Klikzink
Zet twee verschillende metalen tegen elkaar, voeg vocht toe, en het onedelste van de twee gaat op termijn eraan. Dat is geen kwestie van slecht materiaal, het is elektrochemie. Koper, lood, aluminium en verzinkt staal staan niet gelijk in die reeks. Onze felsbanen zijn Sendzimir verzinkt staal met een organische coating, en dat verzinkte staal is, ten opzichte van koper en lood, het onedelste metaal aan de aansluiting. Waar het onze plaat rechtstreeks raakt en er vocht bij kan komen, gaat de aantasting zitten op ons materiaal, niet op het lood of het koper.
Dat is op zichzelf geen nieuw verhaal, elke loodgieter en dakdekker kent het principe. Waar het op onze ondergrond anders wordt, is de plek waar het misgaat. Op een geventileerde spouw ligt er een luchtlaag tussen de isolatie en onze banen. Onze klemmen, die onder de fels zitten en de plaat blind bevestigen, moeten die laag overbruggen om houvast te vinden op de onderconstructie. Daarmee wordt niet de klem zelf het interessante onderdeel van dit verhaal, maar de lengte ervan. Een klem die lang genoeg is om door de spouw te reiken en stevig te pakken op de drager, brengt het bevestigingspunt dichter bij het metaal waar het om gaat: een loden slabbe, een koperen hemelwaterafvoer, een aluminium kozijnprofiel dat tegen onze plaat aan komt te liggen.
Een concreet voorbeeld maakt dit duidelijker. Stel een dakkapel met een loden slabbe die aansluit op een dakvlak met onze stalen banen, gelegd op een geventileerde spouw. Op de plek waar de slabbe over onze plaat valt, ligt lood direct op verzinkt staal. Als daar water overheen loopt, water dat eerst over het lood stroomt en dan pas ons staal raakt, neemt dat water sporen van het lood met zich mee. Die afspoeling versnelt de aantasting van de zinklaag en de coating op ons materiaal, precies op de plek onder de overlap. Bij een spouwconstructie is dat des te relevanter, omdat vocht dat er via zo'n overlap in weet te komen minder makkelijk direct wegloopt dan bij een dicht opgebouwd dak: het kan zich verspreiden over de luchtlaag voor het de kans krijgt om af te wateren.
Onze klem lost het galvanische probleem niet op. De klem bepaalt waar onze plaat vastzit en hoe die vastzit, maar hij bepaalt niet of twee metalen elkaar raken op het vlak zelf. Wat de klem, en vooral zijn lengte op een geventileerde constructie, wel doet, is een rol spelen in hoe dicht het bevestigingspunt bij zo'n kwetsbare overgang uitkomt. Een langere klem, nodig om de luchtlaag te overbruggen, betekent een ander doorbuigpunt en een andere positie van de plaat ten opzichte van de aansluitende delen dan bij een dicht dak waar de klem kort kan blijven. Bij het detailleren van een aansluiting met een ander metaal is dat iets waar we in de tekening al rekening mee houden, en meedenken op tekening kost bij ons niets.
De praktische maatregel tegen galvanische corrosie ligt niet in de klem, maar in de scheiding tussen de metalen zelf. Een kunststof folie, een neopreen strip, of een coating die als isolatielaag dient tussen het lood of koper en onze plaat, houdt de twee metalen elektrisch van elkaar gescheiden zodat er geen stroompje kan lopen. Waar dat niet kan, omdat de aansluiting bijvoorbeeld een schuivende overlap is die moet kunnen bewegen, is de volgorde van het water minstens zo belangrijk als de scheiding: laat het water eerst over ons staal lopen en dan pas over het lood, in plaats van andersom, en het probleem wordt aanzienlijk kleiner. Bij een dakkapel is die volgorde vaak al vastgelegd door de bouwkundige logica, de slabbe ligt boven, onze plaat ligt eronder, en juist die volgorde is voor de galvanische aantasting ongunstig.
Bij aluminium ligt het net iets anders dan bij lood en koper. Aluminium is minder edel dan koper en lood, maar kan tegenover verzinkt staal zowel de rol van edeler als onedeler metaal spelen, afhankelijk van de precieze omstandigheden en de aanwezige coatings. Een aluminium daktrim of een aluminium kozijnprofiel dat rechtstreeks tegen onze plaat komt te liggen op een spouwconstructie is dus niet automatisch veilig omdat het geen lood of koper is. Bij twijfel geldt hetzelfde advies als bij de andere metalen: scheiden waar het kan, en anders de waterloop zo regelen dat het minst edele materiaal niet voortdurend afspoelwater van het andere metaal te verduren krijgt.
Bij koper is de reeks duidelijker en de aantasting van ons verzinkte staal doorgaans sneller merkbaar dan bij lood, zeker onder een geventileerde spouw waar vocht wat langer kan blijven hangen dan bij een direct afwaterend detail. Een koperen hemelwaterafvoer die tegen een stalen felsbaan aan bevestigd wordt zonder scheiding, is op de langere termijn een zwakke plek in het dak, niet omdat onze klem daar iets aan verandert, maar omdat het contactvlak zelf de aantasting veroorzaakt.
Onze banen zijn geschikt voor toepassing op en naast andere metalen, mits de aansluiting goed gedetailleerd is. Dat is geen kwestie van het juiste product kiezen, het is een kwestie van het contactvlak goed uitvoeren. Op plekken waar sowieso al veel andere metalen samenkomen, denk aan een dak met bestaande koperen dakkapellen, een loden schoorsteenaansluiting elders op het dak, en nieuwe stalen banen op de rest van het vlak, is de vraag niet of dit kan, maar of er bij elke aansluiting een scheiding of een juiste waterloop is aangebracht. Zonder die zorg wordt het dak niet slechter door onze plaat, maar de plek van de aantasting verschuift naar de rand van onze baan.
Waar dit niet de goede oplossing is: als er geen enkele mogelijkheid is om een scheiding aan te brengen tussen twee metalen die elkaar structureel raken, en de waterloop ook niet in het voordeel van ons materiaal kan worden gelegd, dan is voortdurend contact tussen bijvoorbeeld koper en onze stalen baan een reëel risico dat niet door de klem of de spouwconstructie wordt weggenomen. In dat geval is overleg over het detail, liefst voordat het op de bouw wordt uitgevoerd, verstandiger dan achteraf herstellen. Wij denken op tekening mee over dit soort aansluitingen, en dat geldt evengoed voor een dak met een geventileerde spouw als voor een dicht opgebouwde constructie.