Klikzink
OSB-plaat is inmiddels een van de meest gebruikte ondergronden onder een felsdak, vooral bij nieuwbouw. De plaat is goedkoper dan multiplex en ligt in korte tijd, en dat maakt hem populair bij projecten waar de begroting scherp is en de planning strak. Wij krijgen dan ook regelmatig de vraag welke klem hierop moet, en waarom niet gewoon dezelfde klem als op een houten dakbeschot.
Ons antwoord is meestal: een verzinkte klem, en wel om een precieze reden. Onze felsbanen zijn gemaakt van Sendzimir verzonken staal, aan beide zijden 275 gram zink per vierkante meter. Als de klem waarmee die baan aan de plaat vastzit ook verzinkt staal is, dan zitten er twee gelijke metalen tegen elkaar. Er ontstaat geen koppeling tussen twee verschillende metalen die elkaar in vochtige omstandigheden kunnen aantasten. Dat is een andere overweging dan de kleur of de vorm van de klem, die er verder weinig toe doen. Het gaat om wat er gebeurt op de plek waar de klem de plaat raakt, en op de plek waar de schroef door de klem heen gaat.
De klem zelf is verzinkt, maar de schroef die hem vastzet, snijdt door die zinklaag heen. Op dat punt, waar de schroefkop de plaat in trekt, ligt het staal van de klem voor een deel bloot. Hoe lang de klem daar weerstand biedt tegen roest, hangt af van hoe dik de zinklaag op die specifieke plek nog is na het doorschroeven, en niet van de zinklaag op de rest van de klem. Dat is een detail dat op tekentafels nogal eens wordt overgeslagen, terwijl het in de praktijk het punt is waar een klem het eerst gaat opgeven. Bij een klem die goed is verzinkt en zorgvuldig is aangedraaid, blijft er voldoende zink over rond de doorvoer om dat punt te beschermen. Bij een dunnere verzinking, of bij een schroef die te hard is aangedraaid en de plaat rond het gat een beetje laat scheuren, ligt dat anders.
Dit is meteen de reden waarom wij dit los behandelen van de klem op een houten dakbeschot. Op massief hout of multiplex trekt de schroef zich vast in vezels die overal even dicht zijn. OSB is opgebouwd uit houtsnippers die met lijm zijn samengeperst, in lagen die kruislings liggen. Dat maakt de plaat sterk in het vlak, maar minder voorspelbaar op de plek waar een schroef precies zit. Tref je een snipper mis, dan pakt de schroef net iets minder grip dan verwacht.
De uittrekwaarde, dus de kracht die nodig is om de klem weer los te trekken uit de plaat, ligt op OSB lager dan op multiplex. Dat is een direct gevolg van diezelfde opbouw uit samengeperste snippers in plaats van doorlopende houtvezels. Voor een doorsnee schuin dak is dat in de praktijk geen probleem: de belasting op een klem bij normale windzuiging blijft binnen wat de plaat kan opnemen. Bij een vrijstaand gebouw op een winderige locatie, of bij een gevel waar de wind onder een hoek staat, telt dat verschil wel mee bij de keuze van het aantal klemmen per vierkante meter en de tussenafstand ervan.
Waar wij scherper naar kijken, is de rand van de plaat. OSB is gevoeliger voor vocht op de plek waar de platen elkaar raken dan in het midden van een paneel. Als daar water binnendringt, via een kier die niet goed is afgekit of via een naad die verzakt, zwelt de plaat daar het eerst. Een klem die net op zo'n randzone zit, verliest dan grip, niet omdat de klem zelf iets doet, maar omdat de plaat onder de klem verandert. Dat is dan ook precies waarom de aansluitingen rond een dak meer aandacht verdienen dan het vlak zelf. Bij de kilgoot, de goot en de dakrand komen platen samen, lopen er kieren, en verzamelt zich soms water dat nergens anders heen kan. Hoe wij dat daar oplossen, staat uitgewerkt bij [de kilgoot op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/kilgoot) en bij [de goot op OSB-plaat](/bevestiging/osb-plaat/goot), waar de detaillering net iets anders ligt dan in het rechte vlak.
Een voorbeeld uit de praktijk: bij een loods met een groot aaneengesloten dakvlak op OSB zagen wij ooit dat de klemmen langs de gootlijn eerder speling kregen dan de klemmen midden op het dak. Niet doordat de klemmen anders waren, maar doordat de platen daar aan de rand lagen, waar de OSB door een kleine ophoping van regenwater langzaam was gaan zwellen. Een paar millimeter zwelling is voor het oog niets, maar voor een klem die daar strak op moet zitten, is het genoeg om de grip te laten verslappen. Dat is precies de reden waarom wij bij dit soort platen extra opletten op de afwerking van randen en naden, en niet alleen op het aantal klemmen per vierkante meter.
Er zijn situaties waarin wij een klant afraden om verzinkt op OSB te bevestigen zonder aanvullende maatregelen, of waarin wij multiplex adviseren in plaats van OSB. Bij daken met een zware belasting, bijvoorbeeld door regelmatig onderhoud op het dak of door installaties die erop worden geplaatst, is de lagere uittrekwaarde van OSB een reëel punt. Bij gevels die voortdurend aan slagregen blootstaan, waar water dus met kracht tegen de plaat wordt gedrukt in plaats van er rustig langs te lopen, is de gevoeligheid van OSB-randen voor vocht een reden om extra aandacht te geven aan de kierdichting, of om voor een andere plaat te kiezen. Wij zeggen er ook bij dat dit los staat van de klem zelf: een verzinkte klem doet op OSB wat hij moet doen, mits de plaat droog blijft en de belasting binnen de normale marge valt. Het probleem zit dan niet in de klem, maar in de ondergrond eronder.
Omgekeerd geldt dat voor het overgrote deel van de nieuwbouwprojecten die wij zien, met een normale dakhelling, een normale windbelasting en een zorgvuldig afgewerkte plaat, de combinatie van een verzinkte klem en OSB gewoon goed werkt. De keuze voor OSB is dan vooral een kostenafweging die de aannemer of de opdrachtgever al heeft gemaakt voordat wij in beeld komen, en onze rol is om de klem en de montage daar zo goed mogelijk op af te stemmen. Dat betekent letten op de zinklaag van de klem, op het aandraaimoment van de schroef, en op de plek van kieren en naden in het dakvlak.
Als u twijfelt of uw project in de eerste of de tweede categorie valt, is het verstandig om dat met ons of met uw dakdekker te bespreken voordat de platen liggen. Op tekening meedenken over de opbouw en de klembezetting kost bij ons niets, en dat voorkomt dat een detail dat nu klein lijkt, over een aantal jaar toch een zwakke plek wordt.