Klikzink
Er valt een tak op het dak, er komt een deuk in een baan door werkzaamheden erboven, of er zit na jaren toch een beschadiging in de coating die verder gaat dan een krasje. De vraag die dan komt is steevast dezelfde: moet het hele vlak eraf, of kan die ene baan eruit. Bij een gesoldeerd felsdak is het antwoord meestal ongemakkelijk. De naden zijn vloeiend aan elkaar vast gemaakt, en om er één baan uit te halen moet u naden opensnijden die daarna weer dichtgesoldeerd moeten worden, met open vuur, op een dak waar de rest gewoon nog ligt. Dat is precies het soort klus waar weinig dakdekkers op zitten te wachten, en waar de reparatie soms duurder uitpakt dan het probleem.
Bij onze banen ligt dat anders, omdat de bevestiging geen gesloten geheel is maar een reeks losse klemmen. Elke baan hangt aan zijn eigen klemmenrij, en die klemmen zitten onder de fels, niet erin gesoldeerd of eraan vastgeschroefd. Dat betekent dat een baan in principe op zichzelf staat. U hoeft niet de hele rij daarnaast los te maken om bij die ene beschadigde baan te komen. In de praktijk is dat het verschil tussen een reparatie van een halve dag en een project waarbij u een steiger voor een heel dakvlak moet laten staan.
Om een baan te vervangen, moet u eerst de fels van de naastliggende banen loskrijgen, want de klik zit in de fels zelf. Dat gaat met de juiste kniptang en wat geduld, van boven naar onder, en het is werk dat op een normaal schuin dak zonder veel poespas te doen is. De klem zelf is nooit het probleem. Die is los te wippen zodra de fels vrij is, en er komt geen soldeerbout of slijptol aan te pas.
Het punt waar het bij een geventileerde spouw wél op aankomt, is niet de klem maar de lengte van de bevestiging die eronder zit. Op een spouw ligt er een luchtlaag tussen de isolatie en de banen, bedoeld om vocht dat er toch doorkomt te laten wegventileren. Die laag heeft een bepaalde dikte, vaak enkele centimeters, en de klem moet die afstand overbruggen tussen de ondergrond waarop hij is vastgezet en de fels waar hij de baan aan vasthoudt. Bij een dak zonder spouw, direct op een dichte ondergrond, is die klem kort en simpel. Bij een spouw is de klem langer, en die lengte is precies afgestemd op de dikte van de luchtlaag zoals die bij de oorspronkelijke aanleg is uitgevoerd.
Dat is meteen ook waarom vervangen op een spouw iets nauwkeuriger werk is dan op een dichte ondergrond. Als u een nieuwe baan legt, moet u niet alleen de juiste klem gebruiken, maar ook zeker weten dat die klem qua lengte overeenkomt met wat er al ligt. Is de spouw op deze plek 40 mm, dan moet de vervangende klem ook voor 40 mm zijn uitgevoerd. Een klem die te kort is, trekt de baan strakker naar de ondergrond dan de bedoeling is en verstoort de vlakheid net op de plek van de reparatie. Een klem die te lang is, geeft juist te veel speling. Op een dichte ondergrond speelt dit niet, daar is de klem overal hetzelfde. Op een spouw is de lengte dus het eerste dat u controleert voordat u een nieuwe baan erin klikt, niet de klem zelf.
Stel, er ligt een dakvlak met horizontale banen op een spouwconstructie, en halverwege zit een deuk van een gevallen tak. De baan waar de deuk in zit, is via klemmen vastgezet op de panlatten of de dragende regels die de spouw vormgeven, met tussenruimte voor de ventilatie erachter. Om die baan te vervangen, maakt u eerst de fels los van de baan erboven en de baan erlangs. Dat gaat rij voor rij, met de kniptang, tot de beschadigde baan los ligt van zijn buren. Dan tilt u de baan van de klemmen af. De klemmen zelf blijven vaak gewoon zitten, want die zijn aan de ondergrond bevestigd en niet aan de baan zelf vastgeklonken. U schuift de nieuwe baan op zijn plek, klikt de fels weer dicht aan beide zijden, en de klemmen sluiten zich weer om de nieuwe fels. Het aantal klemmen dat u nodig heeft is hetzelfde als wat er al lag, en de tussenafstand volgt gewoon het bestaande patroon.
Waar het in de praktijk vaker op vastloopt, is niet de techniek maar de voorraad. Onze banen worden op maat gewalst, op de millimeter afgekort, in de gewenste kleur en met het gewenste vlakprofiel: vlak, met verstijvingsril, of met micro-lines. Als u een baan vervangt op een dak dat een paar jaar geleden gelegd is, moet die nieuwe baan qua kleur en profiel overeenkomen met de rest. Dat is doorgaans geen probleem als het om een van de drie standaardkleuren gaat, maar het is wel iets om vooraf te checken voordat u een nieuwe baan bestelt en pas op het dak ontdekt dat het profiel niet aansluit.
Eerlijk gezegd is er op een geventileerde spouw één ding dat de reparatie net iets lastiger maakt dan op een dak dat direct op een dichte plaat ligt. Bij een dichte ondergrond ziet u vaak meteen of de klemmen goed zitten, want ze liggen vlak op het oppervlak eronder. Bij een spouw zit er onder de klem nog een stuk regelwerk of een panlat waar de klem op vastgezet moet worden, en dat regelwerk moet op de juiste plek liggen. Als de oorspronkelijke aanleg wat ruimer is uitgevoerd, of als er bij een oud dak verzakking is geweest in de onderconstructie, kan het voorkomen dat de klem op de nieuwe baan niet precies op dezelfde hoogte grijpt als bij de oude baan het geval was. Dat merkt u niet aan de klem zelf, die doet gewoon zijn werk, maar aan de vlakheid van het dakvlak op die ene plek. Bij een grote deuk of bij schade over een langer stuk kan het dus zijn dat u niet alleen de baan maar ook een deel van het onderliggende regelwerk moet nazien voordat u verder gaat. Dat is geen dagelijkse kost, maar het is wel iets waar u bij een spouw op moet rekenen, en waar u bij een dichte ondergrond meestal vanaf bent.
Verder is het verstandig om, als de schade dicht bij een randafwerking zit, zoals bij een gevelaansluiting of een dakrand, niet zomaar te veronderstellen dat de vervanging van die ene baan op zichzelf staat. Bij een rand is vaak een net iets andere bevestiging of afwerking gebruikt, en die staat hier niet centraal, maar het is de reden waarom u bij schade dicht bij een rand liever eerst even kijkt wat er precies onder die baan zit voordat u aan de klemmen gaat trekken.
Het praktische voordeel blijft, ook met deze kanttekening, aanzienlijk. Waar een gesoldeerd dak bij schade al snel vraagt om een deel van het vlak open te maken, met alle stof, hitte en tijd die daarbij horen, is het bij onze banen op een spouw meestal een kwestie van de juiste klemlengte selecteren, de aansluitende banen losklikken, de nieuwe baan plaatsen en weer dichtklikken. Voor een enkele baan van gemiddelde lengte is dat typisch werk voor een deel van een dag, inclusief het lostrekken van de bestaande fels en het weer sluiten ervan. Dat is geen belofte over hoe snel het bij u gaat, want dat hangt af van de plek op het dak, de toegankelijkheid en of er extra regelwerk nagekeken moet worden, maar het geeft aan waarom vervangen hier iets anders is dan bij een dak dat als één geheel aan elkaar vast zit.