Klikzink
Solderen stopt bij het eerste beetje vorst of vocht op de plaat. Een klikbaan hoeft dat niet, want er wordt niets verhit en er wordt niets gesmolten aan elkaar gezet. De klem onder de fels doet zijn werk droog en koud. Dat is meteen de reden waarom aannemers ons vaker bellen in de late herfst en het vroege voorjaar: de planning loopt door terwijl een felsdak met soldeernaden al weken stilligt te wachten op beter weer.
Dat betekent niet dat het weer er niet meer toe doet. Het bepaalt alleen andere dingen dan bij solderen, en op multiplex komen er een paar praktische grenzen bij die op een houten of stalen ondergrond niet spelen.
Onze banen zijn koud vouwbaar tot -15 graden. Onder die temperatuur wordt het staal stugger en is een scherpe knik in de plaat lastiger te maken zonder haarscheurtjes in de coating. Op een normale winterdag in Nederland zit u daar ver boven, dus de plaat zelf is geen probleem. Waar vorst op multiplex wel meteen een halt toeroept, is rijp en ijs op de ondergrond. Multiplex is een gesloten vlak, en een dun laagje rijp op dat vlak maakt het glad en onbetrouwbaar om op te lopen, en het zorgt dat een klem niet goed aansluit op de plaat waar hij op moet rusten. Rijp wegvegen kan, maar als de plaat zelf bevroren vocht in de bovenste laag heeft, is het wachten tot de zon of de dagtemperatuur dat weer heeft opgelost. Dat kost soms een halve ochtend, niet een week.
Een klikdak kan doorgaan bij lichte, droge motregen, zolang de plaat waar de volgende baan op komt niet blank staat. Het gaat namelijk niet om waterdichtheid tijdens het leggen, zoals bij soldeer waar een vochtige naad de verbinding verstoort. Het gaat om grip en zicht. Natte multiplex is glad om op te staan, en een werkvloer met plassen water maakt het lastiger om de klem exact op zijn plek te zetten en de fels recht te sluiten. Bij aanhoudende regen die de plaat drijfnat maakt, leggen wij niet door. Niet omdat de klik het niet aankan, maar omdat de kans op een net iets verkeerd geplaatste klem toeneemt als de dakdekker op een glad vlak balanceert. Dat is een ander argument dan bij een felsdak, waar regen de soldeerverbinding zelf ondermijnt nog voor er iemand op staat.
Een gesloten plaatvloer is voorspelbaarder dan een dakvlak met tengels of losse delen ertussen. Onder de banen zit overal dezelfde harde, vlakke ondergrond, dus de klem heeft overal evenveel steun en er is geen risico dat hij net op een kier tussen twee planken terechtkomt. Dat maakt multiplex een prettige ondergrond om snel op door te werken zodra het weer het toelaat, want er is geen tijd nodig om eerst te checken of de onderconstructie ter plekke wel voldoende draagt.
De plaatnaden van de multiplex zijn wel een punt waar we rekening mee houden, weer of geen weer. Een klem mag niet precies op zo'n naad terechtkomen, omdat de plaat daar plaatselijk minder stijf is en een klem daar minder gelijkmatig aandrukt dan op een doorgaand stuk plaat. Bij een normale legrichting valt dat te plannen zodra de platen liggen, zoals wij ook uitleggen bij [een klikdak op multiplex](/bevestiging/multiplex). Bij vorst of na regen wordt dat net iets belangrijker, omdat een dakdekker die haast heeft om het droge venster te benutten sneller de neiging heeft door te leggen zonder de naadposities nog eens te checken. Wij raden aan dat juist dan niet te doen: markeer de naden voor het legwerk begint, dan hoeft niemand daar tijdens een korte droge periode nog over te twijfelen.
Voor een traditioneel felsdak is een winter met veel vorst en neerslag een probleem van weken, omdat solderen op droog en niet te koud weer wacht en een deel van het seizoen simpelweg uitvalt. Voor een klikdak is dat probleem kleiner. Er zijn meer dagen waarop u kunt doorwerken, en een korte onderbreking van een ochtend door rijp is geen weekvertraging.
De uitzondering zit niet in het klikken zelf, maar in wat er onder de multiplex gebeurt als er tijdens de bouw langere tijd vocht op blijft staan voordat de banen erop liggen. Multiplex dat wekenlang natgeregend wordt zonder dat het kan drogen, kan gaan werken: het zwelt, en dat verandert de vlakheid van het oppervlak waarop de klem straks moet rusten. Dat is geen kwestie meer van een dag wachten, maar van de plaat laten drogen en beoordelen voordat u verder legt. Op een bouw waar de dakbedekking pas na een lange onbeschermde periode wordt gelegd, is dat vaker het knelpunt dan het weer op de dag van leggen zelf.
De risico's zitten niet in de klikverbinding die loslaat, maar in twee andere dingen. Ten eerste de veiligheid van wie op het dak staat: een gladde plaat door rijp of regen is een valrisico, en dat weegt zwaarder dan de vraag of de baan technisch gezien gelegd kan worden. Ten tweede de nauwkeurigheid van het legwerk: een klem die onder tijdsdruk of op een onstabiele ondergrond net iets scheef of net op de verkeerde afstand wordt gezet, valt op korte termijn niet op maar kan op langere termijn de fels net iets minder strak laten sluiten dan bedoeld. Dat is te herstellen zolang het wordt opgemerkt tijdens de controle van dezelfde dag, en veel lastiger als het pas na een paar banen wordt gezien.
Voor een aannemer die met een felsdak werkt, is een winterse planning vaak een kwestie van ruime marges inbouwen en accepteren dat het seizoen invloed heeft op de doorlooptijd. Met klikbanen op multiplex kunt u dat venster smaller maken, niet omdat het weer er niet meer toe doet, maar omdat de momenten waarop u niet kunt legen korter en voorspelbaarder zijn: een ochtend rijp wegwerken, een bui laten overtrekken, de plaat laten drogen na een langere natte periode. Wie de details van de aansluiting op specifieke plekken wil weten, zoals bij een gevelaansluiting of een dakdoorvoer, vindt die uitwerking terug bij de betreffende onderdelen; deze pagina gaat over de vraag of het weer op de dag zelf een streep door de planning zet, en op multiplex is het antwoord vaker nee dan bij een felsdak, met de plaatnaden en de vochtgevoeligheid van de plaat als de twee dingen die u zelf in de gaten houdt.