is dat geen probleem. Op oud, vochtig of te dun beschot is het juist de plek waar u eerder tegenaan loopt dan bij een traditioneel dak, waar het gewicht van de plaat over een groter oppervlak wordt verdeeld.
Dat is de reden waarom wij bij een renovatie altijd vragen naar de staat van het bestaande beschot, en niet zomaar uitgaan van de klemafstand die op een nieuwbouwproject zou gelden. Een dak dat twintig jaar geleden is dichtgetimmerd met planken die inmiddels zijn uitgedroogd en gekrompen, vraagt om een andere afweging dan een dak dat vorig jaar met gecontroleerd droog hout is beschoten. In het eerste geval kan het verstandiger zijn om eerst het beschot te vervangen of te verstevigen, voordat er een klikdak op komt. Dat kost tijd en geld vooraf, maar het is goedkoper dan een klem die bij de volgende storm los komt te zitten.
Als u een klikdak op houten dakbeschot voorbereidt, is de vraag naar de windzuiging niet los te zien van de vraag naar het hout zelf. Wij leveren de klemafstand op basis van de windbelasting die bij uw locatie en gebouw horen, maar die berekening gaat ervan uit dat de schroef ook echt houdt waar hij in zit. Op een vochtig of te dun beschot is dat een aanname die niet automatisch klopt. Geef ons daarom niet alleen de dakvorm en de locatie door, maar ook wat er onder de fels zit en hoe oud of hoe droog dat hout is. Dat scheelt een discussie achteraf, op het moment dat het weer juist geen ruimte meer geeft om iets te herstellen.