Klikzink
Een oude schuur met golfplaten heeft vaak al een geschiedenis van reparaties. Een loden slabbe bij de schoorsteen, een koperen afvoerpijp die er dertig jaar geleden bij is gezet, een stuk aluminium dat ooit als noodoplossing is gemonteerd. Zet daar nu een nieuwe felsbaan van verzinkt staal naast, en de vraag die u zich moet stellen is niet of die metalen bij elkaar passen qua uitstraling, maar wat er gebeurt op de plek waar ze elkaar daadwerkelijk raken.
Dat is een elektrochemisch proces en geen kwestie van smaak. Metalen hebben een verschillende positie in de zogenoemde galvanische reeks. Raken twee metalen elkaar, en is er vocht dat als elektrolyt kan werken, dan ontstaat er een stroompje tussen die twee metalen. Het onedelste metaal van de twee levert elektronen in en corrodeert. Het edelste metaal blijft grotendeels buiten schot. Koper is edel, lood is redelijk edel, verzinkt staal en aluminium staan lager. Zet koper en zink met elkaar in contact, en het is het zink dat wegteert, niet het koper.
Op een golfplatendak is dit geen theoretisch punt. Golfplatendaken op schuren en stallen zijn vaak in de loop der jaren aangepast: een nieuwe afvoer hier, een reparatie daar, een schoorsteen die is voorzien van een loodslabbe omdat dat nu eenmaal de gewoonte was. Wie daar nu een nieuwe bedekking van verzinkt staal op legt, moet weten waar die oude onderdelen zitten en of ze rechtstreeks contact maken met het nieuwe materiaal.
Op een golfplatendak komt er vrijwel altijd een regelwerk overheen, omdat de golf zelf niet gelijkmatig draagt en een vlak vlak nodig heeft om op te leggen. Dat regelwerk overbrugt de golfslagen en biedt een egaal oppervlak voor de nieuwe felsbanen. Precies in die opbouw schuilt een kans om metalen uit elkaar te houden: het regelwerk is het moment om oude leidingen, afvoeren of loodwerk niet zomaar in te pakken, maar te beoordelen of ze blijven zitten, verplaatst worden, of vervangen.
Bij een golfplatendak van asbest komt daar nog iets bij. Voor asbesthoudende platen gelden regels voor verwijdering en afvoer, en dat raakt ook de vraag wat u met bestaand metaalwerk doet dat aan die platen vastzit. Een loden slabbe die is ingewerkt in een asbestgolfplaat, laat u niet even snel los zonder dat er iets moet worden afgevoerd volgens de regels die daarvoor gelden. Dat is geen onderwerp dat wij hier verder uitwerken, maar het betekent dat de sanering en de materiaalkeuze op zo'n dak niet los van elkaar staan.
De meeste galvanische problemen ontstaan niet op het grote vlak, maar op de kleine plekken waar iets doorheen komt of ergens tegenaan sluit. Een schroef van het verkeerde metaal door een felsbaan. Een koperen hemelwaterafvoer die tegen een stalen dakrand aan ligt. Een aluminium ventilatiekap die op een verzinkt stalen dak is gezet zonder scheiding. Op een golfplatendak, waar vaak provisorisch is bijgebouwd, komt dit soort contact vaker voor dan op een nieuw ontworpen dak.
Neem een dakdoorvoer voor een rookkanaal. Als die van koper is en rechtstreeks op de nieuwe felsbaan rust, ontstaat er op de rand van dat contact een plek waar het staal versneld aantast, vooral als daar water blijft staan of langs stroomt. Wij leggen bij de dakdoorvoer op een golfplatendak uit hoe zo'n doorvoer wordt aangesloten, maar de metaalkeuze daarbinnen is een zaak die u vooraf regelt, niet iets wat de aansluitdetail zelf oplost.
Hetzelfde geldt bij een schoorsteen. Een oude loden schootje rond de schoorsteenvoet is op zichzelf een prima materiaal, maar als de nieuwe felsbanen er zonder scheiding tegenaan komen, is het de vraag welk metaal daar het langst standhoudt. Bij een aansluiting die wij beschrijven zoals de schoorsteen op een golfplatendak gaat het vooral over de vorm van de aansluiting; de materiaalcombinatie daarbinnen moet u er apart bij bekijken.
De oplossing is niet ingewikkeld, maar wordt vaak overgeslagen omdat men denkt dat het om esthetiek gaat. Twee metalen die elkaar niet mogen raken, houdt u uit elkaar met een neutrale laag: een kunststof folie, een bitumen tussenlaag, of een coating die niet geleidt. Op plekken waar een schroef door twee metalen gaat, gebruikt u een kunststof ring of bus zodat de schroef zelf geen doorgaand contact vormt. Dat is geen garantie voor honderd jaar, maar het vertraagt het proces aanzienlijk, en op een golfplatendak dat toch al een langere levensduur voor de constructie kent dan voor de bedekking, is dat vaak voldoende.
Bij verzinkt staal met een organische coating, zoals onze felsbanen met de laag GreenCoat Pural BT van 50 micrometer, is het aantastingsrisico op het grote vlak al beperkt, simpelweg omdat de coating het staal afschermt van de buitenlucht en van vocht. Het risico zit op de plekken waar die coating onderbroken wordt: bij een snede, bij een doorvoer, bij een plek waar een ander metaal er strak tegenaan ligt en de coating slijt door beweging. Juist daar is scheiding nodig, niet op het vlak zelf.
Er zijn situaties waarin twee metalen samenbrengen op een dak eenvoudigweg geen goed idee is, ook niet met een tussenlaag. Loden regenwater dat over een groot oppervlak verzinkt staal afstroomt, is zo'n geval. Lood laat bij verwering kleine hoeveelheden materiaal los die met regenwater meespoelen, en dat afstromende water tast verzinkt staal aan, ook als het metaal zelf nergens rechtstreeks contact maakt. Dit speelt sterker bij een grote loden vlakte dan bij een klein slabbetje, maar het is een reden om bij een dakraam met een loden onderdeel, zoals bij het dakraam op een golfplatendak, goed te kijken waar het water van dat lood naartoe stroomt voordat het op uw nieuwe dak terechtkomt.
Ook koperen dakgoten die uitstromen op een verzinkt stalen dakvlak verdienen aandacht. De hoeveelheid koper die met regenwater meespoelt is klein, maar op de lange duur kan dat zichtbare strepen en plaatselijke aantasting geven op de plek waar het water neerslaat. Is dat het geval, dan is het praktischer om de afvoer van dat koperen onderdeel elders te laten uitkomen, of om op die ene plek een andere bedekking te kiezen dan om het risico te accepteren.
Bij een golfplatendak dat wordt vernieuwd, is het moment van het regelwerk het aangewezen moment om deze knopen door te hakken. Terwijl de oude platen eraf gaan en het nieuwe regelwerk wordt aangebracht, is precies zichtbaar welke oude metalen onderdelen blijven zitten en welke vervangen worden. Dat is ook het moment waarop wij, als dat gewenst is, meedenken op tekening over hoe de nieuwe felsbanen aansluiten op bestaand metaalwerk, zonder dat daar kosten aan verbonden zijn. Zo'n gesprek voeren wij liever voordat de platen liggen dan achteraf, wanneer een contactplek al een tijd heeft kunnen inwerken.