Klikzink
Onder elke fels van onze banen zit een klem die de plaat vasthoudt zonder dat er een schroef door het zichtoppervlak gaat. Die klem is er in verschillende materialen, en op een bestaand bitumendak kiezen wij meestal voor verzinkt staal. Niet omdat dat toevallig de klem is die we in de bak hebben liggen, maar omdat de baan zelf ook verzinkt staal is. Twee gelijke metalen tegen elkaar geven geen galvanische koppeling. Zet u aluminium tegen verzinkt staal, of verzinkt staal tegen koper, dan ontstaat er onder vochtige omstandigheden een klein stroompje tussen de twee metalen, en het minst edele metaal gaat daarbij geleidelijk verloren. Op een felsdak, waar de klem jarenlang tegen de onderzijde van de plaat blijft liggen, is dat geen theoretisch punt. Met dezelfde verzinkte staalsoort aan beide kanten van de klem-plaatverbinding speelt dat probleem niet.
De levensduur van de klem zelf hangt dan niet af van dat contact, maar van iets anders: de dikte van de zinklaag op de plek waar de klem is gestanst of doorgesneden. Een verzinkte plaat is aan het oppervlak goed beschermd, maar op een snijrand ligt het staal een fractie dichter aan de oppervlakte, en daar is de zinklaag dunner dan op het vlakke deel. Bij een klem die goed is uitgevoerd, is die rand meegenomen in de verzinking, en niet een kwestie van een plaat knippen en achteraf hopen dat het voldoende is. Wij laten onze klemmen daarom in dezelfde kwaliteit verzinken als de banen, met de zinklaag aan beide zijden zoals u die ook terugvindt in de plaatspecificatie. Dat is een andere vraag dan hoe de klem oogt; verzinkt staal is dof grijs en dat ziet niemand na montage, want de klem zit onder de fels en dus onder de baan.
Op nieuwbouw gaat de klem meestal in een houten of stalen ondergrond die daar speciaal voor is neergelegd. Bij renovatie ligt er al iets: een bestaand bitumendak dat blijft liggen omdat het geen zin heeft, of geen budget is, om het er eerst af te halen. Dat verandert de vraag niet naar of de klem vastzit, maar naar waar hij doorheen gaat en wat daaronder zit.
Een bitumendak bestaat doorgaans uit een of meer lagen bitumen op een dakplaat, en die dakplaat rust op een onderconstructie die het gewicht draagt. De klem van een felsdak wordt in die onderconstructie bevestigd, niet in de bitumenlaag zelf: bitumen alleen houdt geen schroef vast. Dat betekent dat de schroef van de klem door de bitumenlaag, door de dakplaat en in het houtwerk of de stalen constructie eronder gaat. Die doorboring is op zichzelf geen probleem als het bitumendak sowieso wordt afgedekt met het nieuwe felsdak, want de laag die wordt doorboord komt niet meer bloot te liggen aan regen. Het is een andere situatie dan een lekkage in een bitumendak dat open blijft liggen, waar elk gaatje een risico is. Onder een felsdak is de bitumenlaag een onderlaag geworden, geen dakbedekking meer.
De vraag die overblijft is of wat onder die bitumenlaag zit nog draagt. Een dakplaat die twintig jaar vocht heeft opgenomen door een lekkage die nooit goed is aangepakt, kan zacht zijn geworden op precies de plek waar u een klem wilt zetten. Wij hebben dat meegemaakt bij een utiliteitsgebouw waar de buitenkant van het bitumendak er redelijk uitzag, maar waar een deel van de spaanplaat onder de dakbedekking bij aanraking meegaf. Daar helpt geen klem, hoe goed verzinkt ook: een schroef in verrot hout houdt niet, ongeacht het materiaal van de klem erboven. In zulke gevallen is de oplossing niet een andere klem, maar eerst een deel van de onderconstructie vervangen of verstevigen voordat er een nieuwe laag op komt.
De klem lost de bevestiging van de plaat op, niet de staat van de ondergrond. Dat onderscheid is voor een aannemer die een offerte voorbereidt vaak het verschil tussen een gladde renovatie en een project met vertraging. Voordat de eerste baan wordt gelegd, is het zinvol om met een priem of een dunne boor te controleren of de onderconstructie op steekproefplekken nog vast is. Dat is geen exacte wetenschap, maar het voorkomt dat een klem pas bij montage laat merken dat hij nergens houvast vindt.
Als de onderconstructie wel draagt, is de rest van het traject vergelijkbaar met een nieuwbouwsituatie: de klemmen komen op de hart-op-hartafstand die bij de ondergrond past, de banen klikken erover, en er is geen schroef die door de bovenzijde van de plaat zichtbaar wordt. Het aantal klemmen per vierkante meter verandert niet omdat er onder de plaat een oud bitumendak ligt in plaats van nieuw hout; het gaat om de ondergrond waarin de schroef zijn houvast vindt, niet om wat daarboven aan lagen ligt.
Er zijn bitumendaken waar wij afraden om het felsdak er zo boven te leggen. Als de bitumenlaag zelf al los ligt, met blaasvorming of scheuren die wijzen op vochtinsluiting, dan zit er tussen de nieuwe klemmen en de oude dakbedekking een laag die kan gaan bewegen. Een klem die door een losliggende bitumenlaag heen in de onderconstructie is geschroefd, houdt de plaat vast, maar de bitumen daarnaast kan nog steeds vocht vasthouden en dat vocht verspreidt zich onder de nieuwe bedekking zonder dat u dat van bovenaf ziet. In die gevallen is het gebruikelijker om de losse delen eerst te verwijderen of vlak te maken, ook al blijft de rest van het bitumendak liggen.
Ook bij een onderconstructie die overal zacht aanvoelt, is de klem niet de oplossing. Dan gaat het niet meer om een lokale reparatie van een paar vierkante meter, maar om een dakvlak dat als geheel niet meer geschikt is om iets op te bevestigen. Een verzinkte klem is dan net zo hulpeloos als elke andere: hij kan niet vasthouden aan iets wat zelf geen weerstand meer biedt.
De klem onder het vlak is één onderdeel van het geheel; bij de randen van het dak spelen vergelijkbare vragen over de ondergrond, maar dan net zo goed over de aansluiting op andere bouwdelen. Bij een dakrand op een bestaand bitumendak, zoals wij uitleggen bij [de dakrand op een bestaand bitumendak](/bevestiging/bestaand-bitumendak/dakrand), gaat het om een vergelijkbare afweging over waar de bevestiging op aangrijpt. En bij een schoorsteen die door het dakvlak steekt, zoals te lezen bij [de schoorsteen op een bestaand bitumendak](/bevestiging/bestaand-bitumendak/schoorsteen), telt de staat van het metselwerk of de doorvoerconstructie net zo zwaar als hier de staat van de dakplaat. In alle gevallen geldt: de klem is zo sterk als waar hij in vastzit, en verzinkt staal tegen verzinkt staal voorkomt alleen het probleem van twee metalen die elkaar niet verdragen. De rest van het werk is kijken wat er onder die oude bitumenlaag nog overeind staat.