Klikzink
Storm werkt niet als een hand die van boven op het dak drukt. Storm zuigt. Wind die over het dakvlak scheert, trekt de platen omhoog, en die trekkracht is aan de rand en bij de nok het grootst. Midden op een groot vlak is de zuiging een stuk lager. Dat verschil is de reden dat de klemafstand op een klikdak niet overal gelijk is: aan de randen en bij de nok zitten de klemmen dichter bij elkaar dan in het midden van het vlak. Die rekensom, hoeveel zuigkracht een klem moet weerstaan en hoe dicht ze daarom bij elkaar moeten staan, is wat het dak op zijn plek houdt als het echt waait.
Op multiplex ligt die rekensom anders dan op een houten delenvloer of op isolatie. Multiplex is een gesloten plaatvloer. Iedere vierkante meter heeft ongeveer dezelfde stevigheid, omdat de platen in lagen zijn opgebouwd en er geen vezelrichting is die de ene kant sterker maakt dan de andere. Dat is een voorspelbare ondergrond. Waar een klem komt, zit hij in vast, gelijkmatig materiaal, en niet in een zachte plek of een naad die net iets minder houvast geeft. Dat voorspelbare karakter is precies waarom multiplex vaak als basis wordt gekozen onder een klikdak, zoals wij uitleggen bij [een klikdak op multiplex](/bevestiging/multiplex).
De plaatnaad is de uitzondering op die gelijkmatigheid. Multiplexplaten worden aan elkaar gelegd, en op die naad mag een klem niet zomaar komen. Een schroef die precies op de naad zit, pakt maar half in vast materiaal, en bij windzuiging is dat de plek waar een klem het eerst los kan trekken. Bij het uitzetten van de klemafstand houden wij daarom rekening met waar de platen elkaar raken. Dat betekent in de praktijk dat de theoretische afstand tussen twee klemmen op papier soms een paar centimeter opschuift, zodat de klem in het midden van een plaat komt en niet op de rand ervan. Wie de platen legt zonder van tevoren te weten waar de klikbanen straks liggen, loopt het risico dat een naad precies daar valt waar een klem nodig is. Dat is een van de weinige punten waarop overleg tussen de dakdekker die het multiplex legt en de ploeg die de klikbanen plaatst, het verschil maakt tussen een dak dat de rekensom haalt en een dak dat op één punt zwakker is dan bedoeld.
Rand en nok, de twee plekken waar storm het hardst trekt, zijn op multiplex dus niet ongunstiger dan op een andere ondergrond, maar de manier waarop je daar de klemmen dicht bij elkaar zet, is wel gebonden aan waar de platen liggen. Bij de nok is de plaatvloer meestal doorlopend over de daknok heen gelegd, wat betekent dat de klemafstand daar strak aan kan sluiten op de berekening zonder dat een naad in de weg zit. Bij de dakrand ligt dat anders: daar eindigt de plaatvloer, en de laatste klem voor die rand moet nog in voldoende massief materiaal grip vinden. Is de rand van de plaat te dun bemeten, of ligt de klem te dicht op de plaatrand zelf, dan is dat de plek die het eerst gaat werken bij storm. Wij bekijken dat bij de uitwerking van de bevestiging altijd samen met de tekening van de plaatvloer, niet los daarvan.
Een dak zonder doorboringen heeft door de bank genomen minder aangrijpingspunten voor water, maar dat wil niet zeggen dat het bij storm sterker is dan een geschroefd dak. Het is anders sterk. Een geschroefde plaat houdt zichzelf vast op honderden punten die over het vlak verspreid zitten. Een klikdak houdt zich vast via de klem onder de fels, op regelmatige afstand langs de baan, en de kracht van de wind wordt via die klemmen naar de ondergrond afgevoerd. Zolang de klemafstand goed is berekend voor de locatie, de hoogte en de vorm van het dak, is dat een net zo betrouwbare manier om storm te weerstaan als schroeven, maar het faalt anders als het misgaat. Bij een geschroefde plaat trekt bij overbelasting meestal één schroef los, en de rest houdt nog even stand. Bij een klikdak waarvan de klemafstand net te ruim is gekozen voor de plek waar hij ligt, kan een langere strook baan tegelijk los gaan werken, omdat de klemmen die strook als één geheel vasthielden. Dat is de reden dat wij de klemafstand niet standaard aanhouden, maar per dak en per zone bepalen.
Multiplex zelf reageert nauwelijks op de wind. Het zet niet uit door temperatuur zoals de stalen banen dat doen, dus de plaatvloer beweegt niet mee met de klikbanen die erboven liggen. Dat is comfortabel voor de bevestiging: de klem zit op een vast punt in een vloer die niet meebeweegt, terwijl de baan daar los boven overheen kan schuiven bij het uitzetten en krimpen. Bij een houten delenvloer met kieren speelt soms een vergelijkbare stabiliteit, maar dan is de vloer zelf minder gelijkmatig van sterkte, met plekken tussen de delen waar de klem minder houvast heeft dan op een volle plaat. Op isolatie, waar de klikbaan op een zachtere laag rust, verspreidt een zuigkracht zich weer anders dan op de harde, gelijkmatige weerstand van multiplex. Dat maakt multiplex een van de gunstigere ondergronden om de rekensom van de klemafstand op te baseren, juist omdat de vloer zelf geen onzekere factor toevoegt.
Waar het wel misgaat, is meestal niet bij het materiaal maar bij de uitvoering. Een multiplexvloer die op de bouw wat is verzakt tussen de balken, of waarvan een plaat een fractie hoger ligt dan de buurplaat, geeft de klem een net iets andere aanzet dan berekend. Dat merkt u niet meteen, en het speelt vaak pas op als het echt hard waait, precies op het moment dat u het niet kunt gebruiken. Daarom is het de moeite waard om bij de oplevering van de plaatvloer al even te controleren of de platen vlak en gelijk liggen, voordat de klikbanen erop komen. Dat is een kwestie van een paar minuten checken tegenover een dak dat bij storm doet wat de rekensom voorspelt.
Is multiplex dan voor elke situatie de veiligste keuze onder een klikdak bij storm? Niet per se. Op een heel groot, vrijstaand dak zonder beschutting van omliggende bebouwing loopt de zuigkracht aan de randen zo hoog op dat de klemafstand daar sowieso al fijn moet worden gezet, ongeacht de ondergrond. Multiplex maakt die berekening dan niet gunstiger, het maakt hem alleen voorspelbaarder om uit te voeren. Bij een dak met veel doorvoeren, keperlijnen of een schoorsteen middenin het vlak is de vorm van het dak vaak een grotere factor voor de windbelasting dan het materiaal van de plaatvloer daaronder. In die gevallen bepalen wij de klemafstand op basis van de vorm en de blootstelling van het dak, en is multiplex vooral de ondergrond die het uitvoeren van die klemafstand makkelijker maakt dan een minder gelijkmatige plaatvloer zou doen.