Klikzink
OSB-plaat is in de nieuwbouw de gangbare ondergrond onder een felsdak geworden. De plaat is goedkoper dan multiplex, wordt in grote maten geleverd en ligt bij veel bouwsystemen al klaar voordat de dakdekker er is. Voor onze klikbanen is dat een bruikbare ondergrond, maar wel een met andere eigenschappen dan multiplex, en die eigenschappen bepalen waar en hoe de klem eronder mag komen.
De klemmen waarmee onze banen aan elkaar vastzitten, worden vastgezet in de ondergrond en daarna onder de fels weggewerkt. Er komt geen schroef door de zichtbare plaat, maar de bevestiging van de klem zelf gaat wel in het houtachtige materiaal. Bij OSB-plaat betekent dat we rekening houden met een lagere uittrekwaarde dan bij multiplex. De houtvezels in OSB liggen kruislings geperst met lijm, en dat geeft een prima drukvaste plaat, maar een schroef of nagel houdt er minder grip in dan in de lange, doorlopende vezel van multiplex. In de praktijk vertaalt zich dat naar een kortere onderlinge afstand tussen de klemmen op plekken waar de daklast, de windbelasting of de hoek van het vlak dat vraagt. Op een eenvoudig recht vlak is dat verschil met multiplex meestal beperkt te houden, maar bij een dak met veel hoeken, opgaand werk of gevelbekleding loont het om dat vooraf op tekening te laten uitrekenen in plaats van tijdens de uitvoering te improviseren.
Er is een tweede eigenschap van OSB die net zo zwaar telt als de uittrekwaarde: de gevoeligheid voor vocht aan de randen. OSB-plaat is opgebouwd uit lagen houtsnippers die aan de zijkant, waar de plaat is afgezaagd, minder goed beschermd zijn tegen vochtopname dan in het vlak. Een rand die enige tijd blootstaat aan regen of aan condens kan gaan zwellen, en een gezwollen randje onder een klemrij geeft een ander bevestigingsbeeld dan waarvoor die klem was bedoeld. Dat is precies de reden dat wij op plekken waar de plaatrand samenvalt met een aansluiting, zoals bij een dakraam, een schoorsteen of de rand van het dakvlak zelf, extra aandacht vragen voor de volgorde van dichtwerken. Blijft een OSB-rand te lang open liggen tussen het leggen van de plaat en het sluiten van de felsbaan, dan loopt u het risico dat de klem straks op een iets ander oppervlak steunt dan waarvoor hij bedoeld was.
Op de bouw geeft dat een volgorde die wij aanraden aan te houden: OSB-platen leggen, randen en kopse naden dezelfde dag nog beschermen tegen regen, en pas dan de klemmen zetten en de banen erin klikken. Bij een gewoon rechttoe rechtaan dakvlak is dat een kwestie van de juiste planning tussen dakdekker en aannemer, en dat gaat op de meeste bouwplaatsen zonder problemen. Lastiger wordt het bij een dak met veel doorbrekingen, waar de OSB-plaat rond doorvoeren, ramen of schoorstenen is uitgezaagd en er dus meer rand ligt die kan opnemen. Daar is de rand niet meer de zijkant van de plaat, maar een gat er middenin, en dat vraagt om dezelfde oplettendheid als de buitenrand.
De klem zelf is voor OSB-plaat en multiplex hetzelfde stuk, maar het aantal en de tussenafstand kunnen verschillen. Waar op multiplex een standaard rooster volstaat, kan op OSB een dichtere rij nodig zijn, vooral in de randzones van een dakvlak waar de windbelasting het hoogst is. Dat is geen kwestie van voorzichtigheid om het voorzichtig te doen, het is een rechtstreeks gevolg van de lagere uittrekwaarde van de plaat. Wij rekenen dat door op tekening, kosteloos, zodat de dakdekker op de bouwplaats een rooster heeft om te volgen in plaats van een inschatting te moeten maken.
Bij nieuwbouw met een prefab dakelement is OSB vaak al onderdeel van het element zelf, en dan is de keuze voor die plaat al gemaakt voordat de felsbaan in beeld komt. In renovatie, waar de bestaande onderconstructie leidend is, kiezen aannemers soms bewust voor multiplex, juist om de hogere uittrekwaarde en de betere randvastheid. Geen van beide is een verkeerde keuze op zich, het is een kwestie van wat de plaat in het geheel van het dak moet kunnen. Bij een eenvoudig zadeldak met weinig doorbrekingen werkt OSB doorgaans probleemloos onder onze banen. Bij een dak met veel opgaand werk, zoals rond een kilgoot of bij een hoekkeper, waar de plaat vaker is aangesneden en er dus meer rand in het spel is, verdient het de moeite om vooraf te bekijken of multiplex op die specifieke plekken niet praktischer is, ook als de rest van het dakvlak in OSB blijft liggen.
De overgang naar aangrenzende onderdelen is meestal waar de OSB-rand het meest kwetsbaar wordt, en dat is dan ook waar wij per onderdeel apart naar kijken. Zo bespreken we de aansluiting op een dakraam of een schoorsteen op OSB-plaat elk vanuit hun eigen situatie, net zoals wij dat doen voor de dakvoet en de nok. Zo leest u bijvoorbeeld hoe de klem bij een aansluiting op de nok op OSB-plaat wordt gezet, waar juist door de beperkte ruimte bovenaan het dakvlak een andere volgorde van werken nodig is dan in het open veld. En bij een boeiboord op OSB-plaat speelt de vraag hoe de klem zich verhoudt tot de rand van de plaat op een andere manier dan bij een doorlopend dakvlak, omdat daar de plaatrand samenvalt met een zichtbare afwerking.
Wat de plaatdikte van onze banen, ongeveer een halve millimeter staal met een gewicht van rond de vijf kilo per vierkante meter, voor de OSB-plaat betekent, is vooral dat het geen zware puntlast op de ondergrond geeft. De belasting op de plaat komt niet van het gewicht van de felsbaan zelf, maar van de windbelasting die via de klemmen wordt afgedragen, en dat is precies de reden dat de tussenafstand van de klemmen de kern van het verhaal is bij deze ondergrond. Een dakdekker die gewend is aan multiplex en op OSB dezelfde tussenafstand aanhoudt, bouwt daarmee een dak dat op het eerste gezicht klopt, maar waarvan de reserve op windbelasting kleiner is dan bedoeld.
Voor wie op tekening wil laten uitrekenen wat een specifiek dak op OSB-plaat aan klemafstand vraagt, denken wij kosteloos mee. Dat geldt voor een eenvoudig dakvlak net zo goed als voor een dak met meerdere doorvoeren, keperlijnen of een dakkapel erin verwerkt. Op basis van de tekening en de plaats van het dakvlak bepalen we het rooster, en dat rooster is dan wat de dakdekker op de bouwplaats aanhoudt, plaat voor plaat.