Klikzink
Op een dak komen meer metalen samen dan je zou denken. Een loden slabbe langs een schoorsteen, een koperen hemelwaterafvoer, aluminium daktrim, en daartussen onze stalen felsbanen. Zodra twee verschillende metalen elkaar raken en er vocht bij kan komen, ontstaat er een galvanisch koppel. Het onedelste metaal van de twee gaat dan geleidelijk verloren, het andere blijft ongeveer intact. Dat is geen theorie uit een boek, dat is een keuze die u op de bouwplaats maakt: welk metaal raakt welk metaal, en waar.
Staal met een zinklaag, zoals onze felsbanen, staat in die rangorde tussen aluminium en koper in. Raakt onze plaat koper, dan is ons staal het onedelste metaal en gaat dat langzaam op. Raakt onze plaat aluminium, dan is de volgorde net andersom. Lood zit weer ergens anders in die reeks. Het punt is niet dat u dit uit uw hoofd moet leren, het punt is dat u op elke aansluiting waar twee metalen samenkomen even stilstaat: wat raakt hier wat, en zit er water tussen.
Daaronder ligt de OSB-plaat, en die plaat heeft met dit galvanische verhaal weinig te maken, maar met de gevolgen ervan des te meer. Als een verbinding tussen twee metalen langzaam corrodeert en er water langs een rand naar binnen trekt, is het niet het metaal dat het meeste te lijden heeft. Het is de ondergrond.
OSB-plaat is goedkoper dan multiplex en wordt bij nieuwbouw veel toegepast als dakbeschot. De plaat is opgebouwd uit houtspanen die onder druk en met lijm zijn samengeperst, en die opbouw gedraagt zich anders dan de aaneengesloten lagen van multiplex zodra er vocht bij komt. Bij multiplex trekt vocht via de randen van de plaat naar binnen en verspreidt het zich enigszins gelijkmatig over de laag die het raakt. Bij OSB werkt dat door de spaanopbouw grilliger: vocht kan lokaal een spaan laten opzwellen terwijl de rest van de plaat droog blijft, en dat opzwellen is niet altijd van buitenaf te zien voordat het al een tijd loopt.
Dat is meteen ook waarom de plek waar twee metalen samenkomen, op OSB gevoeliger ligt dan op multiplex. Een galvanische verbinding die na jaren een beetje corrosieproduct afgeeft, hoeft op zichzelf geen lek te betekenen. Maar als die plek toevallig samenvalt met een plaatrand of een oversteek in de OSB, en daar een beetje vocht blijft liggen, dan zwelt de plaat lokaal juist daar waar u dat niet wilt: onder een aansluiting, onder een doorvoer, onder een strook waar al twee materialen langs elkaar lopen.
Onze banen worden blind bevestigd. Er gaat geen schroef door de plaat, de klem zit onder de fels en pakt de plaat op de rand vast. Dat betekent dat de OSB onder het vlak van de baan zelf niet doorboord wordt, en dat scheelt op een oppervlak zonder overgangen: geen schroefgaten die stuk voor stuk een zwakke plek in de plaat zijn.
Maar diezelfde blinde bevestiging biedt geen oplossing voor het probleem waar deze pagina over gaat. De uittrekwaarde van een klem in OSB ligt lager dan in multiplex, simpelweg omdat de spaanopbouw minder grip geeft dan een dicht gelaagd paneel. Dat is een reden om bij OSB genoeg klemmen per strekkende meter te plaatsen en om de ondergrond zelf op orde te hebben, niet een reden om aan te nemen dat de klem u ook beschermt tegen galvanische corrosie bij een aansluiting. Dat zijn twee verschillende risico's die toevallig op hetzelfde dak samenkomen.
Het meest voorkomende geval is de schoorsteen met een loden slabbe die naast een van onze stalen banen komt te liggen. Op zichzelf is dat te overzien: leg er een scheidingslaag tussen, bijvoorbeeld een kunststof folie of een bitumineuze laag, zodat het lood en het staal elkaar niet rechtstreeks raken en er geen water tussen beide metalen kan blijven staan. Zonder die scheiding raakt het staal langzaam aan, en op multiplex zou dat over jaren een kwestie van cosmetica blijven. Op OSB, met een oversteek of een naad net op die plek, kan het de plek worden waar de plaat het eerst gaat opzwellen.
Een tweede geval is de koperen hemelwaterafvoer die tegen een stalen dakrand aankomt. Hier is ons staal het onedelste metaal, dus hier gaat de aandacht naar het staal. Ook hier is de oplossing niet ingewikkeld: fysieke scheiding, geen rechtstreeks contact, en een detail waarbij regenwater van de koperen afvoer niet over de stalen rand naar beneden loopt. Regenwater dat over koper is gestroomd, neemt namelijk sporen koper mee, en die versnellen corrosie op het metaal waar dat water vervolgens overheen loopt, ook als de twee materialen elkaar nergens direct raken.
Een derde geval, minder besproken maar in de praktijk regelmatig gezien: aluminium daktrim die aansluit op onze stalen felsbaan bij een gevelaansluiting of langs een dakrand. Aluminium is onedeler dan verzinkt staal, dus hier is het aluminium onderdeel dat kwetsbaar is. Bij nieuwbouw op OSB komt dit detail vaak voor bij de overgang van dak naar gevel, en juist daar loopt regelmatig ook een naad in de plaat. Zet u hier twee metalen zonder scheiding tegen elkaar, dan corrodeert het aluminium op de plek waar de OSB het meest gevoelig is voor vocht.
De vuistregel is simpel te onthouden, ook al is de rangorde tussen metalen dat niet uit het hoofd: zorg dat twee verschillende metalen elkaar niet rechtstreeks raken waar water kan blijven staan. Een strook folie, een bitumineuze onderlaag of een kunststof profiel tussen de twee materialen is meestal genoeg. Waar dat contact toch onvermijdelijk is, zoals bij een klemverbinding die twee materialen letterlijk moet vastzetten, kijkt u naar de looprichting van het water: laat het water van het edelere metaal niet over het onedelere heen stromen.
Op OSB is er een tweede laag aandacht nodig, en die gaat niet over de metalen zelf maar over waar u die aansluiting legt ten opzichte van de platen. Een galvanische verbinding boven een naad in de OSB is een slechter idee dan diezelfde verbinding boven het midden van een plaat. Bij nieuwbouw, waar de plaatindeling meestal al vaststaat voordat de felsbanen en de aansluitdetails worden uitgewerkt, betekent dit dat u bij het intekenen van schoorstenen, afvoeren en gevelaansluitingen even kijkt waar de plaatnaden lopen. Dat is een kwestie van een blik op de tekening voordat er iets wordt vastgezet, niet van extra materiaal of extra werk op het dak zelf.
Waar dit niet de goede oplossing is, is simpel te benoemen: als op een dak al veel verschillende metalen samenkomen, zoals bij een oude schoorsteen met lood, een bestaande koperen afvoer en nieuwe stalen felsbanen, en de OSB-plaat daaronder toont al tekenen van eerdere vochtschade, dan lost een scheidingslaag bij één aansluiting niet het onderliggende probleem op. Dan is de ondergrond zelf aan vervanging toe, en is elke oplossing bovenop die plaat een tijdelijke.