Klikzink
Onze klemmen zitten onder de fels en worden vastgezet in de ondergrond eronder. Bij een klikdak is dat niet de dakplaat zelf, maar de laag die daar overheen komt: een ondervloer waar de schroef van de klem zich in vastzet. Wat er onder de banen moet, is dus in de eerste plaats een ondergrond die genoeg trekkracht aankan om die klem op zijn plek te houden, jaar in jaar uit, ook als de wind onder de rand van het dak grijpt.
OSB-plaat wordt in de nieuwbouw veel gebruikt als onderconstructie, en dat is begrijpelijk. De plaat is goedkoper dan multiplex, ligt snel, en is voor de meeste andere toepassingen ruim sterk genoeg. Voor onze bevestiging ligt dat net iets anders, en dat is de kern van deze pagina: de uittrekwaarde van een schroef in OSB is lager dan in multiplex van vergelijkbare dikte. De houtvezels in OSB liggen in platen en lagen die tegen elkaar zijn geperst, niet als doorlopende houtnerf zoals in triplex of multiplex. Een schroef die daar in trekt, heeft minder vasthoudend materiaal om zich in te verankeren dan in een plaat met langere, doorlopende vezels.
Dat betekent niet dat OSB ongeschikt is. Het betekent dat de plaatdikte en de schroefkeuze op deze ondergrond nauwkeuriger moeten kloppen dan bij multiplex. Waar op multiplex een bepaalde dikte en schroeflengte ruim voldoende is, moet die combinatie op OSB net iets scherper worden aangehouden om aan dezelfde uittrekwaarde te komen. Wij kijken daarom op tekening mee welke plaatdikte bij een gegeven dakvorm en windbelasting past, en dat kost niets. Dat meedenken is precies waar het verschil zit tussen een dak dat over tien jaar nog muurvast klikt en een dak waar de klemmen langzaam speling krijgen.
OSB-plaat is gevoeliger voor vocht aan de randen dan multiplex. Waar multiplex over de volle plaat redelijk gelijk reageert op vocht, trekt OSB juist aan de randen en de kopse kanten het snelst vocht op, en dat is precies waar de platen op elkaar aansluiten en waar naden lopen. Een rand die vocht opneemt, zwelt lokaal op, en een plaatselijk gezwollen rand is een minder stabiele ondergrond voor de klem die daar net overheen komt te liggen.
In de praktijk merken wij dat dit vooral meetelt bij details waar water langer op het dakvlak kan blijven staan of waar een naad dicht bij een afwatering ligt, zoals bij een kilgoot of een aansluiting op een dakdoorvoer. Op die plekken is het verstandig om de OSB-platen goed aan te laten sluiten, de naden niet zomaar open te laten en te zorgen dat er tijdens de bouw geen water blijft staan voordat de dakbedekking eronder is aangebracht. Een plaat die weken onbeschermd in de regen heeft gelegen voordat de rest van de opbouw erop komt, begint al aan de randen te werken nog voordat er één klem op ligt.
Het is eerlijker om dit rechtstreeks te zeggen dan het te verzachten: op een dak met veel windbelasting, een grote overstek, of een ligging waar de windzuiging aan de randen hoog is, zijn de marges bij OSB kleiner dan bij multiplex. Dat wil niet zeggen dat het niet kan, het wil zeggen dat de opbouw daar nauwkeuriger op moet worden afgestemd, met een plaatdikte die op die specifieke situatie is berekend in plaats van een standaardmaat die op een rustiger dak ruim voldoende zou zijn. Bij twijfel adviseren wij liever een dikkere plaat of een andere plaatverdeling dan dat we het aan het toeval overlaten.
Daarnaast is de plaatsing van de schroef binnen de klem op OSB iets minder vergevingsgezind. Bij multiplex geeft een schroef die net iets scheef of net iets te dicht bij een rand wordt gezet nog behoorlijk wat houvast, omdat de vezelstructuur in meerdere richtingen sterk is. Bij OSB werkt een schroef dicht bij de rand van een plaat, of dicht bij een naad, een stuk minder goed dan diezelfde schroef een paar centimeter verderop in het midden van de plaat. Dat vraagt om een legpatroon van de klemmen dat rekening houdt met waar de plaatranden liggen, iets wat op de bouwplaats meer overleg met de dakdekker vergt dan bij een gelijkmatiger ondergrond.
Deze pagina gaat over de vlakke velden van het dak, maar de opbouw op OSB werkt door tot in de details. Aan een dakrand of bij het boeiboord, zoals wij uitleggen bij [de dakrand op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/dakrand), komt de windbelasting het felste aan, en daar telt de lagere uittrekwaarde van OSB het zwaarst. Bij een doorvoer of aansluiting, zoals bij [de dakdoorvoer op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/dakdoorvoer), speelt vooral het randvocht rond de naden een rol, omdat daar water nu eenmaal langer kan blijven staan dan op een vlak deel van het dak.
Voor een aannemer die tussen OSB en multiplex kiest, komt het neer op dit: OSB kan uitstekend werken onder onze felsbanen, mits de plaatdikte op de juiste windbelasting is afgestemd, de naden droog en goed aangesloten blijven tijdens de bouw, en het legpatroon van de klemmen rekening houdt met waar de plaatranden vallen. Op een rustig dakvlak met beperkte overstek is dat zelden een probleem. Op een dak met veel wind, grote overstek of veel doorvoeren en aansluitingen loont het om vooraf, op tekening, te laten narekenen of OSB in die dikte volstaat of of een dikkere plaat, of alsnog multiplex, de betere keuze is.