Klikzink
Een gedeukte of doorgeboorde baan is bij een klikdak geen reden om het hele vlak eraf te halen. De banen liggen los in elkaar geklikt over klemmen die onder de fels zitten, niet vastgesoldeerd of aan elkaar gesoldeerd zoals bij een traditioneel felsdak. Dat laatste is precies waarom vervangen daar zoveel bewerkelijker is: bij een gesoldeerd dak zit de beschadigde baan vast aan de banen ernaast, en moet er gesneden en bijgesoldeerd worden om het weer dicht te krijgen. Bij een klikdak til je de baan feitelijk terug uit de klemmen.
Op OSB-plaat komt daar een extra overweging bij. OSB wordt veel gebruikt als onderconstructie bij nieuwbouw, vooral omdat het goedkoper is dan multiplex. De keerzijde is dat de uittrekwaarde van bevestigingsmiddelen in OSB lager ligt dan in multiplex, en dat de plaat gevoeliger is voor vocht, vooral aan de randen waar de plaat kan opzwellen of rafelen. Dat speelt niet mee bij het loshalen van de baan zelf, want daar zit geen schroef doorheen, maar wel bij de klemmen die op de plaat bevestigd zijn. Een klem die op een rand zit die al iets vochtig is geweest, trekt makkelijker los dan eentje op een droge, vlakke plek.
Om een baan te vervangen begint u aan de bovenkant van het beschadigde vlak. De baan erboven overlapt de baan erop, dus die moet eerst omhoog of los voordat u bij de klemmen van de beschadigde baan kunt. In de praktijk betekent dit dat u meestal niet met één baan klaar bent: de baan erboven gaat er even af en moet er daarna weer bij, en de klemmen die daarbij horen moeten opnieuw goed vastzitten op de plaat.
De klemmen zelf zijn met schroeven op de OSB bevestigd. Bij het losmaken van de beschadigde baan controleert u die schroeven en het schroefgat in de plaat. Op multiplex is een schroefgat na één keer indraaien nauwelijks aangetast en kan dezelfde positie vaak opnieuw gebruikt worden. Op OSB is dat minder vanzelfsprekend: het gat kan iets uitgesleten zijn, vooral als de plaat al wat vocht heeft opgenomen. Zet de klem dan een paar centimeter naast het oude gat, in plaats van te vertrouwen op een schroef in een gat dat al eens gebruikt is. Dat is een klein verschil in aanpak, maar het scheelt of de nieuwe klem net zo goed vastzit als de rest.
De nieuwe baan wordt op maat gezaagd of geknipt, met dezelfde fels als de oorspronkelijke baan, en teruggeklikt op de klemmen. Omdat de fels 35 millimeter is en de werkende breedte 475 millimeter, past een vervangende baan qua maatvoering exact tussen de buren, zolang de oude baan niet vervormd is en de klemmenrij nog op de juiste plek zit. Is de plaat zelf ook beschadigd, bijvoorbeeld door langdurige vochtinwerking onder een lekkende baan, dan repareert u eerst de OSB voordat u nieuwe klemmen erop zet. Een klem op een zachte of rottende plek in de plaat houdt niet, hoe goed de schroef ook is aangedraaid.
Het is niet zo dat vervangen op OSB onmogelijk is, maar het vraagt wel meer aandacht dan op een stevigere ondergrond. Bij multiplex kunt u er vaak op vertrouwen dat een schroef die is losgedraaid, bij het opnieuw indraaien nog voldoende grip vindt. Bij OSB is dat minder zeker, zeker als de plaat al enige jaren op het dak ligt en incidenteel vocht heeft doorgelaten via de beschadigde plek die u nu repareert. Een lekkage die een tijd onopgemerkt is gebleven, tast juist de plaats aan waar u de nieuwe klemmen wilt bevestigen.
Daarom is het raadzaam om bij het vervangen van een baan op OSB niet alleen naar de baan te kijken, maar ook naar de plaat daaronder, over de volle breedte van de klemmenrij. Voelt de OSB zacht aan, of zijn de randen opgezwollen, dan is de plaat zelf de zwakke schakel en niet de klikverbinding. In dat geval is het uitwisselen van de baan alleen een tijdelijke oplossing; de plaat moet vervangen worden om te voorkomen dat de volgende klem daar ook weer loskomt.
Een enkele deuk door bijvoorbeeld vallend gereedschap of een tak is meestal beperkt tot één baan en soms de rand van de baan ernaast. Grotere schade, zoals een gescheurde plaat onder een dakdoorvoer of een aansluiting die is losgetrokken, raakt vaak meer dan één baan en soms de onderliggende constructie. Bij dat soort schade is het zinvol om breder te kijken dan de baan alleen, zoals ook geldt voor de aansluiting rond een dakraam op OSB-plaat, waar de bevestiging rond de doorvoer een andere opbouw heeft dan het vlakke dakdeel.
Bij schade dicht bij de rand van het dak, waar de klemafstand kleiner is en de plaat vaker aan weersinvloeden blootstaat, is het verstandig om ook de rijen klemmen ernaast te controleren. Dat geldt met name rond overgangen waar meerdere onderdelen samenkomen, zoals bij de aansluiting op de gevel, waar de klikbevestiging op OSB net iets anders wordt opgebouwd dan op het rechte dakvlak.
Het grote verschil met een gesoldeerd dak is dat u bij een klikdak niet het hele vlak hoeft open te leggen om bij één beschadigde plek te komen. U werkt van boven naar onder tot u bij de goede baan bent, vervangt die, en klikt de bovenliggende baan terug. Dat is een kwestie van uren, niet van een dag stilstand op het dak. Op OSB voegt u daar één stap aan toe die op multiplex minder aandacht vraagt: controleren of de plaat onder de klemmen nog draagkrachtig genoeg is, en zo nodig eerst die plaat herstellen voordat u de nieuwe baan erop klikt.