Roestvaststalen klem op OSB-plaat

OSB-plaat komt op steeds meer daken als ondergrond onder de felsbaan te liggen. De plaat is goedkoper dan multiplex, wordt in grote platen aangevoerd en is bij nieuwbouw vaak al aanwezig als onderdeel van de dakopbouw voordat wij er iets op bevestigen. Dat maakt OSB in de praktijk een aantrekkelijke ondergrond, maar de plaat gedraagt zich anders dan multiplex, en dat werkt door tot in de klem die de felsbaan vasthoudt.

Onze klemmen zijn roestvaststaal. Dat is geen toevallige keuze. Waar een klem in een minder edel metaal zou zitten, ontstaat op het raakvlak met de verzinkte felsbaan een galvanisch koppel: twee metalen die vocht tussen zich krijgen, gaan elkaar aantasten, en het minst edele metaal levert in. Roestvaststaal staat hoger in die reeks dan verzinkt staal, dus de klem is niet het onderdeel dat het eerst opgeeft. Dat is de reden dat we hier niet met verzinkte klemmen werken: de combinatie zou op de lange duur juist op het raakvlak tussen klem en baan gaan knagen, en dat raakvlak is nu net waar de hele bevestiging op leunt.

Wat de klem vasthoudt, en waaraan dat ligt

De klem zelf is dus geen zwakke schakel. De vraag is wat er ondér de klem zit, en dat is waar OSB verschilt van multiplex. OSB is opgebouwd uit houtspaanders die met lijm onder druk zijn samengeperst. De vezelrichting ligt door elkaar, wat de plaat in het vlak sterk maakt, maar de schroef die de klem vasthoudt grijpt in een ander materiaal dan bij massief hout of multiplex. De uittrekwaarde, dus de kracht die nodig is om de schroef weer uit het plaatmateriaal te trekken, ligt bij OSB lager dan bij multiplex van vergelijkbare dikte. Dat betekent niet dat de klem loslaat bij normale windbelasting, maar het betekent wel dat de tolerantie kleiner is. Een schroef die net niet haaks de plaat in gaat, of die in een zwakkere zone tussen de spaanders terechtkomt, verliest bij OSB relatief meer grip dan bij multiplex.

In de praktijk merken dakdekkers dit vooral bij het aandraaien. Bij multiplex voel je een duidelijk moment waarop de schroef vastzit. Bij OSB is dat gevoel minder scherp, en wie op karakter aandraait in plaats van op voorgeschreven diepte, loopt het risico de schroef net te ver door te draaien. Dat is geen kwestie van vakmanschap dat ontbreekt, het is een ondergrond die minder marge geeft dan de ondergrond waar veel dakdekkers mee zijn opgegroeid.

De randen van de plaat zijn de andere kant van het verhaal. OSB is gevoeliger voor vocht dan multiplex, en die gevoeligheid zit geconcentreerd aan de randen, waar de spaanders het makkelijkst vocht opnemen en de plaat kan opzwellen. Een klem die precies op zo'n rand, bij een overlap tussen twee platen, is bevestigd, zit dus in het deel van de plaat dat het meest beweegt als er ooit vocht bij komt. Dat is een andere reden om de plaatposities en de klemafstand vooraf op tekening te zetten in plaats van op de bouw te improviseren: hoe wij dat meedenken, ook op OSB, kost niets en scheelt achteraf gedoe met klemmen die net op een naad zitten.

Waar dit wel en niet past

Op een droog gehouden dak, met een dakopbouw die vocht van onderaf en van boven weghoudt, functioneert een roestvaststalen klem op OSB naar behoren. De plaat draagt het gewicht van de felsbaan en de klemmen prima, en de scheiding tussen de metalen ligt goed doordat we bewust roestvaststaal gebruiken in plaats van verzinkt staal voor de klem. Waar het spannender wordt, is bij daken waar de plaat structureel vocht kan krijgen: een lekkage die al eerder heeft plaatsgevonden, een dakdoorvoer die niet helemaal dicht is, of een gevelaansluiting die water doorlaat in plaats van afvoert. In die gevallen is niet de klem het probleem, maar de plaat onder de klem, die kan opzwellen en de schroefgaten kan laten uitslijten. Dat is precies de reden dat wij dit vraagstuk los behandelen van de vraag hoe een klikdak in het algemeen op OSB-plaat wordt gelegd, zoals wij uitleggen bij [een klikdak op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat): dat gaat over de bevestiging als geheel, hier gaat het specifiek over wat er op het raakvlak tussen klem en plaat gebeurt.

Bij nieuwbouw, waar OSB vaak de standaardondergrond is en de dakopbouw vanaf het begin op vochtbeheersing is ingericht, is er in de regel weinig aan de hand. De plaat blijft droog, de klem houdt vast op de waarde die de fabrikant voor die plaatdikte aangeeft, en het verschil met multiplex is in de praktijk niet merkbaar voor de gebruiker van het dak. Bij renovatie, waar OSB soms als vervanging van een oudere, mogelijk al vochtige onderconstructie wordt gelegd, is het raadzaam om eerst zeker te weten dat de plaat droog wordt aangebracht en droog blijft, voordat er klemmen op worden bevestigd.

Detailpunten zoals de nok, de dakvoet of een kilgoot vragen om net iets andere overwegingen dan het platte dakvlak, omdat daar de plaat vaak in kleinere stukken ligt en de klemafstand dichter bij de rand komt. Hoe die aansluitingen op OSB werken, met de klemmen die daar net iets anders liggen, staat uitgewerkt bij [de nok op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/nok) en bij [de dakvoet op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/dakvoet). Op deze pagina gaat het om het principe: een roestvaststalen klem is de juiste metaalkeuze tegenover verzinkt staal, en OSB is een ondergrond die goed werkt zolang hij droog blijft en de schroef recht en op diepte de plaat ingaat.

Wat een aannemer hieraan overhoudt, is vooral een kwestie van aandacht bij het plaatsen in plaats van een principieel bezwaar tegen OSB als ondergrond. De plaat is lichter om te verwerken dan multiplex, ligt sneller op zijn plek, en de klem zelf is met roestvaststaal tegen de verzinkte baan geen zwakke schakel. Waar we op letten, is de plaatsing van de klemmen ten opzichte van de plaatranden, de manier van aandraaien, en de garantie dat de dakopbouw de plaat droog houdt. Dat zijn geen technische randvoorwaarden voor de dakopbouw zelf, dat is waar de bevestiging op deze ondergrond in de praktijk om draait.