Klikzink
Bij een klikdak op gordingen zonder beschot ligt er geen dichte laag onder de felsbanen. Geen underlayment, geen plaatmateriaal, alleen de balken zelf met de lucht ertussen. Dat is een andere opgave dan een dak met beschot, waar de klem overal kan landen waar u hem neerzet. Hier kan de klem alleen op de gording zelf, en dat verandert wat u aan het begin van het project al moet vastleggen.
Op een dicht dak bepaalt u de klemafstand op basis van windbelasting en dakhelling, en u legt de klemmen waar u ze nodig heeft. Op gordingen zonder beschot draait dat om: de gordingen liggen al, met een vaste tussenafstand die de constructeur heeft bepaald voor de draagkracht van het dak, en die afstand is meteen ook uw klemafstand. Staan de gordingen op 600 millimeter, dan zit u vast aan klemmen op 600 millimeter. Wilt u een dichtere klemafstand omdat de windbelasting dat vraagt, dan is dat op deze ondergrond niet zomaar een kwestie van meer klemmen plaatsen. De gording moet er dan ook echt zijn, op die plek.
Bij een dicht dak ontwerpt u van buiten naar binnen: eerst de gewenste klemafstand voor wind en dakhelling, dan de bevestiging daarop afstemmen. Bij gordingen zonder beschot moet u vaak van binnen naar buiten denken, want de gordingmaat ligt al vast voordat de dakbedekker aan de beurt is. Dat betekent dat de afspraak over de gordingafstand niet iets is wat u pas bij de dakdekker regelt, maar iets dat al bij de constructeur en de timmerman op tafel moet liggen. Komt de dakdekker er pas bij als de gordingen al liggen op een maat die voor houtbouw logisch was, maar voor de klemafstand te ruim is, dan zit u met een dak dat er wel dicht op kan maar niet de klemdichtheid krijgt die de windbelasting eigenlijk vraagt.
In de praktijk komt dit het meest voor bij schuren, loodsen en agrarische bebouwing, waar de gordingafstand historisch is afgestemd op de golfplaat of het dakpanelen die er eerst lagen, en niet op een klikdak. Wilt u op zo'n bestaande gordingstructuur een felsdak leggen, dan is de eerste vraag niet welke klem u nodig heeft, maar of de gordingafstand daar überhaupt bij past. Is die afstand te ruim, dan is de oplossing niet het dak toch maar leggen en hopen dat het houdt. De oplossing is tussengordingen aanbrengen, of een dichte laag toevoegen zodat u niet meer afhankelijk bent van de balkmaat. Dat laatste is dan feitelijk geen gordingendak zonder beschot meer, maar een dak met beschot, met alle ruimte die dat weer geeft voor de klemafstand.
Op een dicht dak maakt het niet zoveel uit of de klem een paar centimeter opzij van de bedoelde plek landt, want de plaat eronder draagt overal. Op een gording is dat anders: de klem moet op het hout landen, niet ernaast, en niet op de rand waar de gording net iets te smal is om de klem goed te laten grijpen. Dat vraagt precisie bij het uitzetten van de banen, en het vraagt dat de gordingen zelf recht en gelijk liggen. Een gording die een centimeter lager ligt dan de rest geeft een deuk in het vlak op precies de plek waar de klem zit, en dat is bij een dof, mat oppervlak zoals onze coating al snel te zien in schaduwval, ook al gaat het uiterlijk zelf verder over andere zaken dan de bevestiging.
De breedte van de gording telt ook mee. Een klem heeft een minimale opleglengte nodig om houvast te hebben, en bij smalle gordingen, zoals soms bij oudere schuurconstructies, kan die breedte in de knel komen als de klem net niet in het midden van de balk valt. Bij twijfel is het verstandiger de gordingmaat vooraf te laten controleren dan achteraf te ontdekken dat een deel van de klemmen op de rand van de gording zit in plaats van er goed op.
Omdat de klemafstand hier gelijk is aan de gordingafstand, kunt u bij dit type ondergrond de dakopbouw niet los zien van de rest van de bouw. Op een dicht dak is de volgorde vaak: eerst de dakopbouw afmaken, dan de felsbanen erop. Bij gordingen zonder beschot moet de gordingmaat al bij de tekening kloppen, ruim voordat de banen worden aangeleverd op maat. Dat is ook waarom wij liever meedenken op tekening voordat er iets gewalst wordt: als de gordingafstand niet aansluit bij een verantwoorde klemafstand, is dat iets wat u wilt weten voordat het hout ligt, niet erna.
Dit raakt ook de snelheid waarmee een dak dicht kan. Op een dicht beschot kan een ervaren ploeg een groot vlak in een dag afwerken, omdat de klemmen overal kunnen liggen waar nodig. Op gordingen zonder beschot ligt het tempo lager, niet omdat het leggen zelf trager gaat, maar omdat er eerst gecontroleerd moet worden of elke klem daadwerkelijk op een gording valt, en omdat een enkele afwijkende gording het werk kan vertragen tot die rechtgezet is.
Het eerlijke antwoord is dat gordingen zonder beschot voor de bevestiging altijd de beperkende factor zijn, nooit de vrije keuze. Bij een dicht dak bepaalt u de klemafstand op basis van wat het dak aan wind moet kunnen hebben. Bij gordingen zonder beschot bepaalt de bestaande balkmaat wat er mogelijk is, en moet u toetsen of dat voldoende is, in plaats van omgekeerd. Is de gordingafstand te ruim voor de windbelasting op die locatie, dan is dit niet de ondergrond waarop u zomaar door kunt bouwen. Dan ligt de keuze tussen extra gordingen aanbrengen of alsnog een dichte laag toevoegen, en dat is een gesprek dat u eerder in het project wilt voeren dan op de dag dat de banen worden aangeleverd.
Daarnaast is dit een van de plekken waar de aansluitingen aan de randen van het dak extra aandacht vragen, zoals wij uitleggen bij [de aansluiting op de nok](/bevestiging/gordingen-zonder-beschot/nok) en bij [de dakvoet op gordingen zonder beschot](/bevestiging/gordingen-zonder-beschot/dakvoet). Aan de randen van het dak, waar de klemafstand van het regelmatige vlak overgaat in de bevestiging van de aansluitdetails, telt de gordingligging nog zwaarder, omdat daar minder ruimte is om een klem een paar centimeter te verschuiven.
Voor een gordingendak zonder beschot is het zinvol om de gordingafstand te laten vaststellen in overleg met de constructeur, met de klemafstand die de windbelasting op die locatie vraagt als uitgangspunt, niet als sluitpost. Ligt die afstand er al, dan is de vraag of hij past bij de fels en de banen die wij op maat leveren, iets wat wij op tekening kunnen bekijken voordat er iets gewalst wordt. Dat meedenken kost niets, en het scheelt u de situatie dat het dak wel dicht ligt, maar de klemmen verder van elkaar staan dan voor die locatie verantwoord is.