Klikzink
OSB-plaat is inmiddels de meest gebruikte ondergrond onder een klikdak in de nieuwbouw. De plaat is goedkoper dan multiplex, gaat sneller op de gordingen en wordt door de meeste bouwbedrijven standaard voorgeschreven. Wij leggen onze klemmen dus vaker op OSB dan op iets anders, en dat vraagt om een paar andere afwegingen dan bij een massieve houten ondergrond.
De klem zelf is van aluminium. Dat materiaal is licht, corrodeert niet, en is daarom vrijwel de enige logische keuze onder een stalen felsbaan met een organische coating. Zou de klem van staal zijn, dan ontstaat op de plek waar klem en felsbaan tegen elkaar liggen een verbinding van gelijk metaal op gelijke coating, en dat is geen probleem. Het probleem ontstaat waar aluminium een ander metaal raakt dat niet inert is, of waar water tussen de twee kan blijven staan. Bij onze opbouw raakt de aluminium klem alleen de onderzijde van de stalen felsbaan, die daar de verzinklaag en de coating draagt. Zolang die laag intact is, is er geen direct contact tussen twee ongelijke metalen en dus geen aanleiding voor galvanische corrosie. Beschadig die laag tijdens de montage, bijvoorbeeld door een klem met een bot of vervuild oppervlak aan te drukken op een bewerkte plaatrand, en heb je alsnog een zwakke plek. Dat is een detail dat op de bouwplaats meer met zorgvuldigheid dan met techniek te maken heeft.
Aluminium zet ook anders uit dan staal. Bij temperatuurwisselingen beweegt de klem dus niet in exact hetzelfde ritme als de felsbaan erboven. Onze klem is daarop ontworpen: hij is geen starre bevestiging maar een houder die de baan onder de fels vastklemt zonder hem vast te lassen aan de ondergrond. De baan kan zo zijn eigen uitzetting opvangen, die voor onze stalen banen ongeveer half zo groot is als bij zink, terwijl de klem op zijn plaats blijft zitten op de plaat. Dat samenspel is precies waarom we niet zomaar een andere klem op een andere plaat zetten: de maatvoering van de klem, de dikte van het materiaal en de manier waarop hij om de fels grijpt zijn op elkaar afgestemd.
Dan de plaat zelf, en dat is waar OSB om extra aandacht vraagt. OSB is opgebouwd uit houtsnippers die met lijm onder druk zijn samengeperst, en dat geeft een andere houtvezel dan multiplex. Een schroef of nagel in massief hout trekt vast in doorlopende vezels; in OSB grijpt hij in een mengsel van snippers en lijmlagen. De uittrekwaarde die je daarmee behaalt ligt daardoor lager dan in multiplex van dezelfde dikte. Voor onze klemmen is dat te overzien, omdat de belasting op elke individuele klem beperkt is en over het hele dakvlak wordt verdeeld, maar het is wel de reden waarom plaatdikte en schroeflengte op OSB nauwkeuriger worden aangehouden dan op een massieve ondergrond. Een dakdekker die op multiplex nog wat marge had, heeft die marge op OSB niet.
Het tweede aandachtspunt is de rand van de plaat. OSB is gevoeliger voor vocht dan multiplex, en dat uit zich het eerst aan de randen, waar de perslaag het dunst is en water het snelst intrekt. Op een gewoon dakvlak is dat te beheersen zolang de onderconstructie en de dampopen opbouw kloppen, maar op plekken waar meerdere platen samenkomen of waar een aansluiting het vlak doorbreekt, is de rand nu eenmaal dichterbij. Denk aan de kop van een plaat bij een kilgoot, of de snijkant langs een dakdoorvoer. Wij schroeven onze klemmen daar niet dichter op de rand dan nodig, en waar een aansluiting toch in de buurt van een plaatrand valt, stemmen we de plaatsing af met de aannemer voordat de platen liggen. Dat is eenvoudiger te regelen dan achteraf een rand te herstellen die al vocht heeft opgenomen.
De vraag waar deze combinatie niet past, komt minder vaak voor dan je zou denken, maar hij komt voor. Bij een dak met een zware windbelasting of een groot overstek, waar de trekkracht op elke klem hoger ligt dan gemiddeld, kan een dikkere plaat of een andere ondergrond nodig zijn dan de standaard OSB-dikte die in de nieuwbouw wordt toegepast. Ook bij een dakvlak dat langdurig aan vocht wordt blootgesteld voordat de dakbedekking erop kan, zoals bij bouwvertraging in een natte periode, is OSB minder vergevingsgezind dan multiplex. In die gevallen is het geen kwestie van de klem aanpassen, maar van de keuze voor de plaat zelf heroverwegen, en dat ligt dan bij de aannemer en de constructeur, niet bij de bevestiging.
Voor het overgrote deel van de nieuwbouwprojecten waar wij OSB tegenkomen, is de combinatie met onze aluminium klem gewoon een kwestie van op de juiste plaatdikte schroeven, de klemmen op de voorgeschreven afstand zetten en de plaatranden niet extra belasten. Hoe die klem zich verhoudt tot de rest van het dak, van de nok tot de dakvoet, leggen we uit op de pagina over [een klikdak op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat), en specifiek voor de plekken waar het dakvlak wordt doorbroken bijvoorbeeld bij [de dakdoorvoer op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/dakdoorvoer). Daar waar het vlak samenkomt met een schoorsteen of een dakraam, gelden weer net iets andere overwegingen rond die plaatranden, en die zijn per detail beschreven.
Wie twijfelt of de plaatdikte op zijn project voldoende is voor deze belasting, of wie een detail heeft waar de klem dicht op een plaatrand terechtkomt, kan dat vooraf met ons tekeningmateriaal doornemen. Meedenken op tekening kost niets, en we hebben bij dat gesprek liever de platendikte en de plaatsing van de klemmen op papier dan een discussie op de bouwplaats.