Klikzink
Een brede baan op multiplex is in de eerste plaats een rekensom die verandert. Waar u met een smallere baan meer felsen naast elkaar legt, en dus meer klemmen over het hele vlak verdeelt, legt u met de volle werkende breedte van 475 mm minder banen naast elkaar. Minder banen betekent minder felsen, en minder felsen betekent minder klemmen per vierkante meter. Dat scheelt tijd op de bouw: er zijn simpelweg minder lijnen om te leggen en vast te klikken. Maar de klemmen die er nog zijn, moeten wel meer werk verzetten. Wat eerst over vier of vijf felsen verdeeld werd, komt nu op minder felsen terecht, en dus per klem op een groter deel van de plaat.
Op multiplex speelt dat anders dan op een ondergrond van losse delen. Een plaatvloer is overal ongeveer even sterk, tot aan de rand van de plaat. Dat is een voordeel: u hoeft niet te zoeken naar de ene kepel die net wel of net niet onder een klem zit. Bij een dak op panlatten of gordingen bepaalt de onderconstructie waar een klem houvast heeft; bij multiplex bepaalt vooral de plaat zelf dat, en de plaat is overal hetzelfde. Dat maakt het uitzetten van de klemmenrij voorspelbaarder. U legt de klemmen op de afstand die de baanbreedte en de ondergrond toelaten, zonder rekening te houden met een balk die verspringt.
Wat wel meetelt op multiplex is de naad tussen de platen. Een plaatvloer bestaat uit meerdere platen die tegen elkaar aan liggen, en op die naad wilt u geen klem hebben die maar half houvast heeft omdat de ene kant van de klem op de ene plaat rust en de andere kant op de volgende. Dat is geen kwestie van sterkte van het materiaal, want multiplex is aan de rand net zo stijf as in het midden, mits goed ondersteund. Het is een kwestie van uitvoering: een klem die precies op de naad valt, zit deels op een rand die door temperatuur en vocht een fractie kan bewegen ten opzichte van de plaat ernaast. Bij een dak met veel klemmen per fels valt dat probleem vaak vanzelf weg, omdat er altijd wel een klem is die niet op een naad terechtkomt. Bij een brede baan met minder klemmen per fels is de kans groter dat een klem die u eigenlijk op een vaste plek zou willen hebben, precies op zo'n naad uitkomt. In de praktijk betekent dat dat u bij het uitzetten van de plaatvloer vooraf al rekening houdt met waar de felsen straks lopen, zodat de naden niet toevallig samenvallen met de plek waar u het liefst een klem zet.
Dat is ook waar de grens ligt voor deze combinatie. Niet in het gewicht dat een klem moet dragen, en niet in de sterkte van de plaat, maar in de afstemming tussen de maatvoering van de plaatvloer en de maatvoering van de banen. Een aannemer die de plaatvloer al gelegd heeft zonder de baanbreedte in gedachten, loopt het risico dat hij op een aantal plekken moet schuiven met de klemposities, of dat hij een klem net iets dichter naar het midden van een plaat moet halen dan hij bij een smallere baan gedaan zou hebben. Dat is oplosbaar, maar het werkt prettiger als de indeling van de plaatvloer en de felslijnen samen bedacht worden, niet na elkaar.
Minder felsen betekent ook een groter vlak tussen twee felsen in. Dat vlak wordt niet vastgezet, want de klemmen zitten onder de fels en niet in het midden van de plaat. Bij wind kan dat vlak gaan bewegen, en bij een breed vlak is die beweging voelbaar en soms hoorbaar als een licht klapperen. Dat is geen gebrek aan de klemmen of aan de bevestiging als zodanig; het is een eigenschap van een breed, onbevestigd stuk plaat dat nu eenmaal meebeweegt met drukverschillen. Op een kleine luifel of een lage aanbouw valt dat vaak nauwelijks op. Op een groot, vrij liggend dakvlak met veel windvang is het iets waar u bij stilstaat voordat u voor de breedste baan kiest. De verstijvingsril en de micro-lines helpen dat vlak optisch rustiger te maken, maar dat onderwerp, net als de vraag welke uitvoering waar op zijn plaats is, hoort eigenlijk bij het uiterlijk van de plaat en niet bij de bevestiging.
Bij een traditioneel felsdak wordt de plaat aan de ondergrond gezet met hechtstroken die aan de plaat zelf verbonden zijn, vaak gesoldeerd of gefelst in een bewerking die op het dak zelf gebeurt. Onze banen doen dat anders: de klem zit los onder de fels, geklikt, zonder dat er een schroef door de plaat gaat. Dat is meteen ook het antwoord op de vraag waarom een dak zonder doorboringen andere zwakke plekken heeft dan een dak met schroeven. Bij een schroef is de zwakke plek de doorboring zelf, waar water op termijn een weg naar binnen kan zoeken. Bij onze klem is er geen doorboring, maar de klem moet wel op de juiste plek onder de fels blijven zitten, en dat is precies waarom de ondergrond en de plaatsing van de klemmen zo nauw samenhangen op multiplex. De plaat geeft de klem houvast, en de klem geeft de fels houvast, en die keten is zo sterk als de zwakste schakel: niet de schroef, maar de plek waar de klem staat.
Uitzetting hoort in deze rekensom ook een plek te krijgen. Staal met deze coating zet ongeveer half zoveel uit als zink, en dat is prettig op een lange baan, maar het betekent niet dat uitzetting bij een brede baan geen rol speelt. Elke klem staat toe dat de fels een beetje kan bewegen zonder dat de plaat scheurt of de klem los schiet. Bij minder klemmen per fels legt u dus ook meer bewegingsruimte tussen twee vaste punten, en dat is precies het soort afweging dat u vooraf maakt en niet achteraf herstelt.
Op een dakvlak met veel doorvoeren, een schoorsteen middenin, of een vorm die toch al in stukken opgedeeld moet worden, is het voordeel van een brede baan kleiner dan het op papier lijkt. Elke onderbreking van de baan is een extra afwerking, en op een onregelmatig vlak wint u met een bredere baan minder tijd dan op een lang, ononderbroken dakvlak. Ook op een gevel die aan veel wind blootstaat, weegt het grotere onbevestigde vlak tussen de felsen zwaarder mee dan de tijdwinst bij het leggen. In die gevallen kan een smallere baan, met meer felsen en dus meer klemmen per vierkante meter, praktischer zijn, ook al is de plaatvloer verder identiek. De keuze voor de baanbreedte is dan ook geen keuze die u los van het gebouw maakt.
Wij denken op tekening mee over hoe de plaatvloer, de felslijnen en de klemposities op elkaar aansluiten, en dat kost niets. Met de maatvoering op de millimeter afgekort kunnen we de banen laten aansluiten op de plaatindeling die er al ligt, of samen met u bepalen hoe die plaatindeling het beste past bij de breedte die u wilt leggen.